Dit is een serie van offset-multi's in Letterbox vorm, met een bonus cache in het Schermer molencomplex. De caches liggen op plaatsen waar vroeger watermolens stonden. In het landschap kunt u ook nu nog de oude waterlopen herkennen die samenhangen met de standplaatsen van de molens, bijna een eeuw nadat ze zijn gesloopt.
De Noordring
Tussen Schermerhorn en Ursem hebben zestien watermolens gestaan, de zogenaamde Noordring. In een drietrapsbemaling maalden zij het water uit de binnenboezem op naar de ringvaart. De locatie aan de oostkant van de Schermer was zo gekozen omdat bij overheersende westenwinden het opgestuwde water zich aan deze kant van de droogmakerij verzamelde. Klik HIER voor een historisch filmpje van alle molens nog in gebruik en draaiend in de wind.
Een uitgekiende bemaling
De Schermer bezat een uitgekiende molenbemaling. De ingenieurs die dit systeem uitdachten deden hun voordeel met de ervaring die was opgedaan in de Beemster, de Purmer, de Wijde Wormer en de Heerhugowaard. Vanaf 1870 kwam stoombemaling in zwang. Ook in het polderbestuur van de Schermer is regelmatig over de overstap naar stoom gesproken. Maar het molensysteem werkte zo goed dat die stap niet werd gezet.
Argumenten voor elektrische bemaling
In de 20e eeuw noopten een aantal argumenten het polderbestuur zijn standpunt te heroverwegen. Het onderhoud van de 50 molens werd steeds duurder, en ook de arbeid van de molenaars werd bezwaarlijk toen de lonen in 10 jaar waren verdubbeld. Wat ook meespeelde is dat er zwaardere eisen vanuit de landbouw werden gesteld, die niet samengingen met de risicofactor van een wisselende windkracht. Het polderbestuur besloot in 1925 groen licht te geven voor de overgang op elektrische bemaling.
Verzet van vereniging “De Hollandsche Molen”
De net opgerichte vereniging “De Hollandsche Molen” bood echter moedig tegenstand tegen dit verstrekkende besluit. Uiteindelijk moest het college van gedeputeerde staten van Noord-Holland de knoop doorhakken. Dat deed zij nadat zij advies had ingewonnen bij Provinciale Waterstaat. De Hoofdingenieur Directeur van deze dienst adviseerde als volgt: “De sloop van de molens is vanuit esthetisch oogpunt eeuwig jammer, maar verder verdient elektrische bemaling op alle fronten de voorkeur.” De staten gaven goedkeuring aan het besluit, en in 1928 waren de nieuwe gemalen gereed. Vanaf dat moment verkocht het polderbestuur de ene na de ander molen voor de sloop. In hoog tempo verdween zo een uniek polderlandschap dat eeuwenlang was gedomineerd door tientallen molens.
Molensentiment
Dijkgraaf, heemraden en hoofdingelanden beseften heel goed dat een uniek landschap verloren ging, en waren ook niet ongevoelig voor de historische betekenis van de watermolens die drie eeuwen de Schermer droog hadden gehouden. Hoofdingeland M.N. de Koning kwam in de vergadering van hoofdingelanden op 28 augustus 1930 met een voorstel in de rondvraag. Hij stelde voor om “een schilderstukje of zoo iets” te laten maken van de twee molengroep tussen Westgraftdijk en Driehuizen, en die tussen Schermerhorn en Ursem.
Arnout Colnot
In de toelichting bij cache De Schermer Zuidring GC537EN kunt u lezen dat ook de besluitvorming over deze “Schilderstukjes” niet zonder slag of stoot ging. Hierboven treft u het schilderij van de Noordring door de schilder Arnout Colnot, dat nog steeds te bewonderen is in het Noorderpolderhuis.
Dankbetuiging
Voor de tekst en foto's zijn wij dank verschuldigd aan Diederik Aten van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. In de Bergense Kroniek nr. 2 (2009) kunt u in een artikel van zijn hand meer nalezen over de teloorgang van de Schermer watermolens en de totstandkoming van de kunstwerken van Arnout Colnot.