Wyspa Świętej Barbary Traditional Cache

[PL]

Na Brdzie, tuż za Jazem Farnym, w pobliżu bydgoskiej katedry, leży niepozorna, ale niezwykle urokliwa wysepka – rzeczna wyspa o powierzchni zaledwie około 0,06 hektara, o wymiarach 45m x 13 metrów. To Wyspa św. Barbary, jeden z najbardziej charakterystycznych, choć często niedocenianych zakątków Starego Miasta. Co ciekawe, wyspa jest niedostępna od strony lądu – nie prowadzi do niej żaden most ani kładka, co przez lata utrzymywało ją w swoistej izolacji i tajemniczości. Aż do 2019 roku porastały ją drzewa, tworząc niewielką zieloną enklawę pośrodku miejskiego nurtu rzeki. Prace rewitalizacyjne w 2026 roku nieco zmieniły oblicze wyspy, dzięki czemu ponownie pojawiły się na niej drzewa.

Wyspa nie jest tworem naturalnym w pełnym tego słowa znaczeniu – powstała dopiero w drugiej połowie XIX wieku z materiału rzecznego, podczas prac regulacyjnych na Brdzie. Po raz pierwszy pojawia się na mapie miasta z 1876 roku, wcześniej nie występowała w ikonografii. Pojawienie się wyspy związane jest z pracami polegającymi na regulacji nurtu Brdy, jej pogłębieniu i umocnieniu brzegów w centrum Bydgoszczy w latach 1876-1879.

Nazwa wyspy nawiązuje do kultu świętej Barbary – patronki bydgoskich szyprów i sterników. To nawiązanie do bogatej tradycji żeglugi rzecznej w mieście – prawo do żeglugi na Brdzie i Wiśle Bydgoszcz zagwarantowała już lokacyjna przywilej Kazimierza Wielkiego, potwierdzany później przez kolejnych królów. Cech szyprów rzecznych działał w mieście już od 1487 roku, zatwierdzony przez ówczesnego starostę bydgoskiego, a legenda o świętej patronce żeglarzy przetrwała w nazwie wyspy do dziś.

Historia tej wyspy to też historia niespełnionych planów. W latach 30. XX wieku planowano postawić na niej figurę św. Barbary, której projekt opracował bydgoski rzeźbiarz Piotr Triebler. Do realizacji tego projektu jednak nigdy nie doszło. Już w dwudziestoleciu międzywojennym próbowano też oświetlać wyspę iluminacją, co – jak wspominają Bydgoszczanie – latem stanowiło dodatkową atrakcję dla gości pobliskiej kawiarni Teatralnej, siedzących przy stolikach na bulwarze. Ciekawostką godną uwagi jest fakt, że przez wyspę przebiega południk 18⁰E – symboliczna linia, która stała się inspiracją dla najnowszych planów zagospodarowania tego miejsca.

[EN]

On the Brda River, just beyond the Fara Weir and near the Bydgoszcz Cathedral, lies an inconspicuous yet incredibly charming islet - a river island covering an area of ​​only about 0.06 hectares, measuring 45 by 13 meters. This is St. Barbara’s Island, one of the most distinctive, albeit often overlooked, corners of the Old Town. Interestingly, the island is inaccessible from the mainland; there are no bridges or footbridges leading to it, a fact that has kept it in a state of relative isolation and mystery for years. Until 2019, it was covered in trees, forming a small green enclave amidst the urban river flow. Revitalization work in 2026 somewhat altered the island's appearance, resulting in the return of trees to the site.

The island is not a natural formation in the strict sense of the word; it was created in the second half of the 19th century from river sediment during river regulation works on the Brda. It first appeared on a city map in 1876, having been absent from earlier visual records. Its emergence was linked to projects carried out between 1876 and 1879 to regulate the Brda’s flow, deepen the channel, and reinforce the banks in the center of Bydgoszcz.

The island’s name alludes to the veneration of Saint Barbara, the patron saint of Bydgoszcz skippers and helmsmen. This reference reflects the city’s rich tradition of river navigation; the right to navigate the Brda and Vistula rivers was guaranteed to Bydgoszcz by the town charter granted by Casimir the Great - a privilege subsequently confirmed by successive kings. A guild of river skippers had been active in the city since 1487, sanctioned by the then-Starosta of Bydgoszcz, and the legend of the sailors' patron saint lives on in the island's name to this day.

The island’s history is also a story of unrealized plans. In the 1930s, there were plans to erect a statue of St. Barbara there, designed by the Bydgoszcz sculptor Piotr Triebler; however, the project was never carried out. As early as the interwar period, attempts were made to illuminate the island - a feature that, according to local residents, served as an added attraction in the summer for patrons of the nearby *Teatralna* café as they sat at tables along the boulevard. It is also worth noting that the 18th meridian East runs through the island - a symbolic line that has inspired the latest plans for the site's development.