Sporen uit de ruimte
Radiotelescoop.
Een radiotelescoop is een radioantenne speciaal voor het waarnemen van radiosignalen afkomstig van objecten uit de ruimte.
Net als bij optische telescopen is de kwaliteit beter wanneer de diameter van de telescoop groter wordt. Ook is er een relatie tussen de grootte van de telescoop en de gebruikte golflengte. Voor het ontvangen van radiosignalen (golflengte in centimeters) is een veel grotere telescoop nodig dan voor de waarneming met licht (golflengte kleiner dan een duizendste van een millimeter).
De grootste radiotelescoop is de Russische RATAN-600 met een antenne met een diameter van 576 meter. Ook in Nederland staat een grote radiotelescoop, en wel in de buurt van Dwingeloo in Drenthe. Deze radiotelescoop heeft een schotel van 25 meter diameter en was zelfs enige tijd de grootste radiotelescoop ter wereld. Hij wordt beheerd door de stichting ASTRON.
Radio-synthese of interferometrie.
Radiotelescopen kunnen door middel van interferentie aan elkaar worden "gekoppeld" tot een zogenaamde radio-interferometer. Een voorbeeld is de Very Large Array (VLA) in Socorro, New Mexico, VS. Deze bestaat uit 27 telescopen. Een bekende radio-interferometer in Nederland is de Westerbork synthese radio telescoop nabij Westerbork in Drenthe.
De Westerbork Synthese Radio Telescoop, kortweg WSRT is een uit veertien losse parabolische antennes bestaande radiotelescoop in de bossen nabij Hooghalen in Drenthe. Het terrein waar de antennes opgesteld staan ligt naast het voormalige Kamp Westerbork.
De veertien antennes staan in oost-west richting opgesteld over een lengte van 2,7 kilometer. Door middel van de radio-synthese techniek kan op deze manier een telescoop met een diameter van 2,7 kilometer nagebootst worden. De antennes hebben verschillende ontvangers die gevoelig zijn voor radiostraling tussen 350 MHz en 8,3 GHz (golflengtes tussen 92 cm en 3,6 cm). De WSRT wordt ook gebruikt in combinatie met andere radiotelescopen in de wereld om zogenaamde VLBI-metingen (Very Long Baseline Interferometry) te doen.
LOFAR.
LOFAR (Low-Frequency Array ofwel lage-frequentie telescoop) is een radiotelescoop met het centrale punt in Noord-Nederland en zijtakken in Duitsland, Frankrijk, Zweden en Groot-Brittannië.
LOFAR bestaat uit een reeks van ongeveer 7000 kleine antennes, en doet astronomisch onderzoek in het frequentiebereik tussen 10 en 240 MHz. Het is geen traditionele radiotelescoop met een grote schotel maar bestaat uit bestaat uit vele velden met daarin kleine antennes, waarbij de kijkrichting van de telescoop volledig elektronisch geregeld wordt. De schotel heeft dus geen bewegende delen. Net zoals bij de Radio-synthese of interferometrie worden de afzonderlijke schotels en velden aan elkaar gekoppeld. Op deze manier wordt een schotel met een middellijn van meer dan 1000 kilometer nagebootst.
In totaal zijn er ongeveer 40 velden van elk 2 hectare met zo'n 150 antennes. Er zijn 2 soorten antennes, de Low Band Antenne (LBA) en de High Band Antenne (HBA). De antennes zijn erg eenvoudig in opzet. De LBA bestaat uit een PVC paaltje (1,4 m hoog) met vier schoordraden, waarvan het bovenste deel bestaat uit dun koperdraad, de eigenlijke antennes. Een High Band Antenna bestaat uit 40 cm hoge kruisvormige antenne, ingepakt in piepschuim. Op het veld zijn ze met meerdere antennes bij elkaar verpakt in zwart plastic.
LOFAR is de eerste radiotelescoop die dit principe op een zo grote schaal toepast en daarmee wereldwijd een uniek project.
Cache.
Om verstoringen te voorkomen zijn de antenne velden niet toegankelijk en kunnen helaas alleen vanuit de verte bekeken worden. De cache ligt achter het trafohuisje, onder een steen.