Skip to content

Jak hartują się skały EarthCache

Hidden : 01/24/2017
Difficulty:
1.5 out of 5
Terrain:
2.5 out of 5

Size: Size:   other (other)

Join now to view geocache location details. It's free!

Watch

How Geocaching Works

Please note Use of geocaching.com services is subject to the terms and conditions in our disclaimer.

Geocache Description:


JAK HARTUJĄ SIĘ SKAŁY


[PL]

Wzdłuż prawego brzegu rzeki Bystrzycy, kilkadziesiąt metrów od mostu w Domanicach, na stromym stoku występuje kilka grup skałek, które rozpościerają się na przestrzeni 300 m. Koordynaty przywodzą nas do skałek naprzeciwko progu skalnego w dnie rzeki Bystrzycy. Na progu skalnym tworzy się niewielki wodospad, który widać i słychać z daleka. Ze stoku wzgórza natomiast możemy podziwiać Jezioro Mietkowskie, które powstało w 1986 roku.

Co możemy zobaczyć w odsłonięciach nad Bystrzycą?
Występujące tu skały należą do serii metamorficznej Domanic–Krukowa, która odsłania się między Domanicami i Siedlimowicami na południu a Imbramowicami i Krukowem na północy. W grupie skałek położonych naprzeciw progu skalnego w dnie Bystrzycy można obserwować dwa rodzaje skał. W północnej skałce położonej na stoku i w skałce południowej położonej najniżej, przy zakręcie rzeki odsłaniają się bardzo twarde, drobnokrystaliczne, ciemnoszare łupki hornfelsowe z ciemnymi warstewkami amfibolitu o grubości do 1 cm. Tekstura łupkowa jest podkreślona jasnymi laminami o grubości do 2 mm. Łupki zbudowane są z biotytu, muskowitu, kwarcu, plagioklazu i skalenia potasowego. Miejscami widoczne są także granaty. Pod mikroskopem stwierdzono również andaluzyt, apatyt, cyrkon, tlenki żelaza i skupienia turmalinu.


Łupek łyszczykowy z czarnymi warstewkami amfibolitu

W łupkach widoczne są liczne, kilku lub kilkunastocentymetrowe żyły i soczewki kwarcowe, przeważnie zgodne ze złupkowaniem oraz wkładki lub soczewki ciemnego kwarcytu.


Łupki łyszczykowe z żyłkami i soczewkami kwarcu

W skałce środkowej występuje drobnoziarnisty, warstwowany amfibolit. Jest to skała barwy zielonej, złożona z hornblendy, plagioklazu, epidotu, klinozoizytu oraz niewielkiej ilości ilmenitu. Jasne warstewki zbudowane są z plagioklaz


Warstwowany amfibolit

Foliacja (wszystkie rodzaje powierzchni w zdeformowanych skałach krystalicznych, wyznaczone równoległym ułożeniem minerałów lub lamin) w łupkach i amfibolitach jest nachylona pod katem 30o ku północnemu wschodowi. Lineacja (równoległe ułożenie jakichkolwiek elementów linijnych pojawiających się w obrębie skały lub na jej powierzchniach) w postaci zmarszczkowania zanurza się ku północnemu wschodowi. Osie fałdów zapadają w kierunku wschód-północ-wschód pod kątem 30o.


Fałd w łupku łyszczykowym

Seria metamorficzna Domanic-Krukowa jest częścią osłony masywu granitowego Strzegom-Sobótka (zobacz EarthCache „W krainie granitu”). Większość skał należących do tej serii wykazuje znamiona metamorfizmu kontaktowego, inaczej mówiąc jest zahartowana.

Hartowanie skał na kontakcie z intruzją magmową
Podczas umiejscawiania, magma granitowa ma temperaturę około 800-750oC, natomiast skały, w które się wdziera są znacznie chłodniejsze. Na głębokości 10 km ich temperatura wynosi około 300oC. Skały, w które wdziera się magma (intruduje) noszą nazwę skał osłony. Na kontakcie z magmą skały osłony ulegają podgrzaniu. Wskutek podgrzania zmienia się budowa skały. Skały warstwowane i złupkowane stają się bezkierunkowe i bardziej gruboziarniste wskutek ponownej krystalizacji istniejących minerałów. Taki proces nosi nazwę rekrystalizacji. Skały, które uległy rekrystalizacji stają się bardzo twarde, można powiedzieć, że są zahartowane. W skałach osłony krystalizują również nowe minerały takie jak andaluzyt i kordieryt. Opisane zmiany noszą nazwę zmian kontaktowych i zaznaczają się w strefie otaczającej intruzję. Strefa ta nosi nazwę aureoli kontaktowej. Zmiany te, a więc zatarcie złupkowania i krystalizacja minerałów kontaktowych są dobrze widoczne w odsłonięciach w Domanicach.


Aureola kontaktowa

Intensywność zmian maleje w miarę oddalania się od kontaktu skał osłony z granitem. Szerokość aureoli kontaktowej zależy przede wszystkim od wielkości intruzji i temperatury magmy. Wielkie intruzje stygną dłużej i dłużej ogrzewają skały osłony. Zmiany kontaktowe są lepiej widoczne w skałach takich jak łupki ilaste, a słabo widoczne w skałach zbliżonych składem do granitu, takich jak gnejsy. Najbliżej kontaktu z granitem tworzą się hornfelsy, dalej łupki hornfelsowe, a najdalej od strefy kontaktowej łupki gruzełkowe i łupki plamiste.

Podążając dalej śladem skałek w kierunku południowym dotrzemy do pałacu w Domanicach. Wybudowany został on na "twardej, zahartowanej" skale wznoszącej się nad Bystrzycą. Pierwszy zamek będący własnością rycerską postawiono tu prawdopodobnie już w XIII w. Obecnie na jego miejscu wznosi się czworoboczny budynek z wieżą, pochodzący z XVIII, który być może w murach swych kryje fragmenty starszych założeń z ok. 1600 r. i z XVII w. W latach dwudziestych XIX wieku nadano pałacowi formę neoklasycystyczną. Zabytek jest częścią zespołu pałacowego, w skład którego wchodzi jeszcze duży park, wokół pałacu, w parku m.in. fontanna; oficyny i zabudowania gospodarcze, znajdują się w otoczeniu pałacu, wykorzystywane jako składy i mieszkania: pawilon ogrodowy z pierwszej ćwierci XIX w.; oficyna ze stajnią z pierwszej ćwierci XIX w.; stajnia ze spichrzem z pierwszej ćwierci XIX w.; wozownia z pierwszej ćwierci XIX w.; kuźnia z pierwszej ćwierci XIX w.

Aby zalogować znalezienie musisz odwiedzić miejsce i odpowiedzieć na pytania:

  1. Podaj 2 zmiany jakie zachodzą w skałach w rejonie aureoli kontaktowej.
  2. Wyjaśnij dlaczego aureola kontaktowa jest słabo widoczna w gnejsach?
  3. Z czym związane jest występowanie progu skalnego na Bystrzycy w rejonie skałek?
  4. Na której skałce widoczne są ślady ingerencji człowieka w postaci wywierconych okrągłych otworów.
  5. Opcjonalnie: Do swojego logu dołączyć fotografie siebie albo swojego GPS.

Odpowiedzi proszę wysyłać na adres mailowy dostępny przez profil. Logować można po wysłaniu odpowiedzi nie czekając na odpowiedź z naszej strony. Logi bez przesłanych odpowiedzi będą kasowane w ciągu 14 dni!

Additional Hints (No hints available.)