Delfzijl e.o. 3.01 - Wierde Weiwerd EarthCache
This cache has been locked, but it is available for viewing.
Delfzijl e.o. 3.01 - Wierde Weiwerd
-
Difficulty:
-
-
Terrain:
-
Size: 
(not chosen)
Please note Use of geocaching.com services is subject to the terms and conditions
in our disclaimer.
Datum laatste wijziging: 20110806 Datum laatste
cachecontrole: 20110806
Let op! Van 23 augustus tot en met 1 oktober gaat
Weiwerd op de schop, zie note van 6 augustus 2011.
Deze cache maakt deel uit van het rondje Delfzijl e.o. 3. Een
fietsronde van ruim 30 km.
Hoofdlijn vormt het oude NOLS-spoorlijntje van Delfzijl naar
Wagenborgen.
Let op! Alle caches zijn per fiets of lopend te bereiken,
maar niet altijd met de auto! Houd je s.v.p aan de verkeersregels,
parkeer niet op prive-terrein en doe de caches alleen bij daglicht.
Neem een pen mee en vergeet niet de bonusaanwijzingen te
noteren.
Specifieke cache info:
Dit is de eerste cache van de fietstocht, een Earthcache.
Wierden (artificial dwelling hills) are a characteristic feature in
both Dutch and German coastal regions that has named these regions
wierdenlandschap (artificial dwelling hill landscape). Artificial
dwelling hills have been inhabited for over 2500 years and are the
oldest cultural landscape of the Netherlands. Near Delfzijl lies
one of the best preserved and more than 2000 years continuously
inhabited artificial dwelling hills.
Wierden vormen in de Nederlandse en Duitse kustgebieden een
karakteristiek element wat er voor heeft gezorgd dat deze gebieden
ook wel als wierdenlandschap worden aangeduid. Wierden worden al
meer dan 2500 jaar bewoond wat het wierdenlandschap het oudste
cultuurlandschap van Nederland maakt. Nabij Delfzijl ligt één van
de best bewaarde en al meer dan 2000 jaar continu bewoonde
wierden.
Landscape
In the northeast of Groningen the sea has always been the most
important creator of its charcter. During the last ice age (the
Weichsel) the North Sea Basin was almost dry. When the ice age came
to an end the ice water left deep scars in the land in which
numerous rivers and valleys were carved like the Fivel and Ems near
Biessum. Because ever more ice melted the amount of water kept on
growing causing the previous dry North Sea Basin to fill. The
rising sea levels pushed the water back up the newly created
rivers, ever further inland. As a result the plane of saturation
rose which created a wide area of swap(forest) that would later
turn into a thick layer of peat all along the coastline. And
meanwhile the coastline and swap(forest) moved ever further
inland…
The edge of the peat moor was covered with a thin layer of clay
causing peat formation and tidel flad sediments to alternate
continuously. Local incidental flooding of peat with surges of
seawater caused the peat to be buried under a thin layer of clay as
well. Surges occurred often in these soft layers of peat which
eroded into gullies over time. The ‘land’ that lay
between the gullies was flooded which every high tide and each time
sediment was deposited: the contemporary Wadden Area with salt
marshes, mud flats and rift systems arose.
Over time, the marshes gradually were elevated and thus less often
flooded with salt seawater. This produced a sweet rainfall excess
and behind the mud flats a brackish depositional environment
formed. The (sea)clay that settled in these calm waters is absent
of sand particles and shells which makes it heavy and deficient in
lime. This clay is called knipclay. Irregular deposition of clay in
the salt marsh environment caused a bumpy surface occur, the marsh
topography. Another type of relief created by the alternation of
deposition and erosion. In places where bog was washed away by the
sea was clayey material was deposited at a later time. This is how
clayey tongues that carved into the peat came into existence. Peat,
unlike clay, has the property that it becomes compact and firm when
a lot of moisture is removed: it sets. As a result the, in former
times, upland moors have set over centuries and at present they lay
below the clay tongues. The relief is reversed: inversion.
Landschap
In het noordoosten van Groningen is de zee veruit de belangrijkste
karaktervormer. Tijdens de laatste ijstijd (de Weichsel) was het
Noordzeebekken vrijwel droog. Toen de ijstijd ten einde kwam liet
het smeltwater diepe sporen achter in het land waardoor talloze
riviertjes en dalen werden uitgesleten zoals de Fivel en de Eems
nabij Biessum. Doordat er steeds meer ijs smolt kwam er meer en
meer water waardoor het voorheen droge Noordzeebekken zich vulde.
De stijgende zeespiegel stuwde ook het water in juist gecreëerde
rivieren steeds verder landinwaarts op. Hierdoor steeg het
grondwaterpeil waardoor zich langs de toenmalige kust een brede
zone met moeras(bos) vormde wat in de loop der tijd een dikke laag
veen werd. En ondertussen verplaatsten de kustlijn en het
moeras(bos) zich steeds verder landinwaarts…
De rand van het veen werd bedekt met een dunne laag klei waardoor
veenvorming en wadafzettingen elkaar afwisselden. Ook door
plaatselijke overspoeling van veen met zeewater werd hier en daar
en dunne kleilaag afgezet. Bij een dergelijke overspoeling trad
vaak inbraak in de zachte veenpakketten op waardoor inbraakgeulen
uitsleten. Tussen de geulen en slenken werd het 'land' bij iedere
vloed door de aanvoer van slib opgehoogd: het hedendaagse
waddengebied met kwelders, slikken en slenkensystemen
ontstond.
Na verloop van tijd werden de langzaam opgehoogde kwelders steeds
minder vaak met zout zeewater overstroomd. Dit leverde een zoet
neerslagoverschot op en achter de kwelderruggen ontstond een brak
afzettingsmilieu. De in dit rustige water bezonken zeeklei is door
het ontbreken van zanddeeltjes en schelpen zwaar en kalkarm. Deze
klei draagt de naam knipklei. Door de onregelmatige afzetting van
klei in het kweldermilieu is een hobbelig oppervlak ontstaan, het
kwelderreliëf. Een ander reliëftype is ontstaan door de afwisseling
van afzetting en erosie. Op plaatsen waar veen weggeslagen werd
door de zee is later kleiig materiaal afgezet. Zo ontstonden de
kleiige tongen in het veen. Veen heeft, in tegenstelling tot klei,
de eigenschap dat het compact en stevig wordt wanneer er veel vocht
wordt onttrokken: het klinkt in. Als gevolg hiervan daalt het
eertijds hoger gelegen veen zo sterk dat het nu, na verloop van
eeuwen, lager ligt dan de kleitong. Het reliëf is dus omgedraaid:
inversie.
Rise and fall of the artificial dwelling
hills
People who had settled on the higher spots in the landscape, like
the Hondsrug and shores of the salt marshes and the mud flats, thus
found themselves compelled to elevate these areas and thus created
the artificial dwelling hills (or mounds). Over time, people have
continued to develop the artificial dwelling hills. From the
beginning of the era only elevated areas in the landscape were
raised, one thousand years later artificial dwelling hills were
raised from 'nothing' for specific purposes. The original
artificial dwelling hills developed from house mounds to village
mounds, but around 1000 AD church mounds, castle mounds and
monastery mounds came into existence as well. This was also when
deviation of the original (round) shape took place.
Around 1000 AD in the north of the Netherlands many monasteries
were founded and they heralded the end of the artificial dwelling
hills. It was from these monasteries that the first dikes and
levees were built and any improvement to the dikes cost the
artificial dwelling hills to loose ever more of their importance.
The final blow came, however, at the beginning of the previous
century. The soil of the artificial dwelling hills proved to be
extremely fertile and more than 1200 artificial dwelling hills have
been excavated to be scattered over the poor sandy soils of
East-Groningen and Drenthe so that it could be used as farmland.
When it turned out in 1943 that less than 50 of the once 1250+
artificial dwelling hills remained a ban on the excavation of
artificial dwelling hills was issued.
Opkomst en ondergang van de wierden
Mensen die zich op de hogere plekken in het landschap hadden
gevestigd, zoals de Hondsrug en kwelder- of oeverwallen, zagen zich
hierdoor genoodzaakt om deze plekken op te hogen en zo ontstonden
de wierden. In de loop der tijd hebben mensen de wierden steeds
verder ontwikkeld. Vanaf het begin van de jaartelling werden
uitsluitend hoger gelegen plekken in het landschap opgehoogd,
duizend jaar later begon men wierden vanuit het ‘niets’
voor specifieke doeleinden op te werpen. De oorspronkelijke
walwierden hadden zich via huiswierden tot dorpswierden ontwikkeld,
maar rond 1000 na Christus ontstonden ook kerkwierden,
kasteelwierden en kloosterwierden. Tevens werd hierbij van de
oorspronkelijke (ronde) vorm afgeweken.
Rond 1000 na Christus werden in het Noorden van Nederland vele
kloosters gesticht en deze vormden het begin van het einde voor de
wierden. Vanuit de kloosters werd namelijk begonnen met de aanleg
van de eerste dijken en met elke verbetering van de dijken boetten
de wierden meer en meer aan belang in. Het definitieve einde kwam
echter aan het begin van de vorige eeuw. De grond van de wierden
bleek destijds buitengewoon vruchtbaar en meer dan 1200 wierden
zijn geheel of grotendeels afgegraven om over de arme zandgronden
van Oost-Groningen en Drenthe te worden uitgestrooid zodat deze als
landbouwgrond konden worden gebruikt. Toen in 1943 bleek dat er nog
minder dan 50 van de ooit 1250+ wierden resteerden is er een verbod
uitgevaardigd op het afgraven van wierden.
Wierde Weiwerd
At present the artificial dwelling hill is a protected
archaeological site because Weiwerd hasn’t been excavated and
still contains it original radial structure. It has been founded in
the Middle Ages and has known many names which have all been
descriptive of Weiwerd: ‘golfwierde’ (wave-wierde) or
‘vloedwierde’ (high-tide-wierde), because of its
nearness to the sea then and now.
Together with Heveskes and Oterdum it was decided Weiwerd had to
give way because of the expansion scheme for (never achieved)
growth of the industrial zone. In sharp contrast to Hevenskes and
Oterdum Weiwerd has been largely spared. In part because at the
time it was shown that the plans and estimates were overly
optimistic and in part because reality caught op to the plans. The
stone church from the Middle Ages was replaced by a white, wooden
one in 1877 (see picture). This new church though has been
demolished in 1984 because of the plans as mentioned above and its
interior has been spread all over the province. The organ and
tolling bell have ended up in the church of Farmsum and the 19th
century pulpit went to Korpswolde.
At present few buildings remain. Whenever residents moved out the
building was bought up and demolished. A practice that was employed
until the 21st century. These last few years a change-over has been
implemented and plans have been made to revitalise Weiwerd, details
can be found in the description for Delfzijl e.o. 3.02 –
Weiwerd (GC2Q8EC).
Wierde Weiwerd
Tegenwoordig is de wierde beschermd archeologisch terrein daar
Weiwerd nooit is afgegraven en nog steeds de originele radiaire
structuur bezit. Het is ontstaan in de Middeleeuwen en heeft vele
namen gekend die allen de situatie van Weiwerd beschreven:
‘golfwierde’ of ‘vloedwierde’, dit vanwege
het feit dat het erg dicht bij zee lag en ligt.
Samen met Heveskes en Oterdum moest Weiwerd in de jaren zeventig
van de vorige eeuw plaats maken voor de uitbreidingsplannen voor
(nooit gerealiseerde) groei van het industrieterrein. In
tegenstelling tot Heveskes en Oterdum is Weiwerd deels gespaard
gebleven. Deels omdat destijds al bleek dat de plannen te
optimistisch waren ingeschat en deels omdat de werkelijkheid de
plannen heeft ingehaald. De Middeleeuwse stenen kerk is in 1877
door een wit, houten exemplaar vervangen (zie ook de foto). Deze
nieuwe kerk is echter in 1984 afgebroken vanwege de voornoemde
plannen en het interieur is door de provincie verspreid. Zo zijn
het orgel en de luidklok naar de kerk van Farmsum gegaan en is de
19e eeuwse preekstoel naar Kropswolde gegaan.
In Weiwerd staan tegenwoordig weinig gebouwen meer. Wanneer ergens
bewoners vetrokken werd het pand opgekocht en gesloopt. Een
praktijk die tot de 21e eeuw werd gehanteerd. De laatste jaren is
hier een ommekeer in gekomen en tegenwoordig zijn er plannen om het
dorp nieuw leven in te blazen, zie voor details de beschrijving van
Delfzijl e.o. 3.02 – Weiwerd (GC2Q8EC).
Trivia
Typical for artificial dwelling hills with a church in Groningen is
the presence of an organ of extraordinary quality. Almost always of
a superior quality than that many cathedrals or churches elsewhere
in Europe.
Trivia
Typisch aan Groninger wierdedorpen met een kerk is de aanwezigheid
van een orgel van topkwaliteit. Vrijwel altijd van betere kwaliteit
dan die in menig kathedraal of kerk elders in Europa.
Assignment and questions
1. How many years ago has Weiwerd been raised?
2. What is the origin for the name Weiwerd?
3. Which wierde lies west of Weiwerd?
4. Which situation of Weiwerd is displayed on the map?
5. What can be found at the center of the grave yard where once
stood the church?
Please send the answers to the five questions above per PM to the
owners. It is greatly appreciated if you add one or more pictures
(no spoilers) to your log.
Opdracht en vragen
1. Hoe lang geleden is Weiwerd opgeworpen?
2. Waar komt de naam Weiwerd uit voort?
3. Welke wierde ligt westelijk van Weiwerd?
4. Welke situatie van Weiwerd wordt op de kaart weergegeven?
5. Wat staat midden op het kerkhof, daar waar eens de kerk
stond?
Stuur de antwoorden van de bovenstaande vijf vragen per PM naar de
plaatser(s). Verder wordt het door ons zeer op prijs gesteld
wanneer één of meerdere foto’s (geen spoilers) bij het log
worden geplaatst.
Additional Hints
(No hints available.)
Treasures
You'll collect a digital Treasure from one of these collections when you find and log this geocache:
Loading Treasures