ZAMEK CZARTORYSKICH
w Sieniawie
Trochę historii (History):
W II połowie XVII wieku niedaleko miasta Sieniawa (prawa miejskie 1676 r.) z inicjatywy Mikołaja Hieronima Sieniawskiego powstał otoczony fortyfikacjami zamek. Wiek później uległ on zniszczeniu, lecz zostały po nim jedynie nieliczne fragmenty piwnic oraz widoczny do dziś zarys umocnień. Z istniejącym pałacem łączy się postać Adama Mikołaja Sieniawskiego, który założył wielki park otaczający posiadłość majątkową. Podjął też decyzję rozpoczęcia budowy pomarańczarni (I poł. XVIII w.), której projektodawcą był zaprzyjaźniony architekt Giovanii Sapzzio. Następnie pod koniec XVIII w. dawną pomarańczarnię przebudowano na pałac, autorem tego przedsięwzięcia był architekt Jan Hempel. W późniejszym czasie dostawiono do głównego korpusu dwa skrzydła boczne wg. projektu Bolesława Podczaszyńskiego. Rozbudowa pałacu skoncentrowała się również na zmianie kształtu dachu, pokrywając go blachą cynkową. Wnętrze skrzydeł posiadało klatki schodowe oraz dwie łazienki. Owocem tych prac był późnobarokowy niepowtarzalny charakter pałacu, utrzymany w stylu francuskim.
Rezydencja Czartoryskich w Sieniawie zaczęła stopniowo coraz bardziej odgrywać pierwszorzędną rolę w polityce tego rodu po głównej posiadłości w Puławach. Zaczynają tu przybywać przedstawiciele rodu Czartoryskich oraz ich znajomi a wśród nich m.in. Julian Ursyn Niemcewicz, Tadeusz Kościuszko. Gośćmi byli nawet car Aleksander I czy Juliusz Kossak który na pamiątkę wizyty w pałacu namalował obraz z wizerunkiem posiadłości.
I wojna światowa bardzo zniszczyła Sieniawę jak i sam pałac. Ówczesny właściciel książę Adam Ludwik Czartoryski pałacowe pomieszczenia przeznaczył na austriacki szpital polowy. Ze względu na duże zniszczenia w okresie międzywojennym pałac nie był zamieszkiwany. Próbę gruntownego odnowienia wnętrz pałacowych podjął książę Augustyn Czartoryski, niestety jego chęci i plany spełzły na niczym - powodem okazał się wybuch II wojny światowej. Pobyt radzieckiej jednostki granicznej w pałacu od 1941 roku, nie wyrządził większych szkód. Jak wiadomo z relacji świadków po wyzwoleniu w salach i korytarzach można było zobaczyć jeszcze firanki w oknach, niektóre meble, dywany oraz resztki wyposażenia wnętrz. Niestety tragedia dopiero nadchodziła, pozostawiony na łaskę ludzi pozbawiony opieki pałac systematycznie był rujnowały i niszczał.
Do lat 80. XX wieku pałac nie miał gospodarza. Dopiero nowy właściciel wyremontował a raczej odbudował konstrukcję pałacu w latach 1984 - 1986. Wtedy rozpoczął działalność istniejący do dziś dnia hotel. Obecnym właścicielem pałacu Sieniawa jest Agencja Nieruchomości Rolnych. Zabytkowy kompleks jest obecnie ekskluzywnym miejscem spotkań, konferencji i wypoczynku.
In the second half of the seventeenth century near the town of Siena (city rights in 1676) on the initiative of Nicholas Jerome Sieniawski castle was surrounded by fortifications. A century later the castle was destroyed, but were followed by only a few fragments of the basement, and visible to this day outline of the fortifications. The palace combines the existing character of Adam Nicholas Sieniawski, who founded the large park surrounding the mansion property. He took a decision to start construction of orangery (the first half. Eighteenth century), the project promoter was the architect Giovanni Sapzzio friend. Then in the late eighteenth century, rebuilt the old orangery of the palace, the author of this project was designed by John Hempel. Later dostawiono to the main body by two wings. Boleslaw Podczaszyński project. Expansion of the palace also focused on the changing shape of the roof, covering it with sheet zinc. The interior of the wings had staircases and two bathrooms. The result of this work was a unique character Baroque palace, decorated in French style.
Czartoryski residence in Sieniawa began increasingly to play a leading role in the politics of the family after the main estate in Pulawy. They begin to arrive here the representatives of the Czartoryski family and their friends among them Julian Niemcewicz, Tadeusz Kosciuszko. The guests were even Tsar Alexander I and Juliusz Kossak which to commemorate the visit of the palace, he painted the image of the estate.
World War I destroyed much Sieniawa and the palace itself. The then owner of Prince Adam Ludwik Czartoryski palace rooms set aside for Austrian field hospital. Due to the great destruction in the interwar period the palace was not inhabited. Attempt a thorough renewal of the interior of the palace took Prince Augustyn Czartoryski, unfortunately, his wishes and plans came to nothing - the reason was the outbreak of World War II. Stay Soviet border units in the palace since 1941, did not cause much damage. As we know from the accounts of witnesses after the liberation in the halls and corridors, you could see even the curtains in the windows, some furniture, rugs and remnants of interior design. Unfortunately the only tragedy was coming, left at the mercy of people deprived of care was systematically ruined palace and fell into disrepair.
Until the 80s Twentieth century, the palace was not the host. It was not until the new owner repaired and rebuilt the structure rather palace in the years 1984 - 1986. Then began the activities of an existing hotel to this day. The current owner of the palace of Siena is the Agricultural Property Agency. The historic complex is now the exclusive place of meetings, conferences and leisure.
Tekst przygotowany w oparciu o materiały:
T. Budziński, "Zamki i Pałace Polski Południowo - Wschodniej", wyd. Libri Ressovienses, Rzeszów 1998.
Funkcja ogrodu w Sieniawie zmieniła się z przejściem majątku w ręce Czartoryskich. Co prawda jeszcze przez kilka lat wysyłano owoce południowe z Sieniawy do Puław, jednak w momencie, gdy Czartoryscy osiedli tu na stałe, jego funkcja użytkowa powoli zanikała. Sieniawa bowiem stała się przede wszystkim „schronieniem mnóstwa znakomitych mężów, których przed prześladowaniami konfederacji targowickiej usuwać się z ojczyzny musieli”, jak pisał Leon Dembowski w swoich wspomnieniach, a pierwszym spośród nich był Tadeusz Kościuszko, który często tu bywał.
Sama księżna Izabella Czartoryska, autorka głośnych Myśli rożnych o zakładaniu ogrodów i założycielka sławnych ogrodów w Puławach i na warszawskich Powązkach „w ogóle ogrodem tym się nie zajmowała” wspominał Dębowski. Cała bowiem jej uwaga została skupiona w tym czasie na pomocy potrzebującym oraz na scalaniu ocalałych z Puław zbiorów. Uczyniła ona wówczas z Sieniawy słynny ośrodek polityczno-kulturalny, promieniujący na całą okolicę. Urządzano tu wielkie bale i podejmowano dostojnych gości (między innymi cara Aleksandra I). Wystawiano także sztuki teatralne i żywe obrazy. To właśnie w Sieniawie, z okazji imienin księżnej, miała miejsce premiera Pielgrzyma z Dobromila, autorstwa Izabelli Czartoryskiej.
The function of the garden in Sieniawa changed with the transition of assets in the hands of the Czartoryski. It is true that a few years of tropical fruits sent Sieniawa to Pulawy, but when the Czartoryski family settled here permanently, its utility function is slowly disappearing. Siena since become the first "shelter a lot of great men, whose persecution of the Confederation Targowica removed from their homeland had," as Leon Dembowski wrote in his memoirs, the first of them was Tadeusz Kosciuszko, a frequent visitor here.
Princess Isabella Czartoryska itself, the author of noisy thoughts about setting up various gardens and founder of the famous gardens in Pulawy and the Warsaw Powazki "in general garden that was not occupied," he recalled Debowski. The whole because its attention has been focused at this time on helping the needy and the regrouping of survivors of Pulawy harvest. She made it to the famous Sieniawa political and cultural center, radiating to the whole area. With it there big balls and taken distinguished guests (including the Tsar Alexander I). Also staged plays and vivid images. It is in Sieniawa, on the occasion of name day of Princess, had its world premiere from Dobromil Pilgrim, by Isabella Czartoryski.
Tekst pochodzi z albumu: Podkarpacie. Ogrody historyczne, z fotografiami Krzysztofa Motyki oraz tekstami Heleny Marii Grad i Małgorzaty Kostuchowskiej.
Wydawnictwo LIBRA i PROT, Rzeszów 2008
Galeria zdjęć z Parku w Sieniawie (Photo Gallery of the Park in Sieniawa):
Skrzynka została ukryta w ogrodzie nieopodal pałacu. Namiary wskazują miejsce ukrycia. Po znalezieniu skrzynki proszę ją tak samo odłożyć na swoje miejsce.
(Box was hidden in a garden near the palace. Leads indicate the hiding place. When you find a box, please just put it in place).
Polecam wszystkim spacer po parkowych ogrodach i alejkach, ponieważ widoki są naprawdę piękne.
(I recommend to all walk in the park's gardens and alleys, because the views are really beautiful).
Proszę o dyskretne podejmowanie skrzynki, gdyż alejkami spaceruje dużo ludzi, niezależnie od pory dnia (zwłaszcza w okresie letnim). Na niektórych alejkach na lampach porozmieszczane są kamery, tak więc zanim zaczniesz szukać rozejrzyj się dookoła.
(Please take a discrete box, because a lot of people walking paths, regardless of time of day (especially in summer)).
W środku znajduje się dziennik i ołówek.
(In the middle is a diary and a pencil).
Dla pierwszych trzech odkrywców umieszczone zostały certyfikaty.
(For the first three explorers were placed certificates).
Zapraszam wszystkich do podejmowania i życzę wszystkim powodzenia w poszukiwaniach.
(I invite you all to take and I wish you all the luck in the search).