Wageningen, Stad der Bevrijding Multi-Cache

Wageningen; Stad der Bevrijding.

De Evacuatie

Al sinds 20 april 1940 lagen er 32 rijnaken in de haven van Wageningen te wachten om de bevolking bij het uitbreken van de oorlog naar het Westen te vervoeren. Men verwachtte dat Wageningen vol in de vuurlinie zou komen te liggen en daarom waren er al tijdig evacuatieplannen gemaakt. Op 10 mei 1940 was het dan zo ver. De oorlog was begonnen en de evacuatie moest zo snel mogelijk plaats vinden.Ondanks een wachttijd van 20 dagen was niemand op het idee gekomen om de schepen te reinigen zodat de mensen al gauw in 2 groepen konden worden onderverdeeld; de zwarten (zij zaten op een rijnaak die kolen had vervoerd) en de witten (zij zaten op een rijnaak die cement had vervoerd)

Net voordat de Duitsers om 19.00 uur Wageningen binnen trokken, waren er 12.400 mensen geëvacueerd.Men verwachtte maar kort op de schepen te moeten blijven. Maar helaas konden de schepen niet verder komen dan Schoonhoven. Op zaterdag 11 mei lagen er rond het middaguur zo’n 50 schepen op de rivier ter hoogte van Schoonhoven; ook de evacués uit Veenendaal, Rhenen en Opheusden strandden hier. Uiteindelijk werden de bewoners van Wageningen op 11 en 12 mei in diverse plaatsen langs de Lek ondergebracht.

De Terugkeer

Op 14 mei 1940 werd via de radio bekend gemaakt dat Nederland zich overgaf. De Wageningers konden weer naar huis. Op 17 mei deden ze dat dan ook. Maar wat zij aantroffen was een compleet verwoeste binnenstad. De Grote Kerk en omgeving waren compleet weggevaagd. Het stadhuis stond er nog wel. Een groot aantal woonhuizen waren ernstig beschadigd en leeggeroofd. En nog eens vele waren lichtbeschadigd.

De Bombardementen

Wageningen werd in de oorlog 3 keer gebombardeerd. De zwaarste bomaanval vond plaats op 17 september 1944, aan het begin van de Slag om Arnhem. Bij alle bombardementen vielen doden en (zwaar)gewonden en was de materiële schade aanzienlijk.

Het Verzet

Net als in de rest van het land waren er in Wageningen kleine groepjes mensen bezig met het plegen van allerlei vormen van verzet. De landelijk georganiseerd Ordedienst was ook in Wageningen actief met het verzamelen van wapens en munitie. De Groep Albrecht werd actief tijdens en na de Slag om Arnhem. Zij verzamelden informatie over de Duitse posities.Verder was men ook actief in de Landelijke Organisatie, die hulp bood aan onderduikers. Ook de studenten deden mee aan het verzet. Toen in oktober 1941 het joden verboden werd om lid te zijn van een studentenvereniging, hieven deze zichzelf op. De Duitsers eisten van de studenten dat zij een verklaring van trouw ondertekenden. Van de 706 studenten, deden 102 dit. In mei 1941 moesten de weigeraars zich melden om afgevoerd te worden. Een groot deel dook onder. Uiteindelijk werden ongeveer 150 studenten afgevoerd. Het onderwijs aan de Landbouw Hogeschool kwam hierdoor vrijwel stil te liggen.

De Bevrijding

Op 1 oktober 1944 moesten de inwoners van Wageningen op last van de Duitsers hun woningen verlaten. Men vluchtte richting Ede en Bennekom.  Pas op 17 april 1945 werd Wageningen bevrijd. Op 4 mei 1945 capituleerde de Duitse admiraal Von Friedeburg namens de Duitse troepen voor de Britse veldmaarschalk Montgomery.Op 5 mei 1945 werd Hotel de Wereld door generaal Charles Foulkes namens de geallieerden uitgekozen als locatie voor de onderhandelingen met kolonelgeneraal  Johannes Blaskowitz van de Duitse troepen, over de overgave van de Duitse bezetter in Nederland.

Foulkes zou voor deze plaats hebben gekozen wegens de ligging van Wageningen aan het toenmalige front, de afwezigheid van burgers vanwege de evacuatie en de symboliek van de naam "De Wereld". Prins Bernhard was bij de onderhandelingen aanwezig.

Blaskowitz vroeg 24 uur bedenktijd. Een dag later werd de technische uitwerking van de capitulatie getekend in de aula van de toenmalige landbouwhogeschool (nu Wageningen Universiteit) die zich direct naast hotel de Wereld bevindt. De reden was dat het die dag regende en het dak van hotel de Wereld lekte. Andere bronnen beweren dat deze informatie niet klopt en dat de capitulatie ondertekend werd in een verlaten boerderij buiten Wageningen. Vast staat echter wel dat Prins Bernhard niet bij de daadwerkelijke ondertekening is geweest. In de jaren nadien is echter de mythe ontstaan dat de Duitsers in Nederland op 5 mei 1945 capituleerden in Hotel De Wereld, in het bijzijn van Prins Bernhard.  

Over de pen die gebruikt is bij de ondertekening van de capitulatie, bestaat ook enige onduidelijkheid. In 1948 werd de pen door generaal Foulkes aan de Wageningse burgemeester aangeboden. De pen werd tentoongesteld in museum de Casteelse Poort. Ook schijnt de pen in een Canadees museum te liggen, ook aangeboden door Foulkes. Welke is nu de echte pen?????

DE ROUTE

De route start op bovengenoemd coördinaat. Hier kon u tot voor kort gratis parkeren. Maar helaas heeft de gemeente Wageningen gemeend paal en perk aan het gratis parkeren te moeten stellen. Rijdt u nu naar N51 57.710 E005 39.370 en parkeer nabij de Welkoop. U bevindt zich dan vlakbij waypoint 12 en u kunt dan vanaf dit punt de route gaan lopen.Loopt u door naar waypoint 13 en daarna naar waypoint 1 om de route weer op te pakken.

Op 3,4, 5 en 6 mei zit de gehele binnenstad van Wageningen potdicht vanwege de Bevrijdingsfestiviteiten. Parkeren kan dan alleen ver buiten het centrum. Het is overigens wel berengezellig om dan in Wageningen rond te struinen…Overigens worden er in Wageningen regelmatig festivals etc georganiseerd. Wilt u grote drukte vermijden of vindt u dat juist heel gezellig, dan is het wellicht handig om de evenementenkalender te raadplegen.

Bij een aantal waypoints is een foto genomen. U kunt de foto's vinden onderaan de cache pagina, vlak boven de logjes. Aan u de taak om de juiste foto op het correcte waypoint te plaatsen. Zet in het schemaatje onder ieder fotonummer het bijbehorende waypointnummer. De letter die in dat vakje staat krijgt vervolgens de waarde van dat waypointnummer. De waardes van de letters zijn nodig om de eindlocatie te kunnen berekenen. Voorbeeld; u besluit dat foto 1 te vinden is op waypoint 8. U zet de 8 in het vakje onder foto 1. De bijbehorende letter A krijgt daardoor de waarde 8.

Loop de route in de gegeven volgorde.

Waypoint 1;               N51° 57.912' E5° 39.599'

Gedenkteken ter herinnering aan de omgekomen Joden. Ontworpen door Yetty Elzas. Het ontwerp heet; de Levenspoort. In de sokkel staat de volgende tekst; "Zo zal de naam van de gestorvene niet uitgeroeid worden uit zijn broederen en uit de poort zijner woonplaats." In een koker staan alle 71 namen van de omgekomen Joden opgeschreven. Het monument staat ongeveer tegenover de plaats waar voor WO II de synagoge heeft gestaan.

Waypoint 2;               N51° 58.012' E5° 39.621'

Duivendaal 1 huisvestte het eerste internaat voor studenten van de Rijkslandbouwschool. De architect was Jacobus van Lokhorst. U kunt de klok zien die aangebracht was om de studenten aan de aanvangstijden van de colleges te herinneren. Hier zou u normaal gesproken foto 3 moeten vinden.

Waypoint 3;               N51° 58.074' E5° 39.777'

U loopt nu naar waypoint 3 en wandelt langs de stadsgracht. U kunt de contouren van het 17^e eeuwse Junusbolwerk zien (overkant van het water, tegenwoordig staat hier de Junushof;  het theater van Wageningen)

Waypoint 4;               N51° 58.076' E5° 39.866'

Bij deze brug is een herinneringsplaquette aangebracht. Pieter Cornelis Helderman was leraar Frans op de Handelsdagschool te Wageningen. Hij luisterde op de Rijksstraatweg met zijn leerlingen naar Radio Oranje. Hij was lid van het verzet en hij was werkzaam bij het Parool dat tijdens de oorlog illegaal was. De redacteur van het Parool J.N. Vos dook gedurende de oorlog onder bij Helderman. Uiteindelijk is Helderman opgepakt in januari 1944 en overleden op  19 april 1944 in gevangenis  ‘Oranjehotel’ te Scheveningen  door ondervoeding en slechte behandeling.

Waypoint 5;               N51° 58.047' E5° 39.928'

Op dit punt is het gemeentewapen van Wageningen in het wegdek aangebracht. Hier was vroeger een ophaalbrug met toegangspoort en daarop een toren met klok. Op het eerste huis aan de rechterhand is een soortgelijk torentje zichtbaar. De Bergpoort is in 1820 afgebroken. Richting waypoint 6 passeert u de Katholieke Johannes de Doperkerk die tot 1945 voorzien was van een 65 meter hoge toren.

Waypoint 6;               N51° 58.049' E5° 40.066'

Reeds in de 17e eeuw stond er een herberg waar nu Hotel De Wereld is gevestigd. U kunt tijdens kantoortijden de gelagkamer bewonderen waar de gedenkwaardige gebeurtenissen rond 5 mei 1945 zich hebben afgespeeld. Natuurlijk kunt u hier ook terecht om datgene te doen waar een gelagkamer eigenlijk voor bedoeld is…..

Waypoint 7;               N51° 58.033' E5° 40.208'

Op dit punt daalt u het trapje af en loopt u langs de oude Joodse Begraafplaats. Al in 1668 opgericht en gebruikt tot 1929. Het is nu een Rijksmonument. U loopt langs de begraafplaats richting waypoint 8.

Waypoint 8;               N51° 57.952' E5° 40.019'

Hier staat u weer bij de oude stadsgracht. Loop via het bruggetje naar waypoint 9. U kunt hier de stadsmuur zien die in de jaren 80 deels gerestaureerd is. Op het grasveld staan enige prachtige oude bomen zoals de ginkgo biloba en even verderop staat één van de mooiste magnolia’s van Wageningen. Deze tuin was vroeger onderdeel van de Universiteit, tegenwoordig is het oude universiteitsgebouw verbouwd tot luxe appartementen.

Waypoint 9;                N51° 57.909' E5° 39.957'

Hier loopt u in de voormalige kasteelgracht. Met het Kasteel wordt de 16^e eeuwse fortificatie bedoeld. De fundamenten zijn blootgelegd en gerestaureerd. Er staan hier in de nabijheid diverse informatieborden met uitleg over wat u nu eigenlijk ziet.

Waypoint 10;             N51° 57.886' E5° 39.815'

Nu staat u voor 2 prachtige oude gebouwen die het oorlogsgeweld hebben overleefd. Links ziet u het vroegere postkantoor dat in 1898 gereed kwam (architect C.H. Peters). Sinds enkele decennia vinden in dit gebouw de gemeenteraadsvergaderingen plaats.

Het rechtergebouw is het Stadhuis van Wageningen. Oorspronkelijk was het gebouw in gebruik bij de Schutterij, daarna was het in gebruik als rechtbank. Het beeld van Vrouwe Justitia op het dak herinnert hier nog aan. Op het pand ziet u het stadswapen uit 1818, het wapen heeft 12 spaken in het wiel. Even verderop is het nieuwe gedeelte van het Stadhuis. Het spreekt voor zich dat bruidsparen graag trouwen in het oude ‘echte’ Stadhuis.

Waypoint 11;             N51° 57.759' E5° 39.773'

Via dit punt loopt u naar waypoint 12.

Waypoint 12;             N51° 57.734' E5° 39.525'

Hier hebt u een schitterend uitzicht op de haven van Wageningen. Inderdaad vanuit hier werden de inwoners in 1940 geëvacueerd.

Waypoint 13;             N51° 57.817' E5° 39.552'

Het “Monument Gevallenen 1940-1945” is opgericht ter nagedachtenis aan alle medeburgers die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen zijn omgekomen. Er zijn geen verdere gegevens over dit monument bekend.

Waypoint 14;             N51° 57.886' E5° 39.741'

Wanneer u naar dit waypoint loopt, kunt u de zogenaamde ‘Delftse School-huizen” zien die in het Emmapark zijn gebouwd. De huizen kenmerken zich door de uniforme bouwstijl. Ook in de Hoogstraat en rond de Markt ziet u deze huizen. In de eerste jaren na de oorlog zijn deze huizen gebouwd om de verwoestingen van de oorlog weg te werken.

In de meidagen van 1940 brandden kerk en toren helemaal uit als gevolg van beschietingen op de stad. Van 1941 tot in 1943 werd de kerk weer opgebouwd. Op 7 april 1945 echter, werd de toren opnieuw verwoest door de Duitsers. Door de moeilijke jaren vlak na de oorlog, kon pas in 1953 met het herstel begonnen worden. Op 4 juni 1954 werd de gerestaureerde kerk weer volledig in gebruik genomen. Hierna werd in de jaren 70 de kerk nogmaals gerestaureerd.

In 1985 ontstond het idee om een Herdenkingsraam in de Kerk te laten aanbrengen. Een heus comité ging ermee aan de slag om een gebrandschilderd raam te laten ontwerpen.

Op 5 mei 1987 werd het raam - ontworpen en gemaakt door O.E.C.M.I. van Nispen tot Pannerden en H, Duchene - onthuld door Hare Majesteit Koningin Beatrix. Het is een raam vol symboliek geworden.

Nu zijn alle foto’s gelokaliseerd en dus kan de eindsom gemaakt worden. Hierna kan de cache gezocht worden. ZOEK DE CACHE OP;

 N 51°   57. ( (A + C + E + G) * 31 )  + 6  

E 005°  39. ( ( B + D + F ) * 36 ) + 10

De eindlocatie is geopend;

Van 1 april tot en met 31 oktober
woensdag tot en met vrijdag 11.00 - 17.00 uur
zaterdag en zondag 13.00 - 17.00 uur

Van 1 november tot en met 31 maart
woensdag tot en met vrijdag 12.00 - 16.00 uur
zaterdag en zondag 13.00 - 16.00 uur.

Gesloten op maandag en dinsdag en op 1 januari, 1e paasdag, 1e pinksterdag en 1e kerstdag. Open (zoals in het weekeinde); tweede paasdag, hemelvaartsdag, tweede pinksterdag, tweede kerstdag, koningsdag en bevrijdingsdag .

Ga gerust naar binnen. Men weet uiteraard van de cache af. Meldt u zich bij de schatbewaarder. Wanneer u er om vraagt zult u de sleutel krijgen. Codewoord; geocache.

Wij wensen u een aangenaam verblijf in Wageningen;

de enige echte  STAD DER BEVRIJDING