Sporen aan de hemel: 26 november 1943
In de vroege ochtenduren van vrijdag 26 november 1943 stegen van de Amerikaanse bases in het oosten van Engeland bijna 500 zware bommenwerpers van de Achtste Luchtmacht op. De Amerikaanse Achtste Luchtmacht was sinds maart 1942 actief op het Europese strijdtoneel en had reeds de nodige beproevingen doorstaan. Op deze vrijdag rolde vliegtuig naar vliegtuig over de startbaan: vleugeltanks vol kerosine; de grijze buik vol met bommen. Moeizaam verhief elk toestel zich van de baan en koos het met zijn tienkoppige bemanning het luchtruim. Overal in de lucht cirkelden kleine groepjes vliegtuigen: groepjes werden groepen, groepen werden squadrons, squadrons uiteindelijk gevechtwings. Het doel was de, op een na grootste havenstad van het Duitse rijk, de stad Bremen. De stad met zijn 430.000 inwoners en zijn marinewerven langs de Weser, was een belangrijk doel voor de Geallieerden.
Sporen aan de hemel: de tweede van een serie geplande caches met als thema de luchtoorlog boven Noord-Nederland gedurende de Tweede Wereldoorlog. Een serie bedoelt als eerbetoon aan de, vaak jonge, bemanningsleden van deze vliegtuigen, die ver van huis en haard, hun leven gaven voor onze vrijheid. Het zijn dus ‘memorial caches’ op de locatie waar deze luchtreuzen neergekomen zijn en waar vaak nu niets meer herinnert aan de drama’s die zich daar vele jaren terug hebben afgespeeld. Op dat we niet vergeten!
Boeing B-17 Flying Fortress
Toen de gevechtwings zich uiteindelijk tot de voorgeschreven formaties hadden geformeerd, zette de reusachtige armada koers naar het oosten: een koers die zowel op de heen- als terugreis over Noord-Nederland zou voeren. Het weer was verre van ideaal. Men hoopte dat dit slechte weer de Duitse jagers op de grond zou houden, maar dat zou niet het geval blijken. De Duitse verdediging was paraat: de armada werd reeds bij het verzamelen boven Engeland opgemerkt. De Duitse Messerschmitts en Focke Wulffs zouden de Amerikaanse bommenwerpers opwachten. Maar zij vormden niet de enige bedreiging voor de armada: Bremen was berucht vanwege zijn luchtafweergeschut…
Een van de bommenwerpers die indirect het slachtoffer werden van het zware afweergeschut (flak) boven Bremen, was een B-17 (zonder naam) met serienummer 42-30531, behorend tot het 365ste Bomb Squadron van de 305de Bomb Group. De bemanning bestond uit: 2e luitenant H. S. Elliot (gezagvoerder), 2e luitenant S. Pitts (co-piloot), 2e luitenant W. A. Staub (bommenrichter), 2e luitenant A. W. Hunger (navigator), sergeant R. W. Poirier (radiotelegrafist), sergeant J.C. Stiles (linker zijluikschutter), sergeant E. H. Matte (rechter zijluikschutter), sergeant K. F. Mahood (buikkoepelschutter), sergeant L. M. Mize (staartschutter) en sergeant W.P. Mandell (boordwerktuigkundige en rugkoepelschutter).
Even nadat de formatie aan de bomrun begon, werd het toestel door flakvuur in de beide buitenste motoren en in de cockpit getroffen. Ondanks de beschadigingen slaagden de beide piloten erin de bommenwerper binnen de formatie te houden, zodat de bommen volgens plan konden worden afgeworpen. Niet al daarna begon het Vliegend Fort toch achter te raken: met zijn beschadigde motoren vloog het niet zo snel meer. Zo werden ze een zogenaamde ‘straggler’, los van de bescherming van de formatie en daarmee voor de Duitse jagers een gewilde prooi.
De B-17 was halverwege Bremen en Groningen toen het door enkele Duitse Messerschmitts Bf-109’s werden opgemerkt. De achterblijver kreeg het zwaar te verduren: onafgebroken ratelden de mitrailleurs van de boordschutters. Het kon natuurlijk niet uitblijven: de aanvallen van de Duitse jagers begonnen hun tol te eisen. De cockpit brandde; de radiohut en de buitenste motoren hadden schade opgelopen. Daarnaast hadden een aantal bemanningsleden verwondingen opgelopen. Beseffende dat de kans op terugkeer naar hun basis in Engeland uitgesloten was en het toestel mogelijk elk moment kon ontploffen verliet de bemanning boven Veendam en Muntendam de B-17…
Zuidbroek, 26 november 1943
Om een uur of één kwam het Vliegend Fort, dat door zijn bemanning was opgegeven, neer in de gemeente Zuidbroek. Steeds meer hoogte verliezend vloog het toestel eerst over Veendam en Muntendam. Even voor Zuidbroek scheerde het enkele meters over de spoorlijn Groningen – Nieuweschans. Over voor het Winschoterdiep raakte het even de grond en vloog vervolgens over het kanaal, raakte daar met een geweldige klap een aantal woonhuizen om vervolgens brandend in een perceel bouwland tot stilstand te komen.
Het bleek dat één bemanningslid bij de crash om het leven was gekomen: het betrof sergeant Poirier, de radiotelegrafist. Aangenomen wordt dat de radiotelegrafist reeds in de lucht bij het luchtgevecht gestorven is. Dat tijdens de crash geen burgerslachtoffers zijn gevallen, mag een wonder heten. Maar sergeant Poirier was niet het enige slachtoffer onder de bemanning: sergeant Mandell (de boordwerktuigkundige en rugkoepelschutter) overleed enkele dagen na de crash in een ziekenhuis in Groningen. Beide bemanningsleden liggen begraven op de Amerikaanse begraafplaats in het Limburgse Margraten. De overige vliegeniers belandden, nadat ze met de parachute de grond raakten, in krijgsgevangenschap en keerden na de oorlog veilig terug naar de Verenigde Staten. Op de crashlocatie is nu niets meer wat aan het drama herinnert…
De cache
Sporen aan de hemel: vandaag de dag een overtrekkend verkeersvliegtuig; in de Tweede Wereldoorlog overtrekkende bommenwerpers. Hoeveel zullen hun thuisbasis weer bereiken? Deze cache; de tweede uit een serie voert je langs een aantal locaties, die te maken hebben met de crash van het Vliegend Fort. Het is een vier kilometer lange multi door gemakkelijk toegankelijk gebied in Zuidbroek. Het is zeker niet de mooiste wandeling van onze provincie en dat is ook niet het doel van deze cache, maar wel een wandeling met historie! Aangezien de cache diverse malen geript is, ligt de cache nu iets verder van de bewoonde wereld.
Zuidbroek ligt aan het in 1628 gegraven Winschoterdiep. Van oorsprong was het een agrarisch georiënteerde nederzetting. Sinds 1990 maakt het dorp onderdeel uit van de gemeente Menterwolde. Deze naam is weer ontleend aan het middeleeuwse veenlandschap aan de oevers van het riviertje de Munter Ee, dat later het Wold-Oldambt is gaan heten.
Waypoint 1
Je kunt de auto parkeren op:
N53 09.731 E6 51.729
Waypoint 2
Loop nu langs het Winschoterdiep naar:
N53 09.724 E6 51.632
In de nabijheid van dit waypoint kun je aan deze zijde van het kanaal een letter aantreffen. Welke letter is dit (volgens A=1, B=2 enz.)? Dit getal is A.
Waypoint 3
N53 09.741 E6 51.500
Je bevindt je nu in de wijk Boslaan. Het is nu moeilijk voor te stellen, maar tot zo’n 7 tot 8 jaar geleden was dit tot aan de snelweg A7 allemaal weiland. Zeker opvallend is het woongedeelte van een oude boerderij tussen de nieuwbouwwoningen. De bijbehorende schuur is gesloopt tijdens de aanleg van de wijk. De boerderij was in 1943 eigendom van familie Krans. Het Vliegend Fort is tijdens de crash tot stilstand gekomen op een weiland van de betreffende familie: dicht bij de locatie waar je je nu bevindt!
Zoals je in het voorgaande verhaal hebt kunnen lezen, had de Boeing een serienummer. Voor B moet je ook op zoek naar een nummer bestaande uit 5 cijfers. Misschien moet je om het nummer te vinden flink door de knieën.
Zoek in de nabijheid van dit waypoint het 5 cijferige nummer. Het eerste cijfer van dit nummer vormt B; het laatste cijfer is C.
Waypoint 4
Loop nu naar het volgende punt. Dit punt bevindt zich op:
N53 09.706 E6 51.331
Na de oorlog bouwde een zekere heer Op de Dijk zijn door de crash totaal vernielde woning weer op (Winschoterdiep nr. 40a). Naast deze woning staat een groot gebouw, wat nu appartementen bevat. Dat is niet altijd zo geweest: tijdens de oorlog was hier de lagere school gevestigd. De school had ook de nodige schade opgelopen. Achteraf gezien mag men van geluk spreken, dat de Boeing rond het middaguur was neergestort: de kinderen hadden middagpauze. Was het toestel eerder neergekomen, dan was de kans op slachtoffers onder de kinderen niet gering geweest.
Op de voormalige lagere school bevinden zich een aantal kruizen. Deze kruizen zijn opgebouwd uit 5 stenen per kruis. Hoeveel van deze kruizen tel je op het gebouw? De uitkomst vormt D.
Loop verder langs het kanaal naar het volgende waypoint.
Waypoint 5
N53 09.690 E6 51.125
In de nabijheid van dit waypoint staat een bord. Dit bord heb je nodig om de laatste aanwijzingen te vinden.
Op het bord staat een plaatsnaam en een bepaalde frequentie. Het eerste cijfer van deze frequentie is E. De vierde letter van de plaatsnaam vormt F (volgens A=1, B=2).
De cache
Nu heb je de aanwijzingen, die je nodig hebt om de cache te vinden. Enige voorzichtigheid bij het loggen is op zijn plaats: het kan hier druk zijn, dus verberg de cache weer goed. Wees ook met kleine kinderen voorzichtig langs de waterkant. Je hoeft zeker niet te graven, maar poog na het loggen de cache enigzins aan het oog te onttrekken!
De cache bevindt zich op:
N53 09.(C-2)(D+1)(B+4) E6 50.(A-20)(F+3)(E+7)
Succes!
Met dank aan de gemeente Menterwolde (www.menterwolde.nl) voor het mogen plaatsen van de cache.