’t Veen - van veen naar wol en sigaar Mystery Cache

In de zestiende eeuw is  Veenendaal ontstaan op een restant van de stuwwal van Reemst . Omdat verwacht werd, dat de veenderij een aanzienlijke tijd zou gaan duren werd er in 1566 een kerk gesticht. Zo werd Veenendaal een brinkdorp met lintbebouwing verdeeld over 2 provincies nl. een Utrechts(“Stichts”) Veenendaal en een Gelders Veenendaal.

Toen  het veen midden 17^e eeuw opraakte,brak er een periode van stilstand aan. De huisnijverheid uit die periode werd vanaf het

midden van de 19^e eeuw gemechaniseerd. In relatief  korte tijd ontstond er een aantal grote fabriekscomplexen op de hogere gronden rond de oude dorpskern. Dit wekte enige verwondering, aangezien er nauwelijks goede,rechtstreekse verbindingen over en te water met de buitenwereld waren.

De in 1845 aangelegde “Rhijnspoorweg” van  Utrecht naar Arnhem ging op grote afstand aan Veenendaal voorbij en om het staion De Klomp te bereiken, moest men een lange zandweg afleggen .In 1886 kreeg het dorp zelf een station aan de “Hollandsche IJzeren Spoor”, het traject Amersfoort – Kesteren, op dezelfde plek als het huidige stationsgebouw.

De  grootschalige industrialisatie laat men gewoonlijk  beginnen met de oprichting van de Veenendaalsche Stoomspinnerij en – Weverij ( VSW)  in1861. In korte tijd zag het bedrijf aan weerszijden van de Zandstraat kans uit te groeien tot een van de allergrootste in zijn soort.

De N.V. Veenendaalsche Sajes- en Vijfschachtenfabriek v/h Wed. D.S. van Schuppen en Zoon,  begonnen als wolkammersbedrijfje, was reeds in de eerste helft van de 19^e eeuw actief .In  1865  werd er een stoommachine aangeschaft, waarna het zich snel ontwikkelde tot één van de grootste bedrijven van Veenendaal. Het bedrijf aan de Zandstraat, beter bekend als de Scheepjeswol, werd in 1946 aangevuld met een chemiebedrijf welke nog steeds in Veenendaal aanwezig is. De Scheepjeswol zelf ging in  1986 failliet, deze werd echter nog overnomen door de Leidsche Wolspinnerij (ook uit Veenendaal),welke 2 jaar  later ook het loodje legde. De gebouwen van de Scheepjeswol werden in 1989 gesloopt en op het terrein werden woningen en een Winkelcentrum gebouwd.

De  fa.Gebroeders van Leeuwen( Stoom Sajet- en Kousenfabriek “De Hoop”later Hollandia wol en kousenfabrieken) is eveneens gegroeid uit een oud wolkammersbedrijf, dat reeds in 1789 werd gesticht. In 1893 betrok het bedrijf een fabrieksgebouw aan het Verlaat. Van het oude fabrieksgebouw zijn de oude buitenmuren en de laatste gemetselde schoorsteen  in oude luister hersteld en maken  onderdeel uit van een compleet nieuw gebouw , die de naam  “Cultuurfabriek” kreeg. en huisvesting biedt aan onder meer:  Openbare Bibliotheek , de Historische Vereniging Oud Veenendaal(HVOV), het Viseum( waar de geschiedenis van het veen,de wol en de sigaren  zichtbaar tot leven komt) en  thans aan het “Cultuurplein” ligt waar ook de Muziekschool en de Volksuniversiteit zich bevinden.

In de loop van de 20^e eeuw zouden er nog de volgende bedrijven bijkomen t.w.: Hollandia tricotagefabriek voortgekomen in 1937 uit de Gebr. Van Leeuwen .Deze bevond zich aan het Boompjesgoed,waar nu een seniorencomplex staat.

Verder had je dan nog de Frisia Wolspinnerij, N.V. Textielfabriek Veenendaal, Ned. Wolspinnerij (Leidsche Wol),Wolspinnerij Louis Feitz .n.v en de Rhenense Cravatten- en confectiefabriek.en het textielbedrijf  Roessingh uit Enschede.

Sigaren.

In de omgeving van Veenendaal, met name in Amerongen,Rhenen en Elst werd reeds gedurende enkele eeuwen tabak geteeld. Dit werd onder meer in Veenendaal verwerkt tot pruim- snuf- en pijptabak. Dit geschiedde vooral in vorm van huisnijverheid, maar geleidelijk aan ontstonden er ook kleine industriële bedrijfjes die tabakskeverijen werden genoemd. Tegen het einde van de 19^e eeuw waren er 3 van zulke bedrijven in Veenendaal.

Ritmeester.

In 1889  begon Jochem Schuppen een sigarenfabriek, die later de Ritmeesterfabriek zou gaan heten, naar het populaire sigarenmerk In 1910 bouwde van Schuppen een nieuwe fabriek aan de Kerkewijk  In 1937  was de textielfabriek Roessingh failliet gegaan, waarop de Ritmeester het pand betrok. In 2006 werd de fabriek gesloten en de productie overgebracht naar de vestigingen in Duitsland. In 2007 vertrok ook het hoofdkantoor van Ritmeester Cigars van Veenendaal naar ’s-Hertogenbosch waarmee een eind kwam aan de Veenendaalse sigarenindustrie .Het merk Ritmeester vindt zijn oorsprong in de leverantie van sigaren aan het regiment van de cavalarie te Ede. Op het bandje was een cavalariepaardafgebeeld met de naam :”Peter” en zo heette ook de sigaar. De duitsers, aan wie de sigaar eveneens geleverd werd, wilden  in 1915 naast het paard ook een officier afgebeeld zien, en zo werd het merk Ritmeester geboren.. De duitse officier  werd weldra door een neutraler figuur vervangen, waarvoor Ritmeester Buat model heeft gestaan.

De Panter was de 2^de grote sigarenfabriek in Veenendaal. Deze werd opgericht door de beide zonen van de grondlegger van de Ritmeester. Ook deze fabriek werd gehuisvest in een pand van Roessingh, de textielfabriek, die in 1937 failliet ging. De Panter werd  verkocht  en later weer doorverkocht en de productie verdween uit Veenendaal. Het bedrijf aan de Kerkewijk 111 werd in 1991 gesloopt.

Verder waren er nog 2 kleinere sigarenfabrieken in Veenendaal .

Veenendaal had zich in relatief korte tijd ontwikkeld van een veenkolonie tot een sterk geïndustrialiseerde nederzetting, waar grote fabriekscomplexen met hun vele schoorstenen het beeld bepaalden.

In de jaren 70 kwam de kentering. Door de snel verslechterende economische situatie en als gevolg van hun sterk ondermijnde concurrentiepositie zagen de sigaren en textielindustrie geen kans het hoofd boven water te houden. Fabriekssluitingen en massaontslagen als gevolg. En zo kwam er een eind aan de wol en sigarenindustrie. De fysieke restanten van de Veenendaalse industriële revolutie is dan ook grotendeels gesloopt.

Door onderstaande vragen te beantwoorden, komt u aan het coördinaat van de eindcache.

Alle vragen zijn op internet vinden.

Veel  puzzelplezier!!!

1      Wanneer is Veenendaal ontstaan?           =  A

2      Welke bijnaam kreeg Veenendaal na de grootschalige industrialisatie?   =   B

3      Hoe werd de Scheepjeswol in de volksmond ook wel genoemd?    =  C

4      Wat is de naam van de boot op het logo van de Scheepjeswol?  =  D

5      Wat voor een bedrijf zat er aan het Verlaat voordat de Hollandiawolfabriek er in 1893 introk?   =E

6     Waar stond de dependance van de Hollandiatricotagefabriek?  =   F

7     Welke sigarenfabriek ontbreekt er in dit rijtje?  =   G

1.         Ritmeester
2.         Panter
3.         Cavansa
4.         ?

8      Hoe heet de sigaar die de Ritmeester na de Eerste Wereldoorlog introduceerde? =  H

9      Door wie werd de Ritmeester in 1989 overgenomen?  =  I

10    Hoe heet de bekendste sigaar die de Panter maakte?  = J

Eindcache:     N 52 01. (C+E) (B/2-E) (G-D)

                      E 005 33. (F-A+J) (C/2+I) (H*2)

You can check your answers for this puzzle on GeoChecker.com.