PL
Kesz jest częścią serii zatytułowanej „Olsztyn wczoraj i dziś”, inspirowanej cyklem artykułów pod tym samym tytułem publikowanych jakiś czas temu przez bardzo bliską mi osobę na łamach „Nowego Życia Olsztyna”. Powstały one na kanwie publicystyki śp. Stanisława Piechockiego (1955-2005), znanego olsztyńskiego prawnika i dokumentalisty dziejów miasta. Niech ta seria stanowi hołd dla niego.
Ulice Kopernika i Partyzantów (dawna Dworcowa) należą do najciekawszych architektonicznie zakątków miasta, o interesującej zabudowie i burzliwej historii. Trudno zatem o bardziej urokliwe miejsce niż punkt, w którym obie te ulice się zbiegają. Plac Bema, bo o nim mowa, placem jest dziś już tylko z nazwy, a rola jego ogranicza się do funkcji skrzyżowania komunikacyjnego. Nie zawsze jednak tak bywało.
Pierwsze zapiski w dokumentach magistratu, dotyczące placu Bema (ówczesnego placu Kopernika), pochodzą z początku XX wieku. Pierwotnie krzyżowało się w tym miejscu aż pięć ulic (Partyzantów, Limanowskiego, Kopernika, Kętrzyńskiego i nieistniejąca już Stara Barczewska). Plac Kopernika różnił od dzisiejszego placu Bema także sposób zagospodarowania. Urządzono go bowiem na wzór skweru, czy tez parku, z wąskimi alejkami, ławeczkami i wszelkimi formami spotykanej w tego typu miejscach zieleni. Charakter swój, a także nazwę, zmienił plac dopiero po II wojnie światowej. Zgodnie z panującą tendencją zyskał on w 1947 roku miano placu Armii Czerwonej. W 1956 roku przejściowo miejsce to nosiło nazwę placu Powstańców Węgierskich, a imię generała Bema zyskało w rok później. W 1963 roku, w związku z otwarciem nowego wiaduktu, plac przekształcono w rondo komunikacyjne, które następnie w 2002 roku poddano gruntownemu remontowi.
Fot. 1 - Budynki przy pl. Kopernika 2 (po lewej) i 3/4 (po prawej), ok. 1905-1906 r.
Zabudowę placu Bema stanowiły na początku XX wieku przede wszystkim okazałe kamienice i gmachy. Spośród nich zachowały się do czasów współczesnych dwa szczególne budynki, oznaczone numerami 2 oraz 3/4 (obecnie 4 i 4a). Uwagę przychodniów przykuwa zwłaszcza ten drugi, górujący dzięki spiczastym wieżyczkom nad pozostałymi zabudowaniami. Został on wzniesiony w latach 1902-1903 przez przedstawiciela społeczności polskiej, Roberta Mrzyka. Kamienica ta budzi szczególne zainteresowanie z powodu osobliwego drobiazgu w postaci elementów dekoracyjnych na elewacji. Symbole judaistyczne i kabalistyczne, o których mowa, przetrwały nawet antyżydowski reżim Hitlera (!) i w niezmienionym kształcie zachowały się do dnia dzisiejszego. Kamienica od 1905 roku była siedzibą olsztyńskiej rejencji i status ten utrzymała do 1911 roku, kiedy to biura rejencji przeniesiono do nowo wybudowanego gmachu przy ulicy Piłsudskiego. Budynek nie czekał jednak długo na nowego gospodarza. W 1912 roku, kiedy w Olsztynie zlokalizowano siedzibę XX Korpusu Armijnego, wynajęło go wojsko. Po wojnie stał się on własnością kolejowej służby zdrowia.
Równie ciekawa historia wiąże się z pierwszym z wymienionych budynków, oznaczonym numerem 2. Wzniesiono go w 1905 roku. Początkowo wnętrze kamienicy wynajmowano indywidualnym lokatorom. W latach 1905-1911 jedno piętro zajmowało mieszkanie służbowe prezydenta rejencji (pierwszym był wnuk słynnego filozofa – Wilhelm von Hegel). Po tym okresie dwa piętra budynku oddano w ręce dowódcy XX Korpusu. Po II wojnie światowej lokalizowano w nim różne instytucje. I tak od 1948 mieścił się tam Komitet Wojewódzki PZPR, a w 1958 roku na krótko Liceum Pielęgniarskie. W 1962 roku budynek przejęło Wyższe Warmińskie Seminarium Duchowne „Hosianum”, rezydując tam do 1991 roku. Po tym czasie kamienica przeszła w ręce prywatnych przedsiębiorców.
Fot. 2 - Budynki przy pl. Bema 2 (po lewej) i 4/4a (po prawej), 2007 r., fot. Nowe Życie Olsztyna
Plac Bema miał też być miejscem lokalizacji różnego rodzaju pomników, z których każdy ma swoją historię, a tylko jeden rzeczywiście na placu stanął. Od 1904 roku planowano tu postawić pomnik słynnego astronoma, Mikołaja Kopernika. Niestety wraz z przeniesieniem biur rejencji pomysł upadł. Realizacji doczekał za to projekt pruskiego pomnika wojennego ku czci poległych 150 pułku piechoty, nawiązujący stylistyką do antyku. Po 1945 roku pomnik zburzono, a w jego miejsce postawiono… piaskownicę. Pod koniec lat 40tych planowano zlokalizować na placu Bema pomnik wdzięczności dla żołnierzy radzieckich. Wmurowano nawet kamień węgielny. Na skutek partyjnych przetasowań pomnik ten ostatecznie zlokalizowano jednak przy ulicy Piłsudskiego (tzw. „szubienice”).
Fot. 3 - Pomnik ku czci poległych 150 pułku piechoty, ok. 1930 r.
Krajobraz placu uzupełnia pochodzący z początku XX wieku spichrz i młyn elektryczny, odrestaurowane w 1993 roku.
Kesz: magnetyk, mikro
EN
Description soon...
Cache: magnetic, micro