Goleszów - Góra Chełm Traditional Cache

Rozwój praktycznej działalności lotniczej, realizowanej na terenie Śląska Cieszyńskiego od polowy lat trzydziestych, był inspirowany naczelnym hasłem pozostawionego przez Franciszka Żwirkę i Stanisława Wigurę testamentu, które brzmiało: "Chcemy, by skrzydła Polski rosły i potężniały". Jeden z cieszyńskich zastępów harcerskich przyjął imię poległych bohaterów, a jego członkowie postanowili przystąpić do szkolenia szybowcowego.

Od początku lat trzydziestych coraz bardziej powszechne w kręgach lotniczych stawało się przekonanie, ze budowę silnego polskiego lotnictwa trzeba oprzeć na masowym szkoleniu młodzieży w pilotażu szybowcowym. Wyrazem wcielania w życie tej idei było powstanie w Cieszynie w 1933 r. Kola Szybowcowego "Start" na czele z inż. Pawłem Dombke, którego członkowie w 1934 r. rozpoczęli na czeskocieszyńskich Guldowach praktyczne szkolenie szybowcowe. Wcześniej w Goleszowie Karol Czudek, przy pomocy Gustawa Kozdonia (późniejszego znanego narciarza), przystąpił do budowy szybowca własnej konstrukcji.

Na Guldowach po raz pierwszy oderwał się od ziemi, wówczas niespełna 15-letni Adam Zientek, w okresie powojennym czołowy polski szybowcowy pilot doświadczalny. W 1934 r. na górze Chełm powstała pierwsza na Śląsku szkoła szybowcowa. W ciągu dwóch pierwszych lat istnienia szkoły szybowcowej przeważa młodzież harcerska, nie tylko ze Śląska, ale także z Warszawy i innych regionów Polski. Po przejęciu w 1936 r. szkoły przez Ligę Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej (LOPP) - głównego protektora rozwoju lotnictwa sportowego w II RP, na Chełmie przystąpiono do szkolenia młodzieży przedpoborowej w ramach systemu Przysposobienia Wojskowego Lotniczego.

Wyszkoleni tam piloci szybowcowi trafiali następnie do szkól pilotażu, takich jak na przykład Szkoła Lotnicza LOPP w Aleksandrowicach kolo Bielska. Uroczyste otwarcie tej placówki, pierwszego takiego ośrodka LOPP w Polsce, które nastąpiło w maju 1936 r., było wielkim wydarzeniem na Śląsku i zarazem ważnym faktem w historii polskiego lotnictwa. Odtąd Śląsk Cieszyński stał się centrum lotniczej działalności szkoleniowej w województwie śląskim, znajdującym się wówczas w czołówce rozwoju polskiego lotnictwa sportowego.

Wspaniały rozwój lotnictwa na Śląsku, jaki dokonał się w latach 30., nie byłby możliwy bez wsparcia ze strony śląskiej LOPP, której przewodniczył, osobiście zaangażowany w działalność lotnicza, ówczesny wojewoda śląski dr Michał Grażyński. Już na początku lat trzydziestych Komitet Powiatowy LOPP w Cieszynie, ze stojącym na jego czele starosta cieszyńskim dr Jerzym Kisiała, wytypował tereny w Bażanowicach, Goleszowie, Cisownicy, Skoczowie, Ustroniu, Hermanicach i Nierodzimiu, jako miejsca nadające się pod budowę lądowisk. Z kolei na wiosnę 1939 r. Komisja Lotniskowa LOPP, po przeprowadzonych na terenie Sląska Cieszyńskiego badaniach, zakwalifikowała pod budowę lotnisk sportowych: lezący u stóp góry Chełm teren w Godziszowie oraz teren w Cieszynie Zachodnim, gdzie w październiku 1938 r. znajdowało się wojskowe lotnisko polowe, z którego korzystała 26 Eskadra Towarzysząca.

Wysunięta przez LOPP koncepcja oparcia rozwoju polskiego lotnictwa na tzw. "piramidzie lotniczej" - wiodącej stopniowo do doskonalenia lotniczych umiejętności, była w pełnym zakresie realizowana na terenie Śląska Cieszyńskiego. Podstawę systemu kształcenia lotniczego stanowiło modelarstwo lotnicze, uprawiane nie tylko w modelarniach LOPP, ale i w szkołach wszystkich szczebli, jako obowiązkowy przedmiot nauczania. Na terenie Cieszyna zapoczątkował modelarstwo Paweł Heczko - kierownik szkoły powszechnej im. St. Hassewicza. W prowadzonym przez niego kółku modelarskim przystąpiono nawet do budowy własnego szybowca, chociaż w nieco pomniejszonej skali.

Podczas rozegranych w Cieszynie w 1933 r. pierwszych zawodów modelarskich, czołowe miejsce zajął Rudolf Grzegorz z Wędryni na Zaolziu - członek kołka Heczki, który jako pierwszy mieszkaniec Śląska Cieszyńskiego uzyskał dyplom pilota szybowcowego, zaś podczas wojny służył w randze porucznika w szeregach Polskich Sil Powietrznych na Zachodzie, gdzie zginał śmiercią lotnika w 1941 r. Od 1936 r. modelarstwo lotnicze uprawiano w kółku modelarskim, prowadzonym przez prof. Władysława Szotkowskiego na terenie Gimnazjum Klasycznego im. A. Osuchowskiego. Jego członkowie z powodzeniem startowali w urządzanych na górze Chełm powiatowych i wojewódzkich zawodach modelarskich. Modelarstwo lotnicze stanowiło punkt wyjścia do dalszego zdobywania lotniczych umiejętności, które na Śląsku Cieszyńskim można było uzyskać w Ślaskiej Szkole Szybowcowej LOPP na górze Chełm, Szkole Lotniczej LOPP w Aleksandrowicach i podczas szkolenia spadochronowego na czynnej w Bielsku od 1938 r. 40-metrowej wieży spadochronowej. Ukoronowaniem cyklu szkolenia młodzieży przedpoborowej w ramach Przysposobienia Wojskowego Lotniczego, było ochotnicze odbycie służby wojskowej w lotnictwie, do jakiego był zobowiązany każdy uczestnik wyżej opisanego - dobrowolnego i dostępnego dla każdego, bo bezpłatnego - podstawowego szkolenia lotniczego. Dzięki temu wśród lotników, walczących podczas kampanii wrześniowej z hitlerowskim najazdem, znaleźli się również wywodzący się ze Śląska Cieszyńskiego, jak np.: kpr. Wilhelm Adamik, kpr. pil. Józef Feruga, kpr. pil. Karol Klyszcz, plut. pil. Wilhelm Kosarz, sierz. Feliks Lazowski, kpr. pil. Alojzy Morawiec oraz plut. pil. Gustaw Hławiczka. Wszyscy oni, oprócz ostatniego, polegli śmiercią lotnika podczas służby w szeregach Polskich Sil Powietrznych na Zachodzie.

Jeszcze w okresie międzywojennym zawodowymi oficerami lotnictwa zostali: Alojzy Szkuta z Toszonowic (otrzymal za kampanie wrzesniowa Order Virtuti Militari V klasy, zginał podczas lotu bojowego w 1942 r.) oraz Pawel Niemiec. Służbę w PSP zakończył w stopniu majora, dowodząc pięciokrotnie rożnymi polskimi dywizjonami myśliwskimi. Niewielu spośród pochodzących ze Śląska Cieszyńskiego lotników przeżyło wojnę; na liście poległych, sporządzonej przez pracownika Książnicy Cieszyńskiej Stefana Króla, znajdują się bowiem aż 23 nazwiska... Zaledwie kilku, jak wspomniany Jan Cholewa oraz Jan Kalfas z Grodzca - również weteran lotnictwa bombowego i lotów ze zrzutami do Polski, zdecydowało się po wojnie powrócić do kraju.

W 80 lat od narodzin polskiego lotnictwa warto pamiętać, że Śląsk Cieszyński i jego mieszkańcy zapisali niejedną piękna kartę w historii polskiego lotnictwa sportowego i wojskowego. Liczba około 1700 osób, które w latach 1934 - 1939 szkoliły się na górze Chełm oraz w Aleksandrowicach, świadczy, ze Śląsk Cieszyński do wybuchu II wojny światowej zajmował liczące się miejsce w rozwoju polskiego lotnictwa.