[PL]
Trochę geologii regionu:
Na terenie Polski wydzielono kilkanaście tzw. jednostek geologicznych, czyli obszarów unikalnych pod względem budowy geologicznej. Jedną z takich jednostek jest monoklina śląsko-krakowska. Obejmuje ona Wyżynę Krakowsko-Częstochowską oraz Wyżynę Wieluńską, rozciąga się zatem od Krakowa po Wieluń. Nazwa "monoklina" jednoznacznie określa sposób ułożenia warstw skalnych - a więc są to warstwy pochylone jednym kierunku. W przypadku monokliny śląsko-Krakowskiej pochylone są one ku północy. Takie pochylenie warstw skalnych można odnaleźć we wszystkich formach skalnych tego obszaru, które są złączone z podłożem skalnym, bo już jeśli skała będzie oderwana od podłoża i przemieszczona w wyniku działania ruchów masowych (np. obrywania, osuwania, spełzywania), to oczywiście jej warstwy mogą być już inaczej nachylone.
W obrębie tej jednostki znajdują się skały wieku permskiego, triasowego i jurajskiego. Niniejszy EarthCache pomoże zapoznać się z jedną ze skał powstałych w triasie, jaką jest dolomit diploporowy.
Monoklina śląsko-krakowska. Żółta kropka wskazuje położenie niniejszego EarthCache.
dolomit diploporowy:
Dolomit jest to węglanowa skała osadowa zbudowana z minerału o tej samej nazwie. Węglanowa, czyli taka, która zawiera w swoim wzorze chemicznym grupę CO3. Wizualnie i pod względem właściwości jest bardzo podobny do wapienia i na pierwszy rzut oka może być z nim mylony. O ile jednak wapień składa się głównie z węglanu wapnia (CaCO3), o tyle dolomit zbudowany jest z węglanu wapnia i magnezu (CaMg[CO3]2). Podobnie jak wapień, ulega on rozpuszczaniu przez wodę (krasowieniu), jednak w przypadku dolomitu jest to proces mniej intensywny. Na tej właśnie podstawie jest odróżniany przez geologów w terenie - polany kwasem nie reaguje z nim, dopiero gdy się go sproszkuje, zachodzi widoczna w postaci bąbelków reakcja. Dolomit powstaje najczęściej w wyniku zastępowania wapnia (Ca) magnezem (Mg) w środowisku morskim. Proces ten zwany jest dolomityzacją.
Widoczne tutaj skały powstały na dnie płytkiego morza, w warunkach gorącego klimatu, jaki panował w triasie (252-201 mln lat temu). Utworzone zostały początkowo jako wapienie przez rosnące tutaj kolnie glonów z rodzaju diplopora, którym dolomit zawdzięczają swoją gąbczastą strukturę oraz nazwę. Dopiero w okresie jury (201-145 mln lat temu) wapienie te zostały przekształcone w dolomity. Charakterystyczną ich cechą jest porowata struktura, przy czym średnica tych porów jest bardzo różna - od ułamków milimetrów, do kilku centymetrów. Objętościowo pory te mogą stanowić nawet do 20% skały, dzięki czemu dolomit diploporowy może mieć gęstość 2,1-2,5g/cm3, podczas gdy podobny dolomit bez porów ma gęstość ok. 2,9g/cm3.
Skałka w Bolęcinie jest bardzo unikalną formą geologiczną. Jest to jedyny na terenie Polski ostaniec zbudowany ze skał triasowych - najbliższe tego typu formy znajdują się we włoskich Dolomitach! Ze względu na swoją wyjątkowość została w roku 2002 ustanowiona pomnikiem przyrody nieożywionej
EarthCache:
Aby zalogować znalezienie EarthCache musisz odwiedzić wskazane przez współrzędne tego EarthCache miejsce. Następnie musisz odpowiedzieć na poniższe pytania i przesłać je do mnie za pomocą formularza kontaktowego.
Uwaga!
Niniejszy EarthCache został stworzony zgodnie ze standardami obowiązującymi przy tego typu skrytkach, aby maksymalnie podnieść jego walory edukacyjne. Odpowiedzi na poniższe pytania znajdziesz jedynie na podstawie wizyty w terenie, uważnej lektury niniejszego EarthCache oraz umiejętności logicznego myślenia. Odnalezienie odpowiedzi nie wymaga przeszukiwania internetu ani literatury fachowej. Warunkiem zaliczenia tego EC jest przesłanie do mnie OSOBIŚCIE odpowiedzi na WSZYSTKIE OBOWIĄZKOWE pytania. Logi zamieszczone bez uprzedniego nadesłania odpowiedzi, nie zawierające odpowiedzi na wszystkie obowiązkowe pytania lub zawierające odpowiedzi o treści "nie wiem" będą usuwane bez ostrzeżenia.
1. Współrzędne prowadzą Cię w miejsce, skąd widać Skałkę Triasową. Widać w niej przechodzące na wylot dziury. Stojąc dokładnie na podanych współrzędnych, policz ile ich jest. Zapisz sobie tę liczbę jako D, będzie Ci potrzebna do zaliczenia EarthCache C(r)aCO(w)3.
2. Efektem jakiego procesu są te dziury?
3. Podejdź teraz do skałki. Przyglądając się skale budującej ostaniec, wyraźnie widać jej warstwowanie. Czy kierunek pochylenia tych warstw jest zgodny z nachyleniem warstw monokliny śląsko krakowskiej?
4. O czym to świadczy?
5. Przyjrzyj się dokładnie powierzchni skały. Wyraźnie widać, że jest ona silnie porowata. Jak sądzisz, czy te pory powstały wraz ze skałą, czy później w wyniku procesów niszczących?
6. Odszukaj w obrębie skały jakieś skamieniałości i opisz jak wyglądają.
Znalezienie możesz zalogować po wysłaniu do mnie odpowiedzi. Jeśli odpowiedzi będą błędne, skontaktuję się z Tobą w tej sprawie.
