Molla Gürani (Vefa, Kilise) Cami, Vefa’da Molla Şemseddin Cami ile Tirendaz Sokakları’nın köşesindedir.
5. yüzyıl temellerin üzerine 1050 - 1150 arasında yapılan klasik Yunan haç planlı Bizans kilisesinin özgün ismi konusunda kesin bir bilgi yoktur. 1261 yılında onarılan kiliseye 14. yüzyılda dış narteks, çan kulesi ve narteks süslemeleri yapılmıştır.
Molla Gürani Ahmet Efendi tarafından 1488’de camiye çevrilirken minare de eklenmiştir. 1830’lu yıllarda Charles Texier binanın rölevesini çıkartmıştır.
Kubbedeki Meryem Ana ve çevresindeki sekiz peygamber 1937 yılındaki çalışmalarda ortaya çıkarılmıştır.
Prof. Dr. İlber Ortaylı / Tarihçi:
'' Bu yapı geç Paleologos dönemine aittir. O dönem İtalyan etkisiyle yapılan mozaiklerin bir kısmı açılmıştı. Hepsi de çıkartılmadı. Fakat çok önemli mozaikler bulunuyor. Çok harap vaziyette. Duvarlarına birtakım musluklar açılmış, usulsüz eklemeler yapılmış. Duvarlarındaki yonca süslemelerinin ise haç zannedilerek üstü harçla kapatılmış durumda. Binanın çevresi de çok kötü durumda. Acilen korumaya alınması gerekiyor. Zaten cemaati de çok fazla değil. Özellikle ön cephesindeki giriş bölümü yani narteksin restore müzeye çevrilmesi lazım. Örnek olarak Fethiye Camii’nin alınması gerekiyor. ''
Gidilmeyen, içine girilmeyen her eser bir müteahidin boş arsa hayllerini süsler. Dünyadaki sanat tarihi kitaplarına ilk giren eserlerden biridir ve duvalarında tevratta geçen peygamberlerin porteleri bulunurdu ki cezası uzun sürmeden geldi ve boyayla üzeri kapatıldı.
------------------------------------------------------------------------
------------------------------------------------------------------------
The origin of the building, which lies on the southern slope of the third hill of Constantinople, is not certain. The dedication to S. Theodore is based upon the identification of the surroundings with the Byzantine neighborhood of ta Karbounaria (the coal market), but this is not sure.On the site, rests of buildings of the 5th century have been found. Judging by its masonry, it was erected in the 10th or the 11th centuries. The dedication to Hagios Theodoros is also far from certain. In the first half of the 14th century a parekklesion was built along the church. During the Latin domination of Constantinople after the Fourth Crusade the edifice was used as a Roman Catholic church.
Shortly after the Ottoman conquest of Constantinople, the church became a mosque, founded by the famous Turkish scholar Molla Gürani, who was the tutor of Sultan Mehmed II and would become Şeyhülislam and the first Mufti of Istanbul. The mosque is also named after him. In the 19th century the mosque was badly damaged, possibly by the fire which in 1833 ravaged the surrounding quarter. In 1848 the complex was restored: in that occasion the mosaics which adorned the building were largely destroyed. It is also possible that at the same time the parekklesion was pulled down, and the four columns at the center of the church were substituted with pillars. In 1937, the building underwent a partial restoration, and its surviving mosaics were uncovered and cleaned.