Deze cache maakt deel uit van het rondje Delfzijl e.o. 4. Een fietsronde van 30 km door de gemeenten Delfzijl en Appingedam.
Let op! Alle caches zijn per fiets of lopend te bereiken, maar niet altijd met de auto! Houd je s.v.p aan de verkeersregels, parkeer niet op prive-terrein en doe de caches alleen bij daglicht. Neem een pen mee en vergeet niet de bonusaanwijzingen te noteren.
Specifieke cache info:
Dit is de vijfde cache van de fietstocht. een korte multi bij de kerk van Tjamsweer. Alleen te doen tijdens daglichturen. Wanneer er een kerkdienst bezig is, neem dan s.v.p de nodige afstand in acht en/of kom later terug!
Beantwoord eerst de onderstaande vragen op de opgegeven coördinaten. Blijf a.u.b. op de paden!
Vraag 1: Het ontbrekende cijfer onder het orgel;
Vraag 2: Links van de regenpijp en onder het raam staat een getal;
Vraag 3: Nummer onder het dichtgemetselde raampje;
Vraag 4: Jaartal van herstel door de toenmalige collator;
Vraag 5: Woordwaarde van de beroepsnaam op het mausoleum;
Vraag 6: Aantal hoofdletters van de familienaam.
Stapeltel de antwoorden bij vragen 1 tot en met 4 tot cijfer. Tel het antwoord op formule N op bij het noord- en trek het antwoord op formule E af van de oostcoördinaat bovenaan de pagina. Werk eerst de haakjes weg.
N: (antwoord vraag 1 / antwoord vraag 4) * antwoord vraag 6
E: (antwoord vraag 5 / antwoord vraag 3) + antwoord vraag 2
Aanvullende info:
De plaats ontstond waarschijnlijk als wierdedorp op een kwelderwal in de 13e eeuw. In en rond Tjamsweer liggen ten minste vijf wierden, waarvan de meeste inmiddels niet meer bewoond zijn. De plaats wordt in de 13e eeuw genoemd als 'Thiamerswerve' (werf/wierde van ene 'Thiamer'). Rond de 13e eeuw vormde het een kerspel, dat samen met dat van Opwierde een deel van het grondgebied van het huidige Appingedam omvatte. In de 15e eeuw verplaatste de bebouwing zich naar het zuiden rond het Damsterdiep, waar het dorp zich vervolgens verder ontwikkelde. Bij de kerk verrezen alleen een pastorie en armenhuis (1873, neoclassicistisch).
Ten noorden van de kerkwierde kreeg Tjamsweer in 1884 een stopplaats aan de spoorlijn, die echter in een later jaar werd opgeheven.
Het gedeelte tussen N360 en Damsterdiep is in de loop van de twintigste eeuw geleidelijk een woonwijk van Appingedam geworden.
Tjamsweer was in het verleden een plaats van enig belang, belangrijker zelfs dan Appingedam. Volgens Diest Lorgion (1852) werd in 1506 in de kerk van Tjamsweer onderhandeld over de later dat jaar in Termunten gesloten vrede tussen de stad Groningen en graaf Edzard I van Oost-Friesland. Volgens Ter Laan (1954) werd het verdrag echter in Tjamsweer zelf gesloten. In 1536 werden dorp en kerk echter verbrand door troepen van de Hertog van Gelre. De huidige kerk van Tjamsweer dateert, zo denkt men, uit 1538 en werd volgens gedenkstenen hersteld in 1598 (door Balthasar Ripperda) en in 1631. De fraaie toren zou volgens gevelstenen gebouwd zijn tussen 1748 en 1776 in opdracht van Margaretha Bouwina Rengers van het Huis te Farmsum. De klok uit 1679 werd oorspronkelijk gegoten voor de kerk van Bellingeweer. In 1880 werd de kerk gepleisterd en voorzien van grafrijstenen. De toren werd gerestaureerd tussen 1967 en 1968 en de kerk tussen 1976 en 1977.
Op het omgrachte kerkhof rond de kerk staat de uit 1883 daterende grafkelder van de familie Alberda, waarvan de neogotische ingang boven de grond staat. Boven de ingang prijkt het wapen van de familie. Ook staan er een graftombe uit 1884 en een tweetal eind 19e/ begin 20e eeuwse gietijzeren grafmonumenten die werden gegoten in de Asser IJzergieterij in Foxham.
Olieslagerij en andere molens: Ten zuiden van het Damsterdiep staat aan de Stadsweg 2-8 de olieslagerij 'De Eendragt', die het restant vormt van een oliemolen met bijgebouwen die er in 1802 werden gebouwd. De olieslagerij werd in 1850 gebouwd door P. Roelfsema. Er werd olie uit lijnzaad geslagen en van het restant werden veekoeken gemaakt. In 1870 werd er in een apart gebouw ook vlas gebroken en gezwengeld. Vanaf 1884 werd de molen deels aangedreven door stoomkracht, dat werd geleverd vanuit een ketelhuis met schoorsteen en machinekamer naast de vierkante onderbouw van de molen. In 1898 brandde een deel van de bovenbouw af, waarop bovenbouw en wieken in 1900 werden verwijderd. In 1934 verdween de stoommachine. In 1950 werd het bedrijf opgeheven. Het langgerekte voormalige molenaarshuis (Stadsweg 2) vormde sindsdien een rijksmonument en de olieslagerij een industrieel monument. Gedurende 17 jaar werd gewerkt aan het herstel van de molen, maar in 2009 brandde een groot deel van het complex af, inclusief de onderbouw van de molen, de molenaarswoning en een schuur. De schoorsteen staat er nog wel.
Verschillende andere molens langs het Damsterdiep (Fivelkade) en De Groeve (tot aan het Schildmeer) en in de polders ten zuiden van de N360 vielen ook onder Tjamsweer. Deze zijn later allemaal gesloopt.
Borgen: Ten zuiden en westen van Tjamsweer staan en stonden de volgende borgen: Ekenstein (uit 1648), ten noorden van het Damsterdiep, tussen Eekwerd en Garreweer. Nog bestaand en oorspronkelijk een herenhuis, dat werd gesticht door burgemeester van Groningen Johan Eeck (sr.). Werd in 1754 een borg toen Onno Joost Alberda het aankocht. Rusthoven (uit 1686), ten westen van Ekenstein. Valt onder Wirdum/Eekwerderdraai en bestaat nog. Oorspronkelijk een herenhuis, dat werd gesticht door zoon Johan Eeck (jr.), die ook burgemeester van Groningen was. In 1804 werd het veranderd in een tichelborg toen er een tichelwerk werd gebouwd.
Dijkhuizen (bouwperiode onbekend), ten zuiden van het Damsterdiep nabij Oling. Werd begin 18e eeuw waarschijnlijk gesloopt tot op de fundamenten. Nabij de vroegere borg staat de boerderij Dijkhuizen.
Garreweer-Appelburg (mogelijk 14e eeuws), eveneens ten zuiden van het Damsterdiep, ten noordwesten van Garreweer. Werd in 1820 verbouwd tot een boerderij, die afbrandde in 1932 en werd vervangen door de huidige boerderij Garreweer, waarvan de dubbele gracht van de vroegere borg nog resteert.
Popingehuis (waarschijnlijk voor 1446), lag even te noorden van Ekenstein en bestaat tegenwoordig niet meer.
Kerk van Tjamsweer: Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Plaats Tjamsweer
Gebouwd in 1538
Monumentale status Rijksmonument
Monumentnummer 8262
Architectuur
Bouwmateriaal baksteen
Portaal Christendom
De bouwperiode van de oorspronkelijke kerk is onbekend: Een Latijnse tekst op het kerkgebouw lijkt namelijk te vermelden dat het gebouw in 1138 werd gebouwd toen Unico Ripperda actief was, maar later werd achterhaald deze tekst is waarschijnlijk een latere vervalsing (mystificatie) van de Ripperda's is om zich rechten aan te matigen. Het bewijs daarvoor is dat er een wapen bij staat van Focko Ukena (het andere wapen is van Unico Ripperda). Als werkelijke jaartal wordt gedacht aan 1538, het jaar waarin de kerk waarschijnlijk weer is opgebouwd.
De kerk van Tjamsweer is een in 1538 gebouwde kerk, als vervanger van de in 1536/1537 in brand gestoken kerk, in de Groningse plaats Tjamsweer in de gemeente Appingedam. Het is een laatgotische kerk, die werd gebouwd, op last van Unico Ripperda, op de fundamenten van zijn verwoeste voorganger. In 1598 en in 1631 vonden er herstelwerkzaamheden plaats. De eveneens in 1538 gebouwde toren stortte in 1748 in en werd in 1776 vervangen door een nieuwe toren. Een gedenksteen in de kerk herinnert aan de nieuwbouw van 1538 en een gedenksteen in de toren aan de herbouw in 1776. De torenklok uit 1678 werd tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers weggehaald, maar kwam na die oorlog, weliswaar beschadigd, weer terug en werd opnieuw gegoten met als nieuwe tekst: Tot Gods eer, roep ik Tjamsweer.
Het protestantse interieur van de kerk dankt haar karakter aan de verbouwing van 1864. De inrichting van de kerk in die periode werd sterk bepaald door de antikatholieke aprilbeweging van 1853. Ook de herenbanken stammen uit 1864, maar de opzetstukken met de wapens van de families Alberda en Ripperda stammen uit de 18e eeuw. Het orgel is in 1880 gemaakt door de orgelbouwer P. van Oeckelen.
Op het kerkhof bij de kerk bevindt zich de in 1883 gebouwde grafkelder van de familie Alberda. Zowel de kerk als deze grafkelder zijn erkend als rijksmonument.