PL:
Powstanie świątyni wiąże się z wydarzeniami z 1815 roku, kiedy to po zakończeniu Kongresu Wiedeńskiego Królestwo Polskie znalazło się w kręgu Carstwa Rosyjskiego, a wielu Polaków wiązało z osobą cara Aleksandra I, który miał przywdziać polską koronę, nadzieje na uzyskanie wielu swobód, być może nawet autonomii. Car wjechał do miasta 12 listopada przez rogatki mokotowskie, a w celu jego powitania na placu Trzech Krzyży wzniesiono prowizoryczny, drewniany łuk triumfalny. Następnie rozpoczęto zbiórkę publiczną na budowę stałego, murowanego łuku triumfalnego, na co jednak nie zgodził się car Aleksander I. W zamian zaproponował, aby zbierane fundusze poświęcić na wybudowanie katolickiej świątyni.
Dnia 15 czerwca 1818 roku wmurowano na placu Trzech Krzyży kamień węgielny pod budowę klasycystycznej świątyni według projektu Chrystiana Piotra Aignera, wzorowanej, podobnie jak kościół św. Trójcy, na rzymskim Panteonie. Budowę zakończono w 1825 roku, a świątynię konsekrował 18 czerwca 1826 roku abp Wojciech Leszczyc-Skarczewski. Nowa świątynia uzyskała wezwanie św. Aleksandra. Przy kościele powstała parafia, której pierwszym proboszczem był ks. Jakub Falkowski. Wkrótce kościół okazał się być zbyt mały, wobec czego przygotowywano kolejne projekty rozbudowy świątyni. Pomysły Henryka Marconiego (1854), Ignacego Kwiatkowskiego (1867), Zygmunta Kiślańskiego (1870), Władysława Hirszla (1875) czy Jana Hinza (1882) nie wyszły jednak poza sferę planów. Sprawę posunął dopiero zapis Karoliny Grodzickiej na rzecz rozbudowy świątyni z 7 stycznia 1875 roku.
Posiadając fundusze z tej darowizny 14 kwietnia 1883 roku rozpisano konkurs na projekt powiększenia kościoła, na który zgłoszonych zostało osiemnaście prac. Pierwsze miejsce zajął projekt przedstawiony przez Józefa Piusa Dziekońskiego, który zrealizowano w latach 1886-1895. Nowy kościół zyskał kostium eklektyczny z przewagą elementów neorenesansowych – między innymi wysmuklono proporcje budowli, pojawiła się dużo większa neorenesansowa kopuła (zaczerpnięta z bazyliki św. Piotra w Rzymie), wydłużono halę w kierunku południowym, dostawiono dwie dzwonnice ze szpiczastymi hełmami, dodano bogatszą sztukaterię. Podczas przebudowy ani na chwilę nie przerwano liturgii – najpierw rozebrano południowy portyk i dobudowano nawę i wieże, a poza zakończeniu prac na tym odcinku wzięto się za przebudowę północnego fragmentu świątyni. Nową świątynię konsekrowano 20 lipca 1895 roku. W 1912 roku w wieżach zawieszono trzy dzwony.
We wrześniu 1939 roku kościół został nieznacznie uszkodzony podczas nalotów. Kościół został zbombardowany podczas powstania warszawskiego, 11 września 1944 roku trzy Junkersy Ju-87 Stuka zbombardowały kościół (każdy po jednej bombie) i zrównały go z ziemią. Gdy w 1945 roku pierwsi warszawiacy wracający do miasta przybyli na plac Trzech Krzyży, ośnieżony kościół sprawiał wrażenie antycznej ruiny. Nad wszystkim dominowała cudem ocalała lewa wieża kościoła. Ruiny kościoła św. Aleksandra inspirowały wielu artystów do tworzenia swych dzieł. Już w lutym 1945 roku odbyto tu pierwsze nabożeństwo. Po wojnie pojawiły się liczne pomysły na temat jego przyszłości, jeden z nich zakładał wyeksponowanie ruiny jako pomnika zniszczeń II wojny światowej, podobnie do kościoła Frauenkirche w Dreźnie. Eksponowanie kościoła w czasach stalinowskich okazało się jednak niemożliwe. Kiedy już zadecydowano o odbudowie świątyni, rozgorzał spór, czy odbudować go jako klasycystyczny czy jako eklektyczny – ostatecznie decydenci komunistyczni zadecydowali o odbudowie w oryginalnej formie, czego dokonano w latach 1949-1952 według projektu Stefana Marzyńskiego. W 1951 roku rozebrano ocalałą wieżę kościoła. Dnia 21 września 1952 roku konsekrowano odbudowaną świątynię. Zarys rozbudowanej świątyni można poznać po wyniesieniu terenu wokół współczesnego kościoła. Z czasem przebudowany został także kościół dolny, gdzie znalazły się katakumby z grobem pierwszego proboszcza, ks. Jakuba Falkowskiego. Dnia 1 lipca 1965 roku kościół został wpisany do rejestru zabytków.
EN:
Church of Sts. Alexander - historic , neoclassical temple located in the middle of the Roman Catholic Three Crosses Square . The church is the seat of the parish of St . Alexander. The creation of the temple is associated with the events of 1815, when the Congress of Vienna after the Polish Kingdom were in the circle of great powers of the Russian , and many Poles associated with a person of Tsar Alexander I, who had put on Polish crown , hopes to gain many freedoms , perhaps even autonomy. Car drove into the city on November 12 by the turnpike Mokotów , and welcome to the Square of the Three Crosses erected makeshift wooden triumphal arch . Then commenced a public collection to build a solid brick triumphal arch, on which, however, did not agree to Tsar Alexander I. In exchange, offered to collect the funds spent on the construction of the Catholic church
On 15 June 1818 there were wall to Three Crosses Square foundation stone of the neoclassical temple designed by Chrystian Piotr Aigner , modeled , like the church. Trinity , on the Roman Pantheon. The construction was completed in 1825 , and the temple was consecrated June 18, 1826 , Archbishop Wojciech Leszczyc - Skarczewski . The new temple received a call St . Alexander. At the church parish was established , whose first pastor was Fr . Jakub Falkowski . Soon the church proved to be too small , so that further expansion projects prepared the temple. Ideas Henryk Marconi (1854) , Ignatius Kwiatkowski (1867 ) , Zygmunt Kiślańskiego (1870 ) , Wladyslaw Hirszla ( 1875 ) and John Hinz (1882) , however, did not go beyond the realm of the plans. The case went before recording Grodzicka Carolina for the development of the temple on 7 January 1875. With funds from this donation April 14, 1883 have been put competition to design the magnification of the church , which has been reported eighteen works. First place went to the proposal submitted by Joseph Pius Dziekoński , which was carried out in the years 1886-1895 . The new church became eclectic costume with a predominance of neo-Renaissance elements - including wysmuklono proportions of the building , there was a much larger neo-Renaissance dome ( taken from St. Peter's. Peter's in Rome ) , the hall was extended towards the south , dostawiono two bell towers with pointed cupolas , added richer stucco . When remodeling never for a moment interrupted the liturgy - first south portico was demolished and the nave and towers were built , and beyond completion of the work on this section were taken for the reconstruction of the northern portion of the temple. New church was consecrated on July 20, 1895 year. In 1912, the towers were suspended three bells.
In September 1939, the church was slightly damaged during the raids . The church was bombed during the Warsaw Uprising , September 11, 1944 , three Junkers Ju -87 Stuka bombed church (each one bomb ) and leveled it to the ground . When in 1945 the first of Warsaw returned to the city came to Three Crosses Square , snow-covered church seemed ancient ruins . Above all, dominated miraculously survived left the church tower . Ruins of the church. Alexander inspired many artists to create their works . Already in February 1945 the first service were held here . After the war, there have been numerous ideas about its future, one of them assumed prominence ruins as a monument to the devastation of World War II , like the Frauenkirche in Dresden. Exposing the church in the time of Stalin proved to be impossible . Once you have decided to rebuild the temple, the dispute flared up , and rebuild it as a classical or as eclectic - ultimately communist policy makers decided to rebuild in its original form , which was made in the years 1949-1952 , designed by Stefan Marzyński . In 1951, the surviving tower of the church was demolished . On September 21, 1952 was consecrated rebuilt temple . The outline of the temple can be expanded to meet the elevation of the area around the modern church . In time, the church was rebuilt bottom , where they found the catacombs of the tomb of the first parish priest , Fr . James Falkowski . On 1 July 1965 , the church was entered in the register of monuments.