|
English
Interesting
gypsum karst.
Gypsum is common mineral with
chemical formula CaSO4 · 2 H2O. It is
industrial mineral valued for use in construction (plasters, gypsum
boards, modeling, component of Portland cement), agriculture
(fertilizer and soil conditioner) and other applications
(plastics).
Karst is a form of landscape
formed by dissolution of bedrock by infiltrating water. There are
just a few rocks which could be dissolved by water, gypsum being
one of them, but not the most common. In exposed karst areas you
can usually find sinkholes, flutes, karrens, dissapearing streams
and reappearing springs etc. Underground parts of karsts might
include caves and cavern systems.
During the Miocene age
(Tertiary, in detail 10,6-7,3 millions of years ago) this area was
flooded by shallow sea. At the beginning, sedimentation of clays,
sandstones and limestones took place. Later during hot and dry
climate chemical sedimentation started. It created thick layers of
gypsum and gypsum clays along the margin of the basin. After this
the sea moved back and area was covered with other sediments. Those
were permeable for water, so the dissolution of hidden gypsum beds
started. During glaciation episodes karst was partially uncovered
by retreating continental glaciers, later once again partly covered
by loess (eolic sediment).
In Nida Basin is possible to
see some karst features in gypsum beds. The most interesting are in
vicinity of villages Skorocice, Aleksandrov, Szaniec
and Galów.
Skorocice depression was not formed by recessing of streams, but by
underground dissolution of gypsum layer and later by failure of the
roofs of caverns. You can find here blind valleys with dissapearing
streams, sinkholes, karst lakes and cave system (largest in gypsum
in Poland) altogether with steppe plants (e.g. Stipa sp.,
Adonis vernalis, Anemone silvestris, Veronica
sp. etc.).
Skorocice Valley was declared
to be nature reservation in 1960, so please do not disturb local
nature.
For other information see also
nearby EarthCache
GYPSUM carst - GC2BNCZ.
To log this
EarthCache you must:
1.
send me
via profile approximate width of the valley and its depth bellow
the surface and
2.
names of at least two other rocks which can be dissolved by water
and form karsts.
It would be nice if you upload picture of
yourself with huge
twinned gypsum crystals at the given position, but according to the
new EarthCache rules photos of people are no longer allowed as
logging requirement.
Polish
(thanks
to toczygroszek)
Interesujacy kras gipsowy.
Gips jest powszechnie wystepujacym mineralem o wzorze
chemicznym CaSO4 · 2 H2O. Jest to cenny
mineral przemyslowy wykorzystywany w budownictwie (tynki, plyty
gipsowe, zdobienia, skladnik cementu portlandzkiego), rolnictwie
(nawozy) i winnych dziedzinach (sztuki
plastyczne).
Kras jest zespól form krajobrazu uformowanych przez
rozpuszczanie podloza skalnego przez wnikajaca w podloze wode. Jest
tylko kilka skal, które moga byc rozpuszczane przez wode, gips
nalezy do jednej z nich, lecz nie najbardziej powszechnej. Na
obszarach krasowych mozna zwykle znalezc leje krasowe, zlobki i
zebra krasowe, ponory (miejsca, gdzie woda znika pod ziemia) i
wywierzyska (zródla krasowe o obfitym wyplywie) itd. Podziemne
formy krasu moga zawierac jaskinie i systemy pustek w
skale.
W epoce miocenu (trzeciorzed, dokladnie 10,6-7,3 mln lat
temu) obszar ten byl zalany przez plytkie morze. Na poczatku mialo
miejsce osadzanie ilów, piaskowców i wapieni. Nastepnie w trakcie
trwania goracego i suchego klimatu rozpoczela sie sedymentacja
chemiczna. W jej wyniku powstaly grube warstwy gipsu i ilów
gipsowych wzdluz brzegów zbiornika. Pózniej morze wycofalo sie i
obszar zostal przykryty innymi osadami. Byly one przepuszczalne dla
wody, wiec rozpoczelo sie rozpuszczanie gipsów. W trakcie
zlodowacen kras byl czesciowo odsloniety przez postepujacy ladolód,
pozniej ponownie przykryty przez less (osad
eoliczny).
W Niecce Nidzianskiej mozna zaobserwowac pewne formy
krasowe w podlozu gipsowym. Najbardziej interesujace znajduja sie w
sasiedztwie wsi Skorocice, Aleksandrów, Szaniec i Galów. Obnizenie
Skorocic nie zostalo utworzone przez cofanie sie cieków wodnych,
lecz przez podziemne rozpuszczanie warstw gipsu a nastepnie przez
zawalenie sie stropów jaskin. Mozna zaobserwowac tutaj slepe doliny
zakonczone ponorami, leje krasowe, jeziora krasowe i system
jaskiniowy (najwiekszy gipsowy w Polsce). Wystepuje to takze
roslinnosc stepowa (np. ostnica, milek wiosenny, zawilec
wielkokwiatowy, przetacznik itp.).
Dolina Skorocicka zostala w 1960 r. ustanowiona
rezerwatem przyrody, prosze wiec nie niszczyc tamtejszej
przyrody.
Po inne informacje zajrzyj do pobliskiego EarthCache
GYPSUM carst - GC2BNCZ.
Aby zalogowac znalezienie tego EarthCache
musisz:
1. wyslac do mnie
poprzez profil przyblizona szerokosc doliny i jej glebokosc ponizej
terenu oraz
2. nazwy co najmniej dwóch innych skal, które moga byc
rozpuszczane przez wode i tworzyc formy krasowe.
Byloby milo, gdybys dolaczyl do logu swoje zdjecie z
krajobrazem krasowym przy podanych wspólrzednych, jednak zgodnie z
nowymi zasadani EarthCache zdjecie ludzi nie sa juz dopuszczane
jako wymaganie do zalogowania.
|