Gołoborze "Twarogi" EarthCache

Gołoborzem nazywamy rumowisko ostrokrawędzistych bloków skalnych znajdujących się na stoku. Powierzchnie tych rumowisk mogą być różne - od wielokilometrowych połaci, do niewielkich skupisk skalnego rumoszu. Gołoborza powstają na skutek wietrzenia mrozowego, kiedy to zamarazjąca w szczelinach woda rozsadza skałę na bloki. Dzieje się to w warunkach zimnego klimatu.

W Ochotnicy Dolnej, na górskich stokach, mozna spotkać sporo różnej wielkości wychodni skalnych. W pobliżu osiedla Twarogi znajduje się także niewielkie gołoborze. Jest to jedyne gołoborze w Gorcach i chyba najmniej znane z tego typu form w Beskidach. Wykształciło się na stromym stoku, w obrębie odpornych piaskowców magurskich. Jego wiek sięga plejstoceńskich zlodowaceń, kiedy to zimny klimat stworzył dogodne warunki do wietrzenia mrozowego.

Obecnie gołoborze pomału zarasta. Widać to dobrze na jego obrzeżach, gdzie bloki skalne pokrywa cienka warstwa gleby. Takie początkowe stadium tworzenia się gleby nazywamy gleba inicjalną. Gołoborze stwarza bardzo trudne warunki dla wegetacji roślin, możemy tu spotkać przede wszystkim porosty rosnące na gołej skale, ponadto w mniejszej ilości mchy i kilka gatunków mniejszych roślin. Na gołoborzu spotkać możemy tylko pojedyncze krzewy i drzewa. Stąd własnie wzięła się polska nazwa okreslająca tego typu formę geomorfologiczną i po chodzi od słów "goły" i "bór", czyli "miejsce wolne od lasu".

Na gołoborze w Ochotnicy nie prowadzi żaden szlak turystyczny ani nawet ścieżka. Samochód można zaparkować na nieutwardzonej zatoczce poniżej gołoborza, skąd należy się skierować pomiędzy domy a następnie stromym stokiem przez las. Teren gołoborza jest bardzo trudny do marszu, należy mieć na sobie odpowiednie obuwie i zachować ostrożność dokładnie patrząc gdzie się staje, aby nie zrobić sobie krzywdy.

Aby zaliczyć EarthCache, należy dotrzeć pod wskazane współrzędne, odpowiedzieć na poniższe pytania i przesłać je do mnie za pomocą formularza kontaktowego. Swoje odpowiedzi możesz podać w języku polskim, czeskim, słowackim lub angielskim

1. Współrzędne prowadzą do miejsca widocznego na zdjęciu głównym. Znajduje się tam duży blok skalny, prawdopodobnie największy na tym gołoborzu. Jaka jest długość jego najdłuższego boku?
2. Określ jakie jest w tym miejscu nachylenie stoku w stopniach. Jest na to kilka sposobów, sam(a) wymyśl jak to zrobić i napisz mi jaką metodę użyłeś/łaś.
3. W najbliższej odlegości od dużego bloku skalnego rośnie drzewo o trzech pniach. Co to za gatunek? Czy na gołoborzu dominuje ten, czy inny gatunek drzewa? Jak myślisz - dlaczego?
4. Po kształcie pni drzew rosnących na stoku możemy dowiedzieć się jaki charakter mają ruchy masowe w tym miejscu:
a) Proste pnie świadczą o stabilnym podłożu, które nie podlega ruchom masowym.
b) Pnie wygięte haczytowato świadczą o powolnym, jednostajnym spełzywaniu materiału skalnego.
c) Pnie powyginane nieregularnie świadczą o niejednostajnych ruchach masowych cechujących się okresami większej i mniejszej stabilności stoku oraz zjawiskami katastrofalnymi takimi jak powstawanie osuwisk czy obrywów skalnych.
Co można powiedzieć o ruchach masowych materiału na stoku na podstawie kształtu pni drzew na tym gołoborzu?

Podziękowania dla xenotime za pomoc!

A stone run is a landform: a field of sharp-edged stone blocks on a slope. Such fields can be of different sizes - from several square kilometers to a small aggregation of stone rubble. Stone runs formed as a result of a frost weathering, when freezing water in cracks splits a solid rock to separate blocks. It happens in conditions of a cold climate.

In Ochotnica Dolna, on mountain slopes, you can find many rock outcrops in different sizes. Near settlement called Twarogi there is also a small stone run. It's the only stone run in the Gorce mountains and probably the least known stone run in the Beskidy mountains (Note that the Gorce mts. are a part of the Beskidy range). It formed on a steep slope in a resistant Magura Sandstone (this is a geological name of this sandstone formation). The age of this stone run is Pleistocene - the time when cold climate provided good conditions for frost weathering.

Presently, the stone run slowly overgrows. It's clearly visible on its borders where stone block are covered by a thin layer of soil. Such an initial stadium of soil formation is called an initial soil. The stone run is not an easy spot for plant growth: we can find there mostly lichens grown directly on a rock, also mosses and some small plants. On this stone run we can find only single bushes and trees. The Polish name for a stone run ("gołoborze") gives a good description of its nature: it's a combination of the words "goły" (bare) and "bór" (forest), that is "a place free from a forest".

Any trail or path from Ochotnica will take you to the stone run. You can park your car on an unpaved bay below the stone run. From there, go straight between houses and then onto a steep slope through a forest. The area of the stone run is very hard to walk, you should wear proper boots and be careful where you put your foot to avoid spraining your ankle etc.

To log the EarthCache you have to visit the listed coordinates, answer the questions below and send them to me via contact form. You can send your answers in Polish, Czech, Slovak or English language.

1. The coordinates lead to the spot visible on the main photo. There you'll find a big stone block, most probably the biggest on this stone run. What is the lenght of its longest side?
2. Estimate the slope angle in degrees. There are several methods to do that. When answering this question, let me know which method did you use.
3. In the immediate neighbourhood of the big stone block there is a tree with three trunks. What species is this tree? Is it the dominant tree species on this stone run? If not, which one dominates? What do you think - why?
4. Looking at the shape of tree trunks growing on a slope, we can learn about mass movements (due to gravity) there:
a) Straight, vertical trunks indicate stable ground without mass movements.
b) Trunks that are bent as a hook indicate a slow, steady creep of rock material.
c) Irregularly bent trunks indicate dynamic, irregular mass movements with periods of less and more stability of a slope and some catastrophic phenomena like landslides or rock falls.
What can you say about mass movements of the rock material while looking at tree trunks on this stone run?

Thanks to xenotime for help!