Wzniesiona w XIV w., gotycka, zachowała pierwotny układ przestrzenny i bogatą dekorację rzeźbiarską we wnętrzu. Posiada wyposażenie wewnętrzne z XV - XVII wieku (freski bizantyjsko - ruskie, ołtarze rokokowe, obrazy i rzeźby). Bazylika Katedralna wzniesiona została w miejscu pierwotnej romańskiej kolegiaty, zniszczonej najazdami Tatarów w XIII wieku i Litwinów w 1349 roku. W 1360 roku król Kazimierz Wielki funduje nową kolegiatę, która wraz z powstaniem Diecezji Sandomierskiej w 1818 roku otrzymała godność Katedry a w 1960 roku godność Bazyliki Katedralnej. Jest to gotycka budowla typu halowego z trójbocznie zamkniętym, wydłużonym prezbiterium, nakryta sklepieniami krzyżowo-żebrowymi. Na ścianach prezbiterium zachowały się polichromie wykonane ok. 1421 roku przez warsztat ruski mistrza Hayla z Przemyśla. Freski odsłonięto i zakonserwowano w latach 1934-1936. Ołtarze i portale Katedry wykonane są z czarnego marmuru a ozdobione marmurem różowym. Są to unikatowe przykłady wyrobów kamieniarskich warsztatów w Czarnej pod Krakowem z XVII i XVIII w. Wnętrze kościoła zdobi wspaniały zespół rokokowych ołtarzy (II poł. XVIII w.) przy międzynawowych filarach. Są one dziełem wybitnego warsztatu mistrza Macieja Polejowskiego ze Lwowa. W skarbcu Katedry przechowywane są między innymi liczne inkunabuły i relikwiarz Drzewa Krzyża Świętego podarowany Kolegiacie przez króla Władysława Jagiełłę w uznaniu zasług rycerstwa sandomierskiego w bitwie pod Grunwaldem.
Ciekawostką są obrazy, z których 12 tworzy cykl tzw. "Kalendarium". Treścią tych obrazów, które rozmieszczone są na ścianach nawy północnej i południowej jest – ukazana z całą dosadnością - malarska wizja na temat śmierci wybranych męczenników Kościoła powszechnego z czasów prześladowań chrześcijan. Obok złożonych wątków narracyjnych, autor obrazów posłużył się dodatkowo językiem symboli. Nad każdym z 12 obrazów umieścił nazwę miesiąca, a przy scenie męczeństwa cyfry określające, którego dnia miesiąca obchodzone jest święto tego męczennika. Cyfry są zarazem wskazówką do odczytania imion męczenników, które opisane zostały na pilastrach tworzących jeden z elementów dekoracyjnych boazerii. Każdy kto przychodzi do katedry odszukuje miesiąc i dzień w którym się urodził na obrazie, a następnie imię swojego patrona. Wg miejscowej legendy dana osoba umrze tak, jak umiera jej patron...
Godziny zwiedzania:
od wtorku do soboty: 10.00, 11.00, 12.00, 13.00
w niedzielę i uroczystości: 13.00, 14.00
W pobliżu zabudowania kapitualne - Pałac Biskupi, Sufragania, Wikariat i dzwonnica.
English version
Cathedra was built in the fourteenth century, Gothic, preserved original spatial arrangement and rich sculptural decoration in the interior. It has internal equipment of the fifteenth - seventeenth century (Byzantine frescoes - Russian, rococo altars, paintings and sculptures). Cathedral Basilica was erected in place of the original Romanesque collegiate church, destroyed in the Tatar invasions of the thirteenth century and the Lithuanians in 1349. In 1360 years King Casimir the Great founds a new collegiate, which, together with the creation of the Diocese of Sandomierz in 1818 received the dignity of the Chair in 1960 years the Cathedral Basilica of dignity. It is a type of single-storey Gothic building with three sides closed, elongated presbytery, covered with a cross rib vaults. On the walls of the sanctuary were preserved wall paintings made around 1,421 years by the Russian master's workshop Hayle from Przemysl. Frescoes exposed and conserved in 1934-1936. The altars and portals Chair is made of black marble and decorated with pink marble. They are unique examples of products masonry workshop in the Black in Krakow from the seventeenth and eighteenth century interior of the church is decorated with a great team of rococo altars (the second half. Eighteenth century) at międzynawowych pillars. They are the work of an outstanding workshop champion Maciej Polejowskiego from Lviv. In the treasury of the Cathedral are stored by numerous incunabula and reliquary of the Holy Cross Collegiate donated by King Wladyslaw Jagiello in recognition of his knighthood Sandomierz in the Battle of Grunwald.
The most interesting are the paintings, which creates a series called "Timeline". The content of these images, which are arranged on the walls of the nave north and south is - shown with all bluntness - painting a vision of the death of some of the martyrs of the universal Church from the time of the persecution of Christians. In addition to the complex threads of narrative, the author of images used the additional language of symbols. Over each of the 12 paintings put the name of the month, and at the scene of martyrdom numbers specifying which day of the month is celebrated the feast of the martyr. The numbers are also an indicator to read the names of the martyrs, which are described on the pilasters forming one of the elements of decorative paneling. Everyone who comes to the Cathedral finds the month and day of his birth in the image, and then the name of his patron. According to local legend, a person dies as its patron dies ...