Elke slak op z'n gemak Mystery Cache

Nederland kent regelmatig regenachtige tijden. Nou ja regelmatig ... eigenlijk valt dat best mee. Gelukkig deert dat ons geocachers niet. Wij zijn altijd op pad! Maar op vochtige dagen lopen ze ons voortdurend voor de voeten: slakken. Hoewel lopen … er zit meestal nauwelijks vaart in. Als we onze snelheid een beetje aanpassen (een beetje???) kunnen we deze ‘onderkruipers’ misschien een blik waardig gunnen en er wat over te weten komen. En als je er dan van alles over weet … valt er onderweg weer meer te genieten.

 

tuinslakken

Gastropoda
Biologisch gezien zijn slakken weekdieren, net als de schelpen op het strand, de mosselen in de pan en de octopussen, die zo goed voetbaluitslagen voorspellen. Slakken horen bij de Gastropoda of in gewoon Nederlands ‘buikvoetigen’. Slakken kruipen namelijk rond op één grote gespierde voet, die je onder hun hele lichaam vindt.

 

slijmspoorproductie

Slijmjurken
Slijmjurken zijn het. Dat moet ook wel, want al dat slijm voorkomt dat slakken uitdrogen. Daarom zie je ze in droge tijden hoogstens slakken die op een boomstam vastgeplakt lijken. Het lichaamsoppervlak lijkt wel een doolhof van slijm producerende kliertjes. Slakken hebben dan wel één grote buikvoet, maar lopen …? Probeer het zelf maar eens: lopen op één voet. Dat wordt meer hinkelen dan lopen. Ons lukt dat dan nog wel even, maar hinkelende slakken? Eigenlijk lopen slakken niet; ze glijden voorwaarts over zelf aangelegde slijmwegen.

naaktslak

Biodiversiteit 
In ons land leven ruim 250 soorten slakken. Dat zijn er heel wat en de onderlinge variatie is groot. Kort door de bocht genomen onderscheiden we in ieder geval al zeeslakken, zoetwaterslakken en landslakken. Over zeeslakken zal ik het niet verder hebben in dit artikel. Wel kort over zoetwaterslakken. De bekendste daarvan is ongetwijfeld de poelslak. Die soort is groot en lijkt regelmatig ondersteboven aan het wateroppervlak te hangen. Over slijm praten we niet bij waterslakken, want daarvan is bij die dieren nauwelijks sprake. Vocht genoeg! Een andere bekende zoetwaterslak is de posthoornslak. Die zie je nauwelijks aan het wateroppervlak. De verklaring voor dit verschil in gedrag is te vinden in de manieren van ademhalen. Poelslakken hebben longen en moeten daarom vaak naar ‘lucht happen’. Posthoornslakken hebben kieuwen. Zij kunnen gewoon onder water blijven.

links poelslak; ... rechts posthoornslak

De landslakken kunnen we eenvoudig verdelen in huisjesslakken en naaktslakken. In één oogopslag is te zien waar het verschil tussen beide groepen zit: het wel of niet hebben van een huisje. De huisjesslakken hebben een handig huisje om in weg te kruipen als de omstandigheden daartoe aanwezig zijn. Het kalk van zo’n huisje wordt gemaakt door de ‘mantel’. De mantel is het dikkere, taaie, rubberachtige deel van het lichaam rond de mond van de schelp. Door de groei ontstaan zelfs groeiringen, die op het huisje prachtig zichtbaar zijn. Ringen die in gunstige weersomstandigheden groeien zijn breder dan de ringen die in mindere omstandigheden ontstaan. Naaktslakken hebben geen huisje. Zij zijn daardoor een stuk sneller dan hun familieleden, die wel een ‘sleurhut’ hebben. Hoewel huisje of geen huisje: er zijn huisjesslakken waarvan het huisje te klein is en er zijn naaktslakken die wel een piepklein huisje meedragen.

Alle slakken hebben vier voelsprieten op hun kop. Deze bijzondere organen betekenen veel voor slakken. Aan het einde van elke voelspriet zie je een donkere stip, een oog. Hiermee zien slakken uitermate slecht, waarschijnlijk niet meer dan licht of donker. Met diezelfde voelsprieten kunnen slakken ook ruiken en proeven. De onderste sprieten zijn korter dan de bovenste. Zij richten zich dan ook op het waarnemen van voedsel dichtbij, terwijl de grotere sprieten zich alvast verder oriënteren. Om te voorkomen dat de sprieten beschadigen, kunnen slakken ze naar binnen halen. Ze verdwijnen bij aanraking even in het lichaam en komen pas te voorschijn als de kust weer veilig is.

Hermafrodiet
Het liefdesspel van slakken is heel interessant. Met een beetje geluk kun je daarvan tijdens het geocachen iets zien. Wie is het mannetje en wie het vrouwtje? Geen van beiden en dus allebei. Slakken zijn hermafrodiet, tweeslachtig, en dus mannetje en vrouwtje tegelijk. Tijdens de paring bevruchten ze elkaar. Bij grote huisjesslakken, zoals de algemene segrijnslak en de in ons land minder algemene wijngaardslak, tasten de voelsprieten van beide koppen elkaar bijna eindeloos liefdevol af. De lichamen van deze slakken, maar ook bij andere huisjesslakken gaat dat zo, vuren op een gegeven moment liefdespijlen op elkaar af. Het zijn korte, scherpe pijltjes van kalk, die gemakkelijk in het lichaam van de partner binnendringen. Dit is geen grap! De pijlen stimuleren uiteindelijk de bevruchting, wat ook de bedoeling van de vrijpartij is. Let maar eens op huisjesslakken die innig verstrengeld tegen elkaar liggen. De witte pijltjes van kalk zijn vaak goed zichtbaar.

wijngaardslakken

Slakkeneters 
Veel mensen eten graag escargots, wijngaardslakken. Veel dieren eten ook graag slakken. Grote loopkeversoorten openen het slakkenhuis met stevige kaken. Ook egels zijn dol op slakken. Met een beetje geluk ontdek je een lijstersmidse. Zanglijsters en merels brengen slakken naar een steen en slaan ze daar stuk met hun snavel om vervolgens de inhoud te nuttigen. Rond die steen liggen na een poosje tientallen gesneuvelde huisjes. Echt een smidse dus.

lijstersmidse op boomstronk in Kuinderbos

Zo zie je maar … ook over slakken valt veel te vertellen. Nog veel meer. Geniet ervan en stoor je niet aan al die slakken die van de tuinplanten eten. Zelf heb ik nooit wat gedaan aan deze smikkelende peuzelaars en na dertig jaar dezelfde tuin is er nooit een slakkenplaag of enorme schade ontstaan. Ook in de tuin regelt de natuur het zelf wel. Hoewel … met onze sla … !?

Je kunt de antwoorden van de puzzel controleren op Geochecker.com.