 |
OPIS CYKLU
|
"Szlak Mennonitów" nawiązuje do historii i dziedzictwa osadników holenderskich którzy wygnani z Holandii z powodu odmienności religijnej, w XVI do XVIII wieku licznie osiedlali się na Żuławach Gdańskich. Dzięki ich działalności i umiejętnościom melioracji bagien Żuławy stały się żyznym spichlerzem Gdańska. Mennonici pozostawili po sobie unikalny krajobraz żuławski oraz zabytki w postaci zagród holenderskich, kościołów i cmentarzy. Szlak będący przedmiotem niniejszego projektu przebiega przez miejsca związane z tym odłamem religijnym, propagując ich kulturę oraz znaczenie dla historii Żuław i Pomorza.
Obszar realizacji projektu znajduje się w Obszarze Chronionego Krajobrazu „Żuław Gdańskich” oraz wzdłuż korytarza ekologicznego rzeki Motławy. Założenia projektu spełniają kryteria ochrony obszaru. Przy szlaku znajdują się trzy pomniki przyrody.
Szlak przebiega przez osiem obszarów ochrony konserwatorskiej i ochrony krajobrazu (zabytkowe założenia wiejskie o ponad 700 letniej historii) oraz dwa obszary ochrony archeologicznej.
Znakowanie szlaku i budowa dróg rowerowych na całej długości szlaku z wyjątkiem odcinków o małym ruchu samochodowym zwiększa bezpieczeństwo wędrówek rowerowych oraz w maksymalnym stopniu udostępnia atrakcje i walory turystyczne obszaru potencjalnym odwiedzającym i turystom.
Rowerowy „Szlak Mennonitów” przebiega pomiędzy miejscowościami: Przejazdowo/Krępiec (pozwalający na wygodny dojazd zarówno od Gdańska jak i Wyspy Sobieszewskiej), Wiślina, Lędowo, Wróblewo, Miłocin, Trutnowy, Cedry Wielkie, Leszkowy, Kiezmark. Na odcinkach: Wróblewo – Miłocin – Trutnowy, Cedry Wielkie – Leszkowy, Leszkowy – Kiezmark.
Cały Szlak Mennonitów liczy 195 km i wiedzie z Gdańska do Elbląga.
źródło: mennonici(dot)powiat-gdanski(dot)pl
Akwedukt w Grabinach-Zameczku
Aqueduct in Grabiny-Zameczek
Grabiny-Zameczek - akewdukt krzyżacki / Aqueduct in Grabiny-Zameczek
 |
POLSKI
|
O miejscu:
Historia akweduktu nad rzeką Motławą jest prawie tak samo odległa jak historia miejscowości Grabiny-Zameczek. Wieś po raz pierwszy była wymieniona w dokumentach już za czasów Mściwoja II (w 1273 roku) i nosiła wtedy nazwę Grabino. W roku 1340 powstał pierwotny zamek warowny wybudowany przez Krzyżaków, krótko po tym jak zgarnęli te ziemie. Mniej więcej w tych samym czasie zbudowano również akwedukt zasilający miejscowy młyn i zamkową fosę. Zamek natomiast otrzymał nowy, bardziej reprezentacyjny, gotycki kształt w 1406 roku.
Drewniany akwedukt był poprowadzony nad rzeką Motławą, a wodę zasilającą młyn pobierał z rzeki Kłodawy. W takiej formie dotrwał prawie do czasów nam współczesnych (zniszczony został prawdopodobnie w wyniku działań wojennych w 1945r.), a jego zdjęcia można jeszcze znaleźć m.in. w wydanej w 1924 roku książce „Das Weichsel-Nogat Delta”.
Jedna z pierwszych wzmianek o wybudowanym w roku 1347 akwedukcie znalazła się w Kronice Oliwskiej opata Stanisława, spisanej około 1350 r. jest napisane: „Również ten sam mistrz [Henryk Dusemer] za zgodą i wolą konwentu [klasztoru oliwskiego] skierował wody Kłodawy przez przekop w poprzek naszej posiadłości Łęgowo do swojego młyna w Grabinach Zameczku, …” i dodatkowo w przypisach: „W 1347 (Preussisches Urkundenbuch, Bd. IV, nr 11); chodzi o kanał o dwóch ramionach, biegnący z zachodu do lewego brzegu rzeki Motławy ok. 5 km na sztucznym nasypie, drewnianą rynną przerzucony nad Motławą i dochodzący do fosy zamkowej i młyna w Grabinach Zameczku (na lewym brzegu Motławy).”
W innym dokumencie historycznym (Die Cisterzienser Abtei Oliva, J. C. Kretschmer) jest wzmianka, że w roku 1347 cystersi oliwscy zawarli z Krzyżakami umowę, w myśl której zezwolili im, właścicielom Grabiny, na budowę młyna oraz "Riedewande"* ponad rzeką Motławą, która miała służyć aby młynowi położonemu przy zamku zapewnić odpowiedni spadek wód.
W tym samym roku wielki mistrz wydał dokument, w którym zagwarantował, że powstanie młyna w Herrengrebin nie zaszkodzi cystersom w ich interesach i funkcjonowaniu ich majątku. Stąd wyrażenie cysterskiej zgody na zbudowanie młyna.
Obecny układ jest taki: Wody Kłodawy doprowadzone są ziemnym akweduktem do lewego, zachodniego brzegu Motławy umożliwiającym spiętrzenie ich do 1,5 m ponad poziom wody rzeki. Duży, murowany młyn usytuowany jest około 200 m niżej nad Motławą, ale po drugiej, wschodniej stronie. Wody Kłodawy były (do 2002 r.) przeprowadzane pod dnem Motławy syfonem na drugą, wschodnią stronę w miejscu zakończenia akweduktu. Po wyjściu z syfonu przeprowadzone były foluszem (odkrytym kanałem), lekkim łukiem, wzdłuż Motławy, w rejon młyna. Przechodziły pod mostem przy młynie, pod młynem i za nim napędzały turbinę. Kilka metrów za turbiną, już obniżone do poziomu wody w Motławie, wpływały do niej.
(Źródło: wpisy forumowiczów: Krzysztof, dandola, doldar, pumeks, Feterniak, renekk i innych z forum internetowego DawnyGdansk forum{dot)dawnygdansk(dot)pl)
Fascynatom historii z forum DawnyGdansk - chwała im za dociekliwość i pasję! - udało się też dotrzeć do planów akweduktu z 1663 i 1779 roku, gdzie wyraźnie zaznaczona jest drewniana konstrukcja rynny.
*) „Riedewand” było prawdopodobnie używaną wyłącznie w Gdańsku i najbliższej okolicy nazwą urządzenia pozwalającego przerzucać wodę jednego cieku wodnego nad innym ciekiem.
Skrytka:
Skrytka prototypowa w moim wykonaniu (chociaż nie innowacyjna ... bo podobna widziana już była np. we Wrocławiu przy lotnisku). Jeśli użyta przeze mnie technologia się nie sprawdzi przez zimę to wprowadzę stosowne poprawki ;)
UWAGA! przy podejmowaniu pojemnika należy bardzo uważać, żeby nie skitrasić się (czyt. nie wpaść) do głębokiego kanału fosy!
 |
ENGLISH
|
About this spot:
description soon
FTF: kukibus & MIG_TEAM
STF: FFudi
TTF: Kitałka & Gasz & Amber_pl
