Touw was
een belangrijk product voor de scheepvaart en de visserij.
In Leiderdorp was tot
ver in de 20ste eeuw een belangrijke touwfabrikant gevestigd, de
Vereenigde Touwfabrieken of Verto. In hallen van zo’n 50
meter lengte, gelegen aan de Zijl, werd touw gefabriceerd. De
straatnamen Lijnbaan en Touwbaan bij de Baanderij herinneren er nog
aan.
De touwslager deed zijn werk in de open lucht, overdekt of in een
tentachtig geheel, op een touwslagerij of lijnbaan:
een soms wel 300 meter lange, smalle strook grond waarboven vele
door een spinner aangeleverde garens, werden uitgeschoren
(uitgelopen). Het touw kwam terecht in een "kuil", een nog steeds
bestaande lengtemaat voor touw.
Aan een van de uiteindes van de lijnbaan werden de garens in
groepjes aan de haken van een een wiel of slagmechanisme (slinger)
bevestigd, aan iedere haak een groepje garens. Daar stond ook een
teer- en drooghuis.
Aan de andere zijde van de lijnbaan werden de garens allemaal aan
de ene haak van de lopende bok vast gemaakt. Deze lopende bok was
een karretje met twee wielen en een over de grond slepend uiteinde
waarop gewichten konden worden gezet, om zodoende de kracht waarmee
de garens in elkaar werden gedraaid te kunnen regelen. Zo kon de
kracht waarmee de garens tot strengen worden gedraaid worden
bepaald en daarmee de uiteindelijke trekkracht en de stijfheid van
het touw. Ook bevond zich aan dit uiteinde van de lijnbaan de klos:
een taps toelopend en voor iedere groepje garens ingekerfd stuk
hout dat hier de garens uit elkaar moest houden.
Het wiel / de slinger werd vervolgens rondgedraaid zodat door het
ronddraaien van de haken (torsie) uit ieder groepje garens een
streng (ineen gedraaide garens) ontstond. Vervolgens werden deze
strengen met behulp van een houten klos onder voortdurend blijven
draaien aan het wiel ook weer in elkaar gedraaid tot een touw, het
zogenaamde wantslag touwwerk.
Touw werd volop gebruikt voor de tuigage van zeilschepen.
Touwslagerijen kwam men dan ook vooral tegen in havensteden. Veel
van deze steden hebben nog steeds straten waarvan de naam aan deze
voormalige functie herinnert, bijvoorbeeld de Lijnbaan in Rotterdam
en in Leiderdorp dus!
