PL
Obecnie jedna z dzielnic Krakowa, a przed wiekami - miejscowość nierozerwalnie związana z kopalnictwem siarkowym oraz z cennymi własnościami wód mineralnych. Najstarsze zapisy o Swoszowicach pochodzą z 1362r., kiedy w Tynieckim Kodeksie Praw wymieniano je jako Swoszow. Tutejsze złoże znano jednak już w państwie Wiślan. Zgodnie z legendą, stąd właśnie pochodziła siarka, którą szewczyk Skuba podstępnie podał smokowi wawelskiemu w worze ze skór owczych. W wyniku tego fortelu stwór, nie mogąc ugasić pragnienia, wypił tyle wody z Wisły, że aż pękł. Swoszowice zostały również włączone do Małopolskiego Szlaku Geoturystycznego
Swoszowickie złoże siarki związane jest z brzeżną częścią zapadliska przedkarpackiego, w której mioceńskie morze pozostawiło serię osadów - iłowców i mułowców z cienkimi przewarstwieniami piaskowców. Utwory te zawierały gips; na drodze procesów epigenetycznych ulegały one przemianom, tworząc serię wapieni i margli siarkonośnych. Strefa koncentracji siarki rozciąga się równoleżnikowo na długości ok. 2km przy szerokości 500m i zapada pod niewielkim kątem ku południowi na głębokości 30-60m. Od powierzchni jest ona odizolowana dwoma pokładami margli i iłów siarkonośnych z tkwiącymi w nich gniazdami wapieni pogipsowych. Pokłady te oddzielone są od siebie marglami i przewarstwieniami gipsów włóknistych, iłowców, iłów i piaskowców. Pod złożem zaś występują utwory margliste warstw skawińskich. Średnia zawartość siarki w złożu wynosi 10-14%, osiągając 28% w pokładzie górnym i aż 40% w dolnym. Występuje ona w formie rozproszonej, a także tworzy żyłki oraz skupienia gniazdowe i smugowe o rozmiarach do kilkunastu centymetrów.
Siarkę w Swoszowicach wydobywano od niepamiętnych czasów. Jednak dopiero w 1415r. królewski przywilej sformalizował prawo jej eksploatacji, zezwalając kanonikom z kościoła Bożego Ciała w Krakowie na uruchomienie kopalni. W XV i XVIw. istniało tu wiele niedużych kopalń oraz pieców, w których wytapiano surowiec wydobyty metodą szybowo-chodnikową. O intensywności XVIII-wiecznych prac górniczych świadczy ilość hałd zamieszczonych na ówczesnych mapach; ich liczba wynosiła wtedy ok. 600, a kopalnia zatrudniała 250 osób, wydobywając rocznie nawet 1500t siarki. Na początku XIXw. zainstalowano parową maszynę poruszającą pompy odwadniające oraz zbudowano sztolnię odwadniającą. Istniało tu wówczas 30 szybów (niektóre osiągały nawet 60m głębokości), a cały obszar (obejmujący pola: Swoszowickie, Średnie, Zielonej) miał powierzchnię ponad 300ha. Jeszcze w latach 70-tych XIX stulecia kopalnia pokrywała 80-90% zapotrzebowania Austro-Węgier na siarkę. Do 1886r. była największa w Europie Środkowej, jednak ogromny spadek cen siarki spowodowany silną konkurencją siarki sycylijskiej doprowadził do zamknięcia kopalni.
O swoszowickich wodach wspominał już w 1578r. nadworny lekarz króla Stefana Batorego. Leczenie na większą skalę rozpoczęto jednak dopiero w roku 1811, kiedy profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego Feliks Radwański wybudował dom zdrojowy z łazienkami. Czasy największej świetności tego uzdrowiska przypadły gdy prezydentem Krakowa był profesor Józef Dietl. Dziś leczy się tutaj schorzenia narządów ruchu (zwłaszcza pourazowe), reumatyzm i dolegliwości systemu nerwowego, a wodę czerpie się z dwóch źródeł siarczanowo-wodorowęglanowo-wapniowo-magnezowych, borowych, siarczkowych: "Zdroju Głównego" (szybowa studnia artezyjska o głębokości 10m, wydajności 7200l/h, mineralizacji 2,51g/l, zawartości związków siarki 70,04mg/l; skład mineralny [mg/l]: Ca++ 523,60; Mg++ 94,37; Na+ 42,82; NH4+ 9,26; K+ 8,95; SO4-- 1181; HCO3- 601,40; Cl- 13;) oraz "Napoleona" (nieco "słabsze" źródło powstałe w czasach napoleońskich; stanowi naturalny wypływ powierzchniowy z wylotu dawnej sztolni kopalnianej).
Do czasów obecnych nie zachowały się szyby Kunegunda, Rudolf, Jadwiga, August, Jan, Rajmund czy inne. Przetrwały natomiast malownicze wzniesienia i pofałdowania terenu w rzeczywistości będące dawnymi zwałowiskami. Do największych należą hałdy Teresa i Karol zlokalizowane w rejonie ulic Myślenickiej i Stawisko; nieco mniejsze występują w okolicy "Zdroju Głównego", gdzie w powietrzu unosi się charakterystyczny zapach siarkowodoru. Do górniczej historii Swoszowic nawiązują także historyczne nazwy ulic (np. Szybisko, Siarczki, Siarczanogórska, Moczydło, Topiarnia
Earth Cache:
Aby zaliczyć znalezienie należy odpowiedzieć na następujące pytanie.
- Przy współrzędnych tytułowych znajduje się dawna hałda kopalniana. Jak się nazywa? Zmierz wysokość od jej podstawy w metrach.
- Będąc na hałdzie odszukaj zwietrzałych fragmentów skał. Za pomocą młotka przełam je na fragmenty i powąchaj. Co czujesz?
- Hałda porośnięta jest drzewami. Co charakterystycznego można zaobserwować na powierzchni hałdy wokół drzew. Jak myślisz dla czego tak się dzieje.
- Przy współrzędnych wskazujących Zdrój Główny wypływa woda mineralna. Za pomocą naczynia nabierz wodę i określ jej kolor, smak i zapach.
- Dno strumienia pokryte jest osadem. Określ jego kolor i określ jakie minerały są głównymi składowymi tego osadu.
- Opcjonalnie, za pomocą papierka lakmusowego określ wartość pH wody
- Opcjonalnie, możesz zrobić zdjęcie z Twoim GPS’em na tle Zdroju Głównego.
EN
Currently, one of the districts of Krakow and in the old ages - city inextricably linked to the sulfur mining industry and water of precious mineral properties . The oldest records of Swoszowice come from 1362 . , When in Tyniecki Code of Rights mentioned them as Swoszow . The local sulfur bed was already known in the country of Vistulans . According to the legend , so just came sulfur, which shoemaker Skuba treacherously gave the Wawel Dragon in sackcloth of sheepskin . As a result of this the creature , unable to quench thirst, drank so much water from the Vistula River that until burst. Swoszowice been incorporated in the Malopolska Trail of Geotourism .
Swoszowice sulfur deposit are related to the marginal part of the Carpathian Foredeep , which has left a series of Miocene sea sediments - claystone and mudstone with thin interbeds of sandstone . These works contain gypsum; through epigenetic processes they have undergone changes, creating a series of limestone and sulfur containing marl . The area of concentration of sulfur extends latitudinally for about 2km in length with a width of 500m and collapses at a slight angle toward the south at a depth of 30 - 60m . Since the surface is insulated with two layers of marl and sulfur containing clay of inherent in their sockets of gypsum limestone . These deposits are separated by interbeds of marls and gypsum fiber , claystones , clays and sandstones . Under the bed, there are layers of Skawina marl. The average sulfur content of the bed is 10-14 %, reaching 28 % in the upper deck and 40% on the bottom . It occurs in the form of a distributed , and creates a line and focus streak socket and sizes up to several centimeters .
Sulfur in Swoszowice mined since long time ago. However, only in 1415r . royal privilege formalized the right of its operation , allowing the canons of the Corpus Christi Church in Krakow to run the mine. In the XV and XVI century . there are many small mines and furnaces in which the melted material excavated by shafts and corridors . The intensity of the eighteenth -century of mining dumps evidenced by the number listed on contemporary maps , then their number amounted to about 600 , and the mine employed 250 people , bringing out even 1500t per year of sulfur. At the beginning of the XIX century steam engine moving installed dewatering pumps and drainage adit was constructed . There was at that time 30 wells (some even reached 60m depth ) , and the whole area (including the fields: Swoszowice , Medium , Green ) had an area of over 300ha . Back in the 70's of the nineteenth century mine covered 80-90 % of the demand of the Austro- Hungarian sulfur . To 1886 . was the largest in Central Europe, but a huge drop in prices due to strong competition sulfur Sicilian sulfur led to the closure of the mine.
First news about mineral waters from Swoszowice stated in 1578r . court physician of King Stefan Batory. Treatment was started on a larger scale , however, only in 1811 , when the Jagiellonian University professor Feliks Radwanski built a spa house with bathrooms. The time of greatest splendor of the spa coincided with the President of Krakow was Professor Józef Dietl . Today is treated here locomotive disorders (especially post-traumatic ) , rheumatism and diseases of the nervous system , and draws water from two sources of sulphate- bicarbonate- calcium-magnesium , boron , sulfide , " Zdroj Chief " ( Shaft artesian well with a depth of 10m , performance 7200l / h, mineralization of 2.51 g / l , the content of sulfur compounds 70.04 mg / l mineral content [ mg / l] : 523.60 Ca + + , mg + + 94.37 , 42.82 Na + , 9.26 NH4 + , K + 8 , 95, SO 4 - 1181 ; HCO3 - 601.40 , CI -13 ;) and " Napoleon " (slightly " weaker " source created during the Napoleonic era , is a natural outflow from the outlet surface of old mine adits ) .
Up to the present time have not survived glass Cunegonde , Rudolf , Jadwiga , August , John, Raymond and others. Survived while the picturesque hills and undulations of land , in fact, being old damp . The largest are heaps of Teresa and Charles located in the area of streets and Stawisko Myślenicka ; slightly less present in the area " Zdroj Glowny ", where the air is filled with the characteristic odor of hydrogen sulfide . For mining history Swoszowice also refer historic street names ( eg Szybisko , sulphides , Siarczanogórska , Moczydło , Topiarnia.
The Earth Cache:
In order to be able to log the cache as found, you must answer the following questions:
- At the title coordinates you will find the mine heap. What is its name? Please find out its height from its base in meters.
- On the top of the heap, find little rocks laying round and with the help of a hummer crash it. Smell the broken rocks. What do you feel?
- There are trees growing on the heap. What strange feature you see on the surface surrounding the tree trunks. Why do you think this is?
- Athe waypoint “Zdroj Glowny”, there is a stream flowing from the well. With the means of a cup take some water find out its color, taste and smell.
- There is a sediment on the bottom of the stream. Find out its color and estimate what minerals are responsible for this sediment.
- Optional, with the help of litmus paper find out the pH value of the water.
- Optional. You may take a picture of you with your GPS device at the waypoint “Zdroj Glowny”