Vanaf de parkeerplaats wandelt u naar het eerste waypoint.
U arriveert straks op
het eerste waypoint bij het kleine Prinsenhof. Op deze plaats liet Willem van Oranje achtereenvolgens in 1573 en 1580 twee huizen bouwen, het Klein Prinsenhof en het Groot Prinsenhof. Hij liet daartoe de gebouwen en de kapel van het vrouwenklooster Sint Catherinadael, die dateerden uit de periode vanaf 1321, afbreken. Veel van het materiaal van dit klooster en van het eveneens afgebroken Karthuizerklooster aan de zuidzijde van de Donge, werd voor de beide Prinsenhoven gebruikt. In het begin van de 19e eeuw gaan de hoven over in particuliere handen. Het Klein Hof wordt in 1899 door Rector Allard gelegateerd aan de Zusters van de Liefde, die het terstond laten afbreken om er een school voor in de plaats te zetten. In 1989 wordt de school afgebroken om plaats te maken voor nieuwbouw die heel toepasselijk Klein Prinsenhof wordt genoemd. De Oudheidkundige Kring Geertruydenberghe verrichte toen een groots opgezet bodemonderzoek. Een aantal bouwkundige relicten die tijdens de opgraving tevoorschijn kwamen zijn in de toegangspoort ingemetseld.
Wandelend naar waypoint twee ziet u aan de overkant van de straat twee Renaissance trapgevels.
Op de hoek van de Koestraat en de Commandeursstraat, op nummer 57 treft u nog een van de vele boerderijen die vroeger binnen de stadsmuren waren gelegen. Na deze boederij slaat u rechttsaf naar het volgende waypoint.
Op
waypoint twee aangekomen staat u aan de voet van het Commandeursbolwerk dat in zijn huidige vorm dateert van 1830. Een bolwerk, ook wel bastion geheten, is een opgeworpen verdedigingsstelsel, dat hoog boven de wallen uittorent. Direct na de inname van Geertruidenberg in 1573 startte Willem van Oranje met de aanleg van de vestingwerken. Na de aanleg van twee ravelijnen volgde de aanleg van dit bolwerk, dat toen nog Prins Hendrik Bolwerk heette. Het kwam pas tegen 1600 gereed.
Via de kloosterstraat wandelt u naar het derde waypoint. Aan deze straat lag jarenlang de tuin van het St. Agnesklooster van de zusters van de Liefde uit Tilburg. Van ca. 1321 tot 1573 was in deze omgeving het klooster St. Catharinadeel van de Derde orde van St. Franciscus gelegen.
Op
waypoint drie staat u bij een fundatiebrok van de oude Veenpoort die hier aan het einde van de Venestraat stond tussen 1320 en 1597.
Hier vandaan loopt u door de Venestraat richting de Markt, steek de Venestraat over vlak voor de Rabobank middels het zebrapad. Onderweg komt u langs het scheefstaande huis "Inde Vrachwage"daterend uit 1646. Op deze hoogte stond van 1862 tot 1964, midden op straat, de neo-gotische kerk van Charles Weber. Velen betreuren het dat deze kerk is afgebroken, de fraaie markt verloor hierdoor haar afsluiting. Het achterste gedeelte van de Venestraat, dat dus tot 1964 achter de kerk gelegen was, werd in de volksmond De Kat genoemd. Deze naam is ontleend aan de schietkat die hier in het verleden op het eind van de straat lag.
Voortwandelend passeert u nog een aantal fraaie gevels die het bekijken waard zijn. Aan uw rechterhand ziet u de waterpomp Het Zwaantje, welke in het verleden het smakelijkste water van Geertruidenberg gaf en nog in de oorlogsdagen van 1944 zijn dienst bewees.
U gaat nu linksaf onder de poort van de Hoofdwacht door. Wanneer u hieronderdoor bent gelopen ziet u aan u linkerhand de voormalige Marktkazerne. Deze Marktkazerne werd in 1826 gebouwd op de plaats van het voormalige deftige logement De Swaen. In 1595 logeerde Johan van Oldenbarnevelt hier met vrouw en dochter, op doorreis naar Breda. In 1710 werden er vredesonderhandelingen gevoerd met afgevaardigden van de Franse Koning.
Wanneer u links rond het het imposante gebouw, het Arsenaal, loopt komt u op waypoint vier. Het Arsenaal is een neo-klassiek bouwwerk dat stamt uit het einde van de 18de eeuw (1772). Het is vervaardigd naar een ontwerp van de Stadhouderlijke architect Philips Willem Schonck. Hij ontwierp ook het Stadhuis te Breda en Raamsdonk, de kerk van Etten-Leur, de bekroning van de kerktoren te Geertruidenberg, verbouwing van het Groot Prinsenhof te Geertruidenberg en andere bouwwerken hier ter plaatse.
Het gebouw staat in Geertruidenberg bekend als het Arsenaal, maar op de oude genietekeningen heet het tuighuis. Het dient als vervanging voor het 16de-eeuws magazijn aan de Markt. Tijdens de bezetting (1940-1944) werd het gebouw gebruikt als kazerne, paardenstal en opslag voor wagens van de logistieke dienst. Na de bevrijding is het een tijdelijk krijgsgevangenkamp geweest voor Duitse pioniers, die belast waren met het opruimen van landmijnen in Brabant. Tot 1962 was het weer kazerne en sinds jaren is er een Party-Centrum gevestigd. Het rijke beeldhouwwerk aan de voor- en achtergevel (de voorgevel is aan de Havenzijde) met allerhande krijgstrofeeën, is van de hand van Guilliam Carrier.
Van hieruit loopt u langs de begraafplaats naar het Staatenbolwerk. Daar valt direct het grote verschil op met het Commandeursbolwerk. Het bolwerk hier is lager omdat het aan een betrekkelijk veilige kant is gelegen. Sinds de St. Elisabethsvloed in 1421 reikte immers het water tot de ervoor gelegen Allemanshil. Slechts een enkele gracht bood al voldoende bescherming aan de noordkant van de stad. Het terreplein is veel breder.
Op waypoint vijf ziet een bouwwerk uit het jaar 1836 ter vervanging van het vorige, dat in 1816 is gesloopt. Het gebouw is een Kruithuis
hetgeen goed valt waar te nemen aan de kopgevel. U ziet duidelijk het ronde tongewelf van een meter dikte. In de steden uit vroegere eeuwen moest het gevaarlijke goedje kruit veilig opgeborgen kunnen worden. Het gebouw is in feite een grote bovengrondse kelder. In militaire termen heet het bouwsel bomvrij kruithuis en in Geertruidenberg wordt het als kruitmagazijn betiteld. Tijdens de Tweede Wereldoorlog deed het gebouw nog dienst als openbare schuilplaats voor de bewoners van de Elisabethstraat. Niet zichtbaar vanaf deze plaats is het glacis, gelegen aan de noordzijde van de dijk. Een glacis is een flauw aflopend terrein voor de buitenste vestingwerken, onbegroeid en egaal, dit om het de vijand onmogelijk te maken ongezien de vesting te naderen. Dit is het laatste stukje glacis dat Geertruidenberg nog heeft en men moet daar wel erg zuinig op zijn.
Van hieruit loopt u tussen de garageboxen en de woningen door langs de oude Garnizoensbakkerij. Deze werd gebouwd in 1841 en deed in gewone omstandigheden dienst als magazijn. In oorlogstijd, wanneer de verbindingen met Breda waren verbroken, diende het gebouw als bakkerij, waartoe het overigens geheel is ingericht. Oorspronkelijk was het gebouw aan de zij- en achterkanten door een drie meter hoge muur omringd. De fraaie gevels waar u tegenaan kijkt zijn de achtergevels van de voormalige Havenkazerne. Deze kazerne werd in 1834 ingericht. Daartoe waren door het Rijk een aantal grote brouwerijen en brouwerswoningen aankocht. Het gebouw rechts is nog een gedeelte van de voormalige brouwerij De Posthoorn.
Aangekomen op het zesde waypoint staat u voor Het Schippershuys, dit is een uit de 16de eeuw daterende herberg waar in het verleden schippers bijeen kwamen om handel te drijven en een glas te drinken. Let eens op de fraaie gevelsteen die zich in de oostgevel van het huis bevindt.
Aan de overkant van de kruising ziet u het Wachthuis. Het Wachthuis maakte ooit deel uit van een totaal van vijf wachthuizen die Geertruidenberg in het midden van de vorige eeuw rijk was. Samen met de hoofdwacht aan de Markt (1841) en het wachthuis aan de voormalige landpoort aan de Leerthouwerstraat behoort dit wachthuis aan de voormalige Waterpoort tot de restanten van het rijke militaire verleden van de stad.
U loopt vanaf de Waterpoortstraat richting de Gasthuisstraat. Aan het einde van de Waterpoortstraat ligt, achter de muur rechts, een alleraardigst en vrij toegankelijk hofje. Het grote gebouw dateert van 1778 en wordt in Geertruidenberg De Godshuizen genoemd. De eigenlijke benaming luidt: Oude Mannen- en Vrouwenhuis.
Aan het einde van de Waterpoortstraat gaat U rechtsaf, langs de oorspronkelijke achterzijde van het gebouw en weer rechtsaf, de Havendijkstraat (vroeger Haverdijk geheten) in. Na een vijftigtal meter slaat u linksaf en wandelt u even de Kerkstraat in om de eeuwenoude Geertruidskerk te aanschouwen. In haar huidige vorm dateert de kerk uit de 14
de-15
de eeuw. Op het eind van de 11
deeeuw staat op deze plaats een turfstenen romaanse kerk. In 1593 komt de kerk definitief in handen van de protestanten.
Als u terugwandelt naar de Havendijkstraat komt u bij een Vishal uit 1772 en dit is tevens
het zevende waypoint. De ontwerper ervan is Schonk. De stenen waterpomp dateert eveneens uit de 18
de eeuw. Guilliam Carrier vervaardigde de natuurstenen elementen voor zowel vishal als pomp.Vanuit dit punt heeft u eveneens zicht op de fraai gerestaureerde Dordtsestraat en op de Geertruidskerk. U loopt verder door de Vismarktstraat richting Markt.
Aan het eind van deze straat treft u
waypoint acht, oorspronkelijk stonden hier twee brouwerijen De Bel en De Posthoorn, die in de 18
deeeuw door Thomas Schattelijn werden samengetrokken tot deze Lodewijk de XV gevel. Onder het gebouw bevinden zich enorme kelders, waar tijdens de Tweede Wereldoorlog zo’n duizend mensen een schuilplaats zochten voor het oorlogsgeweld. Vanaf 31 oktober 1944 tot 5 mei 1945, als Geertruidenberg werderom een frontstad is geworden, verblijft de burgerij veelvuldig in de schuilkelders. Dit gebouw staat bekend als de Havenkazerne, een functie die het vele jaren heeft gehad. In de vorige eeuw is het verbouwd tot militair hospitaal. Momenteel herbergt dit complex het Cultureel Centrum De Schattelijn.
Wandelend richting waypoint negen komt u op de Elfhuizen een hardstenen 18de eeuwse waterpo
mp tegen.
Aangekomen op waypoint negen staat u aan de voorzijde van de eeuwenoude Geertruidskerk, die voor de reformatie Sint Gertrudiskerk geheten. Deze kerk, herbouwd na de rampjaren 1420 (brand na inneming van de stad door de Dordtenaren) en 1421 (de St. Elisabethvloed) als driebeukige hallenkerk, kwam rond het jaar 1540 gereed. In 1793 treft de kerk een nieuwe ramp: Franse troepen worden in het gebouw gelegerd. Zij stoken al het brandbare materiaal op en richten grote vernielingen aan. Het vernielde deel wordt door een scheidingsmuur afgesloten van de rest van het kerkgebouw. Deze tijdelijke scheiding duurt bijna 200 jaar. Pas in 1989 wordt de muur bij een omvangrijke restauratie van het kerkgebouw (1987 t/m 1990) afgebroken en het interieur in alle glorie hersteld. Tussentijdse restauraties aan het in gebruik zijnde deel van de kerk vonden plaats in 1955, 1959, 1973 en 1975. De toren is in de periode 1990 t/m 1992 grondig gerestaureerd.
Richting het tiende en tevens laatste waypoint treft u op de hoek van de Elfhuizen en de Brandestraat de Joodse synagoge. Wanneer Geertruidenberg voor het eerst een Joodse gemeenschap binnen haar muren had is niet precies bekend, maar in 1677 verkrijgt Michiel Worms van het stadsbestuur toestemming om in zijn huis ‘Joodse ceremonien of wette’ uit te oefenen. De eerste vermelding van een Joodse bijkerk dateert van 1835, zo’n bijkerk (synagoge) stond onder toezicht van de Bredase Ringsynagoge. In 1850 woonden er 18 joden in de stad. In 1874 werd de nieuwe synagoge, zoals wij die nu nog kennen gebouwd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd nagenoeg de hele Joodse gemeenschap van Geertruidenberg in concentratiekampen om het leven gebracht. De Herbreeuwse tekst op de plaat boven de toegang luidt: Gezegend hij dit hier binnen treedt en gezegend hij die hier uittreedt.
U wandelt langs de zuidzijde van de Markt richting waypoint tien.
Op waypoint tien staat u voor het voormalige Stadhuis. Staande voor het pand ziet u het trappenbordes met de fraaie voorgevel. De gevelbekroning met het beeld van Vrouwe Justitia en de twee wapens daaronder (van het Huis van Oranje en de stad Geertruidenberg) zijn aan het eind van de 18de eeuw vervaardigd door Guilliam Carrier. In 1625 werden in het Stadhuis veel gewonde soldaten ondergebracht die aan de belegering van Breda deelnamen. In 1408 werd voor de eerste maal over ons steder raethuijs gesproken.
U treft u hier ook een bankje waar u onderwijl genietend van de fraaie taferelen op de Markt eens rustig het coordinaat kan bereken en natuurlijk de code voor het slot te openen.
De cache kunt u vinden op:
N 51º 42.ABC
E004º 51.DEF
Nog een klein tipje de cache staat niet buiten! Wij hopen dat u genoten heeft van deze tocht door de Geertruidenberg, de Sleutel van Holland.
Free counters