Skałą osadową nazywamy zespół minerałów lub skał, które wskutek działania erozji zostały ze swego pierwotnego miejsca usunięte, rozdrobnione, a następnie ponownie zdeponowane, a także te skały, które powstały wskutek chemicznego wytrącania się minerałów z roztworu wodnego. Nauką zajmującą się skałami osadowymi jest sedymentologia.
Podstawowe rodzaje skał osadowych to skały klasyczne (okruchowe), chemogeniczne, piroklastyczne, organogeniczne i rezydualne. My zajmować się będziemy tylko skałą osadową okruchową (czyli klastyczną). I to tyle jeśli chodzi o informacje z mojej strony. Natomiast określenie jaka to dokładnie skała, należeć będzie do Ciebie J
Zadanie: Bez obaw! Na pozór zadanie wygląda na skomplikowane, ale na miejscu na część z pytań odpowiecie zanim dotkniecie odsłonięcia, a na większość po jego pierwszym dotknięciu :) Jeśli coś jest nie jasne, nie do zrobienia lub nie do określenia, proszę nie bój się napisać jakie są Twoje przypuszczenia. Każde spostrzeżenia i przemyślenia są na ogół bardzo cenne ;)
Miejsce: koordynaty doprowadzają do dna wąwozu, gdzie stojąc twarzą do zbocza znajdziesz DWA odsłonięcia. Aby niepotrzebnie nie mieszać zajmiemy się TYLKO LEWYM ODSŁONIĘCIEM.
Materiały: Aby wykonać to zadanie potrzebować będziesz następujących gadżetów:
- lupa
- miarka (20 cm linijka w zupełności wystarczy)
- 0,5 l wody
- ze dwie łyżki octu spirytusowego (nie balsamicznego!)
- ewentualnie metalowy nożyk do drapania minerałów
Parking: na miejsce można dojechać bezpośrednio autem (ja dojechałam). Proszę jednak BARDZO UWAŻAĆ podjeżdżając na miejsce, ponieważ na ostatnim odcinku droga jest wąska, a ściany doliny bardzo strome!
Info dla niepełnosprawnych – odsłonięcie skały znajduje się bardzo blisko bitej drogi. Po dojechaniu na miejsce autem, wraz osobą towarzyszącą, osoba niepełnosprawna da radę zalogować tego EC.
Logować można od razu PO przesłaniu odpowiedzi. W mailu zwrotnym prześlę dokładny opis skały i będzie można sobie go porównać. Jeśli w odpowiedziach coś będzie nie w porządku, to również będzie napisane w zwrotnym mailu.
Powodzenia!
Zadanie 1. Obejrzyj i zmierz ziarna w skale (przyda się miarka i ewentualnie lupa). Na podstawie ich wielkości określ, jaka frakcja zdecydowanie dominuje w tym osadzie.
Następnie na podstawie tabeli określ, czy jest to skała zwięzła czy luźna i odpowiednio nazwij skałę (np. jest żwirowa, luźna, kanciasta, czyli jest to gruz)
Teraz, wiedząc już z grubsza co to za skała, opiszemy ją nieco dokładniej (a nawet bardzo dokładnie):
Zadanie 2. Określ strukturę skały.
Oglądnij odsłonięcie. Czy rozmieszczenie i ułożenie składników (ziaren) w tej skale jest bezładne czy uporządkowane? Które z tych struktur można zaobserwować w tym odsłonięciu?
Zadanie 3. Określ stopień wypełnienia skały przez poszczególne składniki – czy jest to skała zbita czy porowata?
Zadanie 4. Określ stopień selekcji składników, czyli wysortowanie ziaren pod względem ich wielkości. Jeśli w skale występują ziarna tylko jednej frakcji (np. tylko wielkości żwirowej), to stopień selekcji będzie dobry. Jeśli dwóch lub więcej frakcji (np. pomieszane frakcje żwirowa i piaskowa) – to stopień wysortowania będzie zły.
Zadanie 5. Określ stopień obtoczenia składników
Zadanie 6. Opisz krótko powierzchnię ziaren: może być chropowata, gładka, matowa, błyszcząca. Np. ziarna czarne żwirowe – gładkie i matowe, czarne piaskowe – matowe na startych powierzchniach, błyszczące na powierzchniach łupliwości.
Zadanie 7. Określ skład mineralny ziaren. Obejrzyj ziarna pod kątem ich składu mineralnego. Poniżej dla ułatwienia wypisanych jest kilka takich minerałów wraz z cechami charakterystycznymi. Które z tych minerałów dostrzegasz:
Kwarc –najpopularniejszy minerał w skorupie ziemskiej, twardy, szary, czasem przeświecający, przełam tłusto połyskujący, powierzchnia ziarna najczęściej matowa,
Skalenie - mają barwę różową, brunatną, czasem lekko pomarańczową, zawsze nieprzezroczysty, twardy, ale da się zarysować metalem, łupie się ukazując błyszczące powierzchnie krystaliczne, po zwietrzeniu staje się białawy, ilasty i wtedy łatwo rozkrusza się w palcach.
Muskowit – widoczny w postaci srebrzystych blaszek, miękki, bardzo łamliwy, w transporcie bardzo szybko ulega rozdrobnieniu. W skałach klastycznych najczęściej widoczny w iłowcach, mułowcach w postaci połyskujących, drobnych punktów (podobny do brokatu).
Glaukonit – najbardziej charakterystyczną cechą jest jego jasno zielona, pistacjowa lub oliwkowa barwa. Minerał stosunkowo miękki, łatwo da się go zarysować metalem, ale paznokciem już nie. W palcach nie da się go skruszyć.
Biotyt, hornblenda – minerały o barwie czarnej, twarde, ale dają się zarysować metalowym ostrzem, na przełamie błyszczące
Jeśli udało Ci się rozpoznać minerały, możesz określić czy:
a) ziarna są jednoskładnikowe (np. tylko kwarc + spoiwo)
b) ziarna są wieloskładnikowe (wśród ziaren zauważyć można więcej niż jeden minerał)
Zadanie 8. Przyglądnij się, co znajduje się pomiędzy ziarnami, czyli oglądnij spoiwo skały pod względem stopnia wypełnienia przestrzennego):
Zadanie 9.. Określ rodzaj spoiwa jeśli chodzi o skład mineralny (polej skałę wodą i kwasem i obserwuj co się dzieje):
a) wapienne – bardzo mocno wiążące, brzegi skały są ostre, po polaniu kwasem (octem) zachodzi reakcja,
b) dolomityczne – bardzo mocne, krawędzie ostre, nie burzy z kwasem (dolomit burzy po podgrzaniu lub po sproszkowaniu),
c) margliste – średnio mocne, krawędzie skały są obłe, zachodzi w reakcję z kwasem i zostawia po niej osad, po polaniu wodą skała brudzi palce,
d) ilaste – bardzo słabe, skała łatwo kruszy się, w wodzie rozmaka, ił wypłukuje się, nie reaguje z kwasem,
e) żelaziste – średnio i bardzo mocne, nie burzy z kwasem, barwa brunatna, fioletowo- różowa,
f) krzemionkowe – najmocniejsze, skała ma bardzo ostre krawędzie, nie burzy z kwasem
Zadanie 10. Nazwij skałę.
Mając na uwadze powyższe obserwacje może być skała:
Zlepieniec – skała o frakcji żwirowej, zwięzła. Ziarnami najczęściej są wapienie lub kwarce, silnie spojona.
Piaskowiec - skała powstała poprzez scementowanie piasków, najczęściej zbudowana tylko z ziaren kwarcowych.
Kwarcyt – piaskowiec kwarcowy ze spoiwem kwarcowym, który uległ silnej diagenezie, ziarna są trudne do wyróżnienia, bardzo silnie zwięzła, ostrokrawędzista
Arkoza – jest to skała o frakcji piaskowej zbudowana głównie z kanciastych okruchów skaleni (musi ich zawierać minimum 20%) i zaokrąglonych ziaren kwarcu, czasem z dodatkiem innych minerałów. Charakteryzuje się jasną, czerwono-różową barwą i jest słabo spojona (kruszy się w rękach) najczęściej spoiwem ilastym lub żelazistym.
Szarogłaz – skała, w której znaleźć można wszystko. Jest to tzw. śmietnik geologiczny. Mogą być w niej kwarce, skalenie (koniecznie mniej niż 20%, jeśli jest więcej będzie to arkoza), muskowit, glaukonit, biotyt, hornblenda i inne.
Mułowiec - zwięzła skała powstała z frakcji mułowej, często o oddzielności łupkowej, składniki nie do odróżnienia gołym okiem.
Less - miękka skała frakcji mułowej, o charakterystycznej barwie zółto-kremowej, wyraźnie reagująca z kwasem (octem).
Jeśli udało Ci się odpowiedzieć na większość pytań, masz w ręku dokładną nazwę oraz profesjonalny (akademicki wręcz) opis tej skały. Dobra robota! Gratulacje!
PS. Proszę o nie umieszczanie zdjęć z odsłonięciem w tle, ani ze zbliżeniami skały!
[EN]
In this EC, we will take a look at a sedimentary rock , which you will have to examine using some materials, describe exactly its features and at the end of this task name it.
Sedimentary rock is a unit of minerals or rocks that have been eroded from its original site, crushed, and then re- deposited. Sedimentary rock is also result of chemical precipitation of minerals from aqueous solution.
The basic types of sedimentary rock are: classical (clastic), chemical, pyroclastic, organogenic and residual. In this EC we will take a look only at clastic rocks. And that is all information from my side. To say what is this rock exactly will belong to you J
The task: Don’t be affrait. It is not so complicated as it seems ;) When you will be close to exposure it will be very easy to find answers J Don’t hesitate to write what you think, if you have any doubt. It is always better than write nothing.
Place: coordinates lead to the bottom of the valley, when you stand face to the slope you will find TWO exposures. We will LOOK ONLY AT LEFT one.
Parking: you can park your car just a few meters from exposure. Be VERY CARREFUL while drive, because walls of valley are very steep!
Info for disabled people - the exposure of this rock is very close to the road. Along accompanying a disabled person can find answers to log this EC.
Materials: To complete this task you will need the following gadgets:
- magnifier
- measure (ruler 20 cm will be enough)
- 0.5 liters of water
- two tablespoons of white spirit vinegar (not balsamic!)
- metal blade (not very necessary) for scratching minerals
Log. You can log this EC AFTER sending responce. If the answers will be not correct, I will contact with you and explain inconsistencies.
Thank you for your attention and wish you
GOOD GEOLUCK!
Task 1. Use the magnifying glass and ruler watch and measure the grains in the rock. Then look at the table below and determine what fraction dominatein this rock:
Then, based on the table below, specify whether it is a hard rock or loose and properly name the rock (eg, a pebble, loose, angular, so it is a rubble):
Now, knowing already better what is this rock, we will describe it a little more closely (even very closely):
Task 2. Define the structure of the rocks.
Watch the exposure. Is the placement and arrangement of the components (grains) in this rock is random and tidy?
Task 3. Determine the degree of fulfillment of this rocks by the individual components – is it compacted or porous rock?
Task 4. Determine the degree of components selection, or the separation of grains in terms of their size. If the rock grains are only one fraction (e.g. gravel), it will be a good selection ratio. If two or more fractions (eg, gravel and sand) - the degree of sorting will be bad.
Task 5. Determine the degree of roundness of grains
Task 6. Describe briefly the surface of the grains of each fraction: it can be rough, smooth, matte, shiny.
Task 7. Determine the composition of mineral grains. Look at the grain for their mineral composition. Below you will find some minerals, together with its characteristics. Which of these minerals you see in this rock:
Quartz - the most common mineral in the earth, hard, gray, sometimes translucent, greasy lustrous fracture surface grain mostly dull,
Feldspars - it has pale pink, brown, sometimes slightly orange colour, always opaque, hard, but it can be scratched by the metal, cleavavgerevealing a shiny crystal surfaces, after weathering becomes whitish, shale and then easily crushed the fingers.
Muscovite - visible as a very fine, silver plaques, soft, very fragile, while transport is getting fragmented very fast. The clastic rocks of the most visible muscovite is claystones and mudstones in the form of shimmering , minor points (like glitter).
Glauconite - the most distinctive feature is its bright green, pistachio or olive color. Mineral relatively soft , easily can scratch it with metal, but with a nail is not possible. Cant be crushed in hand.
Biotite, hornblende – those minerals have black color, are hard, but can be scratched by metal blade, after break they shine.
If you were able to identify minerals, you can specify whether :
a) all grains are made of single mineral (for example, only quartz + binder)
b ) grains are made of multiple minerals (grains can be observed more than one mineral)
Task 8.. Take a look at grains and cement. Which type of cement is it (the degree of filling surround):
Task 9. Which type of cement in a terms of mineral composition it will be:
a) lime - very tight binding, rocks edges are sharp, when it is poured acid (vinegar) reaction occurs,
b) dolomitic - very strong, sharp rock edges, no reaction with acid (dolomite react with acid after heating or after pulverization),
c) marl - medium strong rocks with rounded edges, marl react with the acid and left some precipitate after, when it is poured by water rock will make your fingers dirty,
d) clay - very weak, easily crushed rock, sodden in water, after poured rock by water clay flow out of the rock, does not react with an acid,
e) ferruginous - medium and strong, does not react with the acid, the color brown, purplish-pink,
f) silica - the strongest, the rock has very sharp edges, no storm of acid
Task 10. Last one J Name the rock.
Given the above observations it may be rock:
Conglomerate - the rock on the gravel fraction, concise. Grains are mostly limestone or quartz, strongly cemented.
Sandstone - rock formed by the cementation of sand, usually constructed only with quartz grains.
Quartzite - quartz sandstone cemented by quartz, which has a strong diagenesis, grains are difficult to distinguish, very strongly cemented, very sharp edges of rock,
Arkose - this is the sand fraction rock mainly composed of angular crumbs feldspar (rock must contain a minimum of 20% of feldspar) and rounded quartz grains. Sometimes with the addition of other minerals. It is characterized by a bright red- pink colour and is weakly cemented ( You can easy crush it in the hands) frequently with a clay or ferriferous cement.
Greywacke - rock, where you can find everything. This is called “Geological trash”. There can be quartz, feldspars (always less than 20 %, if there is more, it will be arkose ), muscovite, glauconite, biotite, hornblende, and many others.
Siltstone - concise rock formed from mud fraction, often of separateness shale components indistinguishable to the naked eye.
Less - soft rock fraction of mud, with a characteristic yellow- cream color, strongly reacts with the acid (vinegar).
If you found out most of answers, now you have a name and perfect academic description of this rock! Very good job! Congratulations! J
Please, do not take a pictures with this exposure!
