Wieże pancerne Fortu XIII San Rideau
O miejscu:
... po I wojnie światowej w 1923 roku do wydobycia pozostałych pod gruzami metalowych elementów pancernego fortu przystąpiła firma ze Śląska. Oto fragment opowiadania kierującego pracami:
… a teraz obiad. Tymczasem jeden z robotników wiedziony ciekawością zaopatrzywszy się w latarkę zaczął opuszczać się po schodach (za drzwiami których nie mieli na planie).
- A uważaj, żeby tam Ciebie coś nie ugryzło – zażartował ktoś z towarzyszy.
Robotnicy zabrali się do obiadu, a ja sprawdzałem rachunki. Raptem rozległ się stłumiony krzyk, pełen grozy, że włosy stanęły mi dęba. Odruchowo rzuciliśmy się do drzwi podziemia, gotowi do niesienia pomocy ciekawemu chłopcu, który mógł wpaść do jakiegoś dołu. Wielkie jednak było nasze zdumienie, gdy ujrzeliśmy go na schodach tuż przy wejściu. Leżał bez czapki, twarz miał bladą i wykrzywioną w strasznym grymasie. Wynieśliśmy nieszczęśliwca na powietrze, gdyż był zemdlony. Po ocuceniu tarzał się po ziemi, a z jego mamrotania dało się zrozumieć parę słów:
- Jakie to straszne, jakie to straszne! – więcej nic nie mówił. Byliśmy przekonani ze nagle postradał zmysły – kazałem więc odwieźć go do szpitala.
W pół godziny później na czele czterech robotników schodziłem do podziemia. Na dole ciągnął się długi korytarz z szeregiem drzwi po obu stronach. Otwieraliśmy je kolejno …
… gdy robotnicy siłą otwierali zardzewiałe drzwi pomieszczenia, ja sam wszedłem do bocznej nie zamkniętej kazamaty – i zdrętwiałem z przerażenia. Przy krwawym blasku mojej latarni, okropna, upiorna, niemal na tle szarego betonu, wśród beczek, skrzyni i śmieci stała mara…
...okropna, upiorna niemal nagi kościotrup obrośnięty masą splątanych siwych włosów. W tej chwili rozległ się głośny trzask łamanych przez robotników drzwi, na co upiór zareagował podniesieniem rak do uszu, jakby chciał je zatkać. Wydawał przy tym chrapliwe jęki. Oprzytomniałem i zawołałem ludzi. Wzburzeni biegli do mnie, meldując, że w tamtej przez nich otwartej kazamacie leży ludzki szkielet. Dostrzegłszy postać, która mnie tak przeraziła, jak na komendę rzucili się wszyscy czterej do panicznej ucieczki.
Pod wieczór przyjechał samochód z policją i żołnierzami, z oficerem i sędzią śledczym na czele. W niespełna kwadrans ekspedycja wywlokła na światło dzienne owe monstrum. Ów człowiek ledwo trzymał się na nogach, nie mógł mówić , wydawał tylko stłumione śpiewne dźwięki . Odwieziono go do szpitala gdzie podobno tejże nocy skonał….
Skrupulatne badania i odnaleziony we forcie dziennik ujawniły prawdę. Byli to dwaj rosyjscy więźniowie, o których zapomniano podczas ewakuacji i wysadzania fortu w 1915r. Dzięki studni wewnątrz fortu i odnalezionymi konserwami walczyli o przeżycie uwięzieni w ruinach fortu. Jeden z nich nie wytrzymał tego i popełnił samobójstwo, drugiemu udało się przetrwać w tych warunkach ponad siedem lat.
Więcej o forcie:
Fort powstał w latach 1892-1896, w miejscu pierwotnie przewidzianym w 1876 pod budowę ziemno-drewnianej baterii 11 "Bolestraszyce", ostatecznie niezrealizowanej. Koszt budowy fortu wyniósł 5 milionów koron.
Do czasu zmiany numeracji fortów (po 1903) fort oznaczano jako XIII 1/2 "San Rideau". Miał on kształt trapezu o podstawie 250 m i szerokości 90 m. Otaczała go sucha fosa o pełnym profilu broniona z dwóch przeciwstokowych kojców oraz kojca szyjowego przyległego do głównego budynku fortu. Czołowy odcinek fosy broniono dodatkowo z galerii strzeleckiej przeciwstoku z otworami strzelniczymi zabezpieczonymi płytami pancernymi (mur Carnota). Na przedpolu nad kojcami znajdowały się dwie obserwacyjne kopuły pancerne. Główny budynek i kojce przeciwstokowe były połączone za pomocą poterny i galerii przeciwstokowej. W części szyjowej znajdował się główny budynek koszarowo-bojowy. Na jego stropodachu znajdowały się 3 haubice i 3 moździerze, a dodatkowo umieszczono tam również 3 wieże obserwacyjne. Na skrzydłach budynku znajdowały się tradytory strzeleckie z armatami. Przed stanowiskiem wież pancernych znajdował się wał piechoty ze schronem pogotowia na osi fortu. Na stropie schronu pogotowia znajdowała się betonowa galeria strzelecka osłonięta płytami pancernymi. Budynek koszarowo-bojowy mieścił izby mieszkalne dla załogi, magazyny amunicji, żywności, laboratoria, toalety i kuchnie. Ściany i stropy wykonano jako betonowy odlew z wyjątkiem ścian zewnętrznych znajdujących się po stronie dziedzińca fortu, które zbudowano z cegły. Całkowita powierzchnia pomieszczeń fortecznych wynosiła 2200 m².
Podlegały mu dwa forty pomocnicze – XIIIa "Zabłocie" oraz XIIIb "Bolestraszyce". Głównym zadaniem fortu było osłanianie linii rzeki San od strony wschodniej oraz osłona dróg komunikacyjnych (linia kolejowa oraz szosa) łączących Przemyśl z Krakowem, a zasięg jego dział pozwalał na kontrolę nad brzegami Sanu od Hurka po Walawę.
Podczas II oblężenia twierdzy Przemyśl, fort został wysadzony 22 marca 1915, w dniu poddania twierdzy. Uległ kolejnym zniszczeniom podczas III oblężenia (30 maja 1915) i po kolejnych rozbiórkach w latach 1923-1925. Dalsze niszczenie fortu zostało powstrzymane dopiero w roku 1968, po uznaniu fortów Twierdzy Przemyśl za chroniony prawem zabytek architektury.
Skrytka:
TEREN WOKÓŁ SKRYTKI JEST NIEBEZPIECZNY A WSTĘP NA TEREN FORTU MOŻE BYĆ NIEBEZPIECZNY ZATEM WCHODZISZ NA WŁASNE RYZYKO. Wspólrzedne GPS prowadza do miejsca ukrycia ale ze względu na specyficzny teren moga występować problemy z nawigacją GPS (u mnie było to ok 4m). Skrytka to plastikowe opakowanie, zawiera ołówek, logbook i kilka przedmiotów na wymianę.
Bardzo proszę o dyskretne podejmowanie skrytki i stosowne zachowanie bo obiekt jest chronionym prawem zabytkiem architektury.
free counters