-
Difficulty:
-
-
Terrain:
-
Size: 
(regular)
Please note Use of geocaching.com services is subject to the terms and conditions
in our disclaimer.
HERNHUTTERS EEN BEGRIP IN ZEIST.
Broedergemeente De Evangelische Broedergemeente, ook wel Hernhutters genoemd, en het dorp Zeist worden al ruim 250 jaar in een adem genoemd. De vestiging in Zeist is puur toeval. Slot Zeist en de hoge heerlijkheid Zeist stonden in 1745 te koop. De Amsterdamse koopman Cornelis Schellinger, lid van de Broedergemeente, kocht de heerlijkheid om er een Hernhutter nederzetting te kunnen stichten. De oorsprong van de broedergemeente ligt in Bohemen in Herrnhutt (onder de hoede van de Heer) op het landgoed van Graaf van Zinzendorf. Vandaar de naam Hernhutters. Op de weiden voor het Slot ter weerszijden van de oprijlaan werden twee pleinen aangelegd. In 1748 werd op het Zusterplein begonnen met de bouw van het Zusterhuis en het Weduwenhuis en op het andere plein het Broederhuis. Ook enkele rijke Amsterdamse kooplui bouwden hun eigen herenhuizen op de pleinen. Rond 1760 stonden er ongeveer twintig huizen en werd het aantal Hernhutters op een driehonderd geschat. In 1768 werd de sober ingerichte kerkzaal op het Zusterplein ingewijd. Aan de Zinzendorflaan werd in 1747 een eigen begraafplaats aangelegd de godsakker zoals het wordt genoemd, erg bijzonder zijn de eenvormige grafstenen. Direct welkom waren de, van oorsprong Duitse, Hernhutters niet in het Utrechtse en ook niet in Zeist. Bij de Staten van Utrecht werden zij van kerkelijke zijde in 1750 afgeschilderd als:” een niet te dulden hoop van vreemd en schadelijk denkende nieuwheidszoekers" en vroeg men om hun verbanning. Tot 1945 werden de kerkdiensten in het Duits gehouden. De in 1727 gestichte Broedergemeente vormt een godsdienstige gemeenschap met een sterke onderlinge band tussen de leden. Als religieuze beweging toonden de Hernhutters de neiging zich af te zonderen van de wereld. De vestiging binnen de grachten van het Slotcomplex en de hoge hekken op de bruggen aan Het Rond en aan de Koelaan zijn een voorbeeld van die houding. Twee taken die in die tijd sterk op de voorgrond stonden, waren zending en onderwijs."Om het Evangelium van Jezus Christus, die vrolijke Boodschap onzes Heils, na vermogen door de gantse Wereld te bevorderen ", met deze woorden werd dat doel in 1746 beschreven. In 1793 werd het nu nog bestaande Zeister Zendingsgenootschap opgericht, het ZZg (Welke nu is gevestigd op zusterplein 20) Veel zendelingen verbleven een tijd in Zeist voordat zij bijvoorbeeld naar Suriname of Groenland vertrokken of kwamen hier logeren. Haar vele economische activiteiten stonden vooral ten dienste van de gemeenschap en met name voor de zending. Om de producten van de ambachtelijke bedrijven te verkopen, werd in 1749 in het Broederhuis een winkel ingericht, die graag door de gasten werd bezocht. De winkel, eigenlijk een warenhuis, was rond 1900 in een tiental kamers ondergebracht. De winkel werd in 1922 gesloten. Alle bedrijven en de andere winkels die op het Broederplein ontstonden zoals een kruidenierswinkel en een Bakkerij hebben in de loop der jaren helaas hun deuren moeten sluiten. Er is nog wel weer bedrijvigheid in bloei door kleine atelier`s op het Broeder en Zusterplein. Zo vindt je op het Broederplein een Edelstenen atelier naast het schellingerhuis en op het zusterplein Bloematelier Fleur & Geur op nr. 24 Hier kan je ook de Cacher Fietsmobiel spotten en discoveren van de CO als hij er staat. De Karpervijver en de Lageweg vormden de periferie, waar in het begin van de 19e eeuw bedrijven aan werden gevestigd zoals Wilhelmina Fietsenfabriek, Wees en Weiss textiel en linnen fabriek en Kreapelien en Holm drop fabriek ook de zilverfabriek Gero had hier zijn oorsprong. Juist de economische activiteiten van de Hernhutters zorgden ervoor dat Zeist in de 18e eeuw door hooggeplaatste personen werd bezocht. In 1753 kwam stadhouder Willem V voor het eerst naar Zeist. In de jaren dat hij aan het bewind was, kwamen hij en andere leden van de stadhouderlijke familie nog meerdere malen naar Zeist. Maar ook buitenlandse vorsten reisden speciaal voor de Broedergemeente naar Zeist. Het laatste vorstelijk bezoek was in 1996 bij gelegenheid van de bevordering van prins Willem-Alexander tot Rechtsridder van de Johanniter Orde in Nederland , een jaarlijkse bijeenkomst in de kerk van de Hernhutters. Onderwijs, de andere taak, was in de 18e eeuw"aristocratisch en fijnzinnig" van aard bij de Broedergemeente. Er bestond ruime aandacht voor opvoeding en vorming van de jeugd. Begrip en liefde voor het kind zijn noodzakelijk. Door goedheid wordt meer bereikt dan door strengheid. Het kind moet niet voor de samenleving gelukkig schijnen, maar voor zichzelf gelukkig zijn, was de visie van de Hernhutter pedagoog Comenius (1592-1670). In 1752 werden een meisjesinternaat en een jongensinternaat opgericht. Daarnaast bestonder er dagscholen. Het onderwijs was er veel beter dan op de meeste dorpsscholen. Ondanks de goede reputatie kenden de scholen in de afgelopen 250 jaar hun ups en downs. Het meisjesinternaat dat in 1818 werd opgericht, sloot in 1973 zijn deuren. Het in 1820 opgerichte jongensinternaat werd in 1881 opgeheven. De andere onderwijsinstellingen zijn eveneens van de pleinen verdwenen. Het enige onderwijs dat met de Hernhutters nu nog is verbonden is de Comenius basisschool aan de Zinzendorflaan in Zeist. Wat de Hernhutters nu vooral bekend maakt zijn de heerlijke zandkoekjes en de prachtige Hernhutter handgemaakt kerststerren. De koekjes worden sinds 2011 weer gebakken volgens oud Hernhutter recept bij bakker Albert op de Egelingelaan in zeist Ze worden nu als Zeister lekkernij verkocht. De hernhutter sterren worden nog steeds grotendeels met de hand in Herrnhut gemaakt, maar zijn ook in Zeist verkrijgbaar. De verschillende maten en kleurencombinaties zijn te bezichtigen en te koop in het winkeltje van Les Abeilles aan de Lage weg 23. Tevens kunt u hier halverwege de Cache een heerlijk kopje koffie drinken. ------------------------------------------------------- In het weekeind en 's avonds parkeert u op: N 52° 04.919 E 005° 14.184 Overdag kunt u parkeren op het plein VOOR de slagboom. -------------------------------------------------------- WP1: Loop naar N 52° 04.912 E 005° 14.218 Dit is de oude Ramenfabriek van de Hernhutters. Wat staat er bovenop dit pand als nok versiering? -Morgenster, A= 1000 -Avondklok , A= 900 -Mini Haan, A= 800 ------------------------------------------------------- WP2: N 52°04.901 E 005° 14.238 Deze fabriek, opgericht in 1835, maakte terracotta kachels een sierstuk voor elk huis. Er staan nu nog steeds kachels uit deze fabriek in het Loo in Apeldoorn,Paleis Noordeinde den Haag, Paleis Soestdijk, Hermitage in Rusland en het Louvre in Parijs. Links naast het hoofdgebouw ziet u de oorspronkelijke fabriek met op de gevel het gerestaureerde bord met oorspronkelijke tekst. Wat staat er op dit bord? - Kachelfabryk Martin B=2 - Fayence Kachels en Ornamenten Fabryk B=3 - Martin Kachels en Ornamenten Fabryk B=4 ------------------------------------------------------- WP3: N 52°04.877 E 005° 14.297 Hier was vroeger een school gevestigd van deHernhutters, de voorloper van de Comeniusschool die nu aan de Zinzendorflaan staat. Welke naam staat er op de gevel van dit gebouw? Tel alle letters. - 13 letters C = 10 - 27 letters C = 15 - 43 letters C = 20 ------------------------------------------------------- Nu Wandelt u langs Les Abeilles voor Hernhutter Sterren of een heerlijk kopje koffie ------------------------------------------------------- WP4: N 52° 04.836 E 005° 14.296 Dit is het enige pand op het plein dat niet door een Amsterdamse koopman werd gebouwd. Hij wilde anders zijn en heeft daarom wat bijzondere verschillen met de andere herenhuizen zoals kleinere raampjes en een ander dak. Welke dakbedekking is hier gebruikt? - Dakpannen D=4 - Leitjes D=5 - golfplaten D=6 ------------------------------------------------------- WP5: N 52°04.798 E 005° 14.275 Let hier op de mooie ornamenten welke op de gevel zijn aangebracht boven de deur en op de eerste verdieping. De oorspronkelijke bouwer heeft het huis in 1768 verkocht aan Cornelis Schellinger welke er 10 jaar van kon genieten. Daarna woonde zijn dochters er tot 1826. Vandaar de naam Schellingerhuis. Op hetbalkon is een gietijzer hekwerk aangebracht met in het midden het monogram van de bouwer, Matijs Beuning MB. Links daarvan ANNO en rechts het jaartal. Welk jaartal staat er? - MCDCL E=10 - MCCDL E=15 - MDCCL E=20 ------------------------------------------------------- WP6: N 52°04.785 E 005° 14.232 Dit pand is eigenlijk het eerste warenhuis van Nederland. In 1700 waren diverse ambachten hier aanwezig zoals een bontwerkerij, een bakkerij, een zadelmakerij, een schrijnwerkerij, een smederij, een blikslagerij, een horlogemakerij, een pruikenmakerij, een tingieterij en een meubelmakerij. In 1967 is het pand door een grote brand bijna volledig verwoest. Na herbouw is de vleugel aan het einde (Rechts van u) er bijgebouwd welke wel op de tekeningen van vroeger stonden maar nooit werden gerealiseerd. Het pand heeft nu een kantoorfunctie. Op welke datum brak de brand in 1967 uit? - 27-28 oktober F=35 - 28-29 oktober F=45 - 29-30 oktober F=55 ------------------------------------------------------- WP7: N52°04.845 E 005°.14.196 De gietijzeren lantaarnpalen langs de Hernhutter pleinen dienden oorspronkelijk vanaf ca 1870 voor de gasverlichting. In opdracht van het Elektriciteitsbedrijf ontwierp de kunstschilder Pyke Koch in 1953 een nieuwe lantaarnkop. Hoeveel dennenappels staan er op de kap? Antwoord = G ------------------------------------------------------- WP8: N 52°04.836 E 005°.14.154 De Weduwenkoorzaal. Vroeger woonde hier de weduwen samen omdat de mannen vaak als zendeling werden uitgezonden en veelal niet terug kwamen. Nu is het een appartementen gebouw voor jongere Hernhutters. Tel de ruitjes boven de voordeur. Antwoord gedeeld door 2 is H. ------------------------------------------------------- WP9: N 52°04.838 E 005°.14.128 In dit pand was, net als in het Broederhuis, veel bedrijvigheid aanwezig. De zusters in dit huis waste voor veel bedrijven in de omgeving het linnen. Op het gras werd de was te drogen gelegd.(gebleekt) Later is het gebouw een meisjesinternaat van de Hernhutters geworden wat tot 1973 heeft bestaan. Het pand heeft nu een kantoorfunctie. Wanneer werd de eerste steen gelegd voor dit gebouw? 8-10-1748, I=7 10-8-1748, I=14 18-8-1748, I=0 ------------------------------------------------------ WP10: N 52°04.862 E 005°14.150 De kerkzaal van de Hernhutters, deze zaal werd gebouwd in precies twee jaar tijd, namelijk van 9 Oktober 1766 tot 10 oktober 1768. Van buiten lijkt het een middenhuis met links en rechts 2 kleine huizen. In die tijd mochten er geen kerken buiten de hervormde kerken om gebouwd worden. Deze zaal is zeer geschikt voor klassieke vanwege de mooie akoestiek. Wie was de ontwerper van dit gebouw? Bätz-Witte J= 13 Abraham Dürningers J= 15 Moritz von Schweinitz J= 14 ------------------------------------------------------- WP11: N 52°04.900 E 005° 14.182 Het koetshuijs. Hier vandaan vertrokken de koetsen met wasgoed, welke in het Zusterhuis gewassen werden, naar de verschillende particulieren, bedrijven en landhuizen in de omgeving. Rond 1900 is het pand nog als opslag gebruikt door de firma Wees & Weiss. Momenteel is het een gemeentecentrum voor de Hernhutters. Wat is het bouwjaar van dit pand? -1813, K=65 -1848, K=45 -1843, K=55 ------------------------------------------------------- Ik hoop dat je tocht leuk en leerzaam was dus nu op weg naar de cache. Je vindt hem op: N°(G*H+I).(E/G).(A-(D*C)) E°(J-H).(J/2+I).(K*B+F) Veel plezier.
Additional Hints
(Decrypt)
Nna qr cnny trantryq