[PL]
Skamieniałe drzewa:
Na SE ramieniu góry Wał w miejscowości Lichwin na Pogórzu Rożnowskim, znajduje się wyrobisko nieczynnego kamieniołomu łupka mioceńskiego. Podczas eksploatacji surowca skalnego, wydobyto tam skamieniałe pnie drzew. Ich wiek oceniono na 66 milionów lat a wiec na przełom kredy i paleogenu. Ustalono, iż są to pnie drzew iglastych.
Zastanawiasz się, jak to możliwe, że drzewa kamienieją? Właściwie to one krzemienieją, czyli ich masa jest zastępowana krzemionką (SiO₂). Najczęściej tego typu formy powstają, gdy pnie drzew zostają zagrzebane przez kwarcowe piaski w alkalicznych wodach płytkich zatok. Ich zasypanie musi nastąpić szybko, zanim zdążą zbutwieć.
W alkalicznym środowisku krzemionka ulega rozpuszczaniu i przemieszczaniu do wewnątrz masy drewna. Z kolei butwienie drewna powoduje wytwarzanie kwasów humusowych, które obniżają pH i powodują wytrącanie się dwutlenku krzemu (SiO₂). W tym samym czasie substancje organiczne drewna są systematycznie wypłukiwane i zastępowane przez krzemionkę. W pierwszym etapie powstaje opal, czyli uwodniony dwutlenek krzemu (SiO₂*nH₂O - żel krzemionkowy twardnieje razem z dużą ilością cząsteczek wody). Ten amorficzny opal nie jest trwały i dalej w wyniku jego odwodnienia powstaje mikrokrystaliczny chalcedon (SiO₂*H₂O - jedna cząsteczka wody przypada na jedną cząsteczkę krzemionki). Najbardziej trwałą postacią jest kwarc - forma krystaliczna bez cząsteczek wody. Proces przemiany krzemionki jest naturalnym procesem geologicznym i trwa bardzo długi czas. W przypadku drzew z Lichwina wydaje się, że mamy do czynienia z chalcedonem.
Skamieniałe drewno może przybierać różne kolory uzależnione od domieszek minerałów, które dostały się do krzemionki w trakcie jej krystalizacji. Czasami na powierzchni lub otworach skamieniałego drewna mogą wtórnie krystalizować inne minerały. Niekiedy można obserwować utrwalone ślady żerowania drzewnych pasożytów a także struktury w obrębie drewna takie jak sęki, blizny, pustki wewnątrz pnia - tego typu formy można odnaleźć na okazach z Lichwina.
EarthCache:
Udaj się pod wskazane współrzędne. Odnajdziesz tam dwa skamieniałe pnie drzew. Aby zalogować znalezienie tego EarthCache musisz odpowiedzieć na poniższe pytania i przesłać je do mnie za pomocą formularza kontaktowego:
1. Jakie są długości większego i mniejszego pnia?
2. Na końcu dłuższego pnia znajduje się pionowe, soczewkowate pęknięcie. Jaka jest jego długość i szerokość?
3. Jakiego koloru jest krzemionka która zastąpiła drewno w tych pniach?
4. Dodatkowe zadanie - nie jest obowiązkowe, ale mile widziane. Udaj się pod współrzędne N 49° 52.875 E 020° 55.125 gdzie odnajdziesz jeszcze jeden skamieniały pień drzewa. Zrób zdjęcie jak siedzisz na tym pniu i dołącz je do logu. Jeśli nie jest to możliwe, wykonaj jakiekolwiek inne zdjęcie kamieniołomu lub skamieniałych drzew.
Jeśli masz ochotę zobaczyć więcej skamieniałych drzew, udaj się pod współrzędne N 49° 52.919 E 020° 55.062 gdzie odnajdziesz ich cztery inne fragmenty.
Podziękowania dla xenotime za pomoc!
[EN]
Fossil trees:
On the SE ridge of mount Wal in village Lichwin on the Pogórze Roznowskie Hills there is an abandoned quarry of Miocene shales. One day the miners discovered fossil tree trunks in the shales. Their age was estimated at 66 millions years, that is the turn of Cretaceous and Paleogene periods. Researchers determined that these are fossil coniferous trees.
So, you may ask how to fossilize a tree? These trunks are in fact silicified, which means their tissues were replaced by silica (SiO₂). A probable scenario is that the tree trunks were buried in quartzite sands in alkaline water of shallow bays. They were buried soon enough, and certainly before they got rotten because such decomposition of organic matter would destroy any internal features.
In an alkaline environment silica is dissolving (so SiO₂ is in solution) and can migrate into a wood tissue. The rotting of the wood causes production of humic acids, which reduce pH and cause precipitation of silicon dioxide (SiO₂). At the same time organic matter of wood is systematically rinsed out and replaced with the silica precipitating. At the 1st phase silica precipitates as opal, that is hydrated silicon dioxide (SiO₂*nH₂O - silica gel hardens together with large amount of water molecules). This is not a stable mineral, and later as a result of dehydration, opal gradually changes into microcrystalline chalcedony (SiO₂*H₂O - one molecule of water per one molecule of silica). The most stable phase is quartz - the crystalline form without any water attached. The process of silica transformation is a natural geological phenomenon and it needs long time. The fossil trees from Lichwin seem to be at the chalcedony stage.
Fossil tree can be of many colours, depending on the added minerals (as pigments) which were mixed with the silica during its crystallization. Sometimes on a surface or in caverns in a fossil tree other secondary minerals may crystallize. Sometimes you can see preserved footprints of parasites activity and other forms like knots, scars, hollows - you can find these forms on trees in Lichwin.
The EarthCache:
Go to the listed coordinates. Find two fossil tree trunks there. To log your find, you have to answer the questions below and send it to me via contact form:
1. What is the length of the biggest and the smallest trunks?
2. At the end of the longest trunk there is a lenticular crevice. What is its length and width?
3. What is the color of silica replacing the wood in these trunks?
4. Additional task - it's not obligatory but will be nice if you can make it. Go to coordinates N 49° 52.875 E 020° 55.125 where there is another fossil tree trunk. Take a picture of you sitting on this trunk and attach it to your log. If it's not possible, take other picture of the quarry or fossil trees there.
If you want to see more fossil trees go to coordinates N 49° 52.919 E 020° 55.062 and there you will find four other pieces.
Thanks to xenotime for help!
