De Munkewegh, Kleyn Schutje?
Straatnamen zijn er in vele soorten. Een Kerkstraat, Stationstraat, Hoofdstraat of een
Dorpstraat vindt je wel in elke plaats. In Veenendaal echter is geen Dorpstraat of een
Kerkstraat. Wel is er een Kerkewijk. Er zijn ook straatnamen, die zo bekend zijn, dat ze
op het Monopolispel staan.
Graag nemen wij u mee in de geschiedenis van onze oude straatnamen en hoe ze
vroeger genoemd werden en zijn we dus het Gemeente-archief ingedoken.
Het ontstaan van een straatnaam.
Heel lang geleden, als je aan iemand moest uitleggen, waar men woonde, probeerde
men een plaatsbepaling te geven. In een gehucht was dat niet zo moeilijk,want daar
kende men immers iedereen. Een dorp was al wat lastiger,dan moest je algauw aangeven
in welk dorpsdeel of buurtschap men woonde. Voor een stadsbewoner moest de
plaatsbepaling wel heel nauwkeurig zijn. En zo ontstonden er dus wijken en buurtschappen
en tenslotte de straatnamen, van oorsprong uit de volksmond. Later werden deze
door de overheid overgenomen.
Een stukje geschiedenis.
Sinds 28 juni 1920 is er in Stichts Veenendaal een officiële vaststelling van straatnamen.
Vanaf 1574 waren er al de volgende straten: Kerkewijck (1577), Dwersdijck ( 1590),
Gortsteegh(1688), Munkewegh(1690), Veltjens-Graaff, Juffrouwenwijck, Buurtsteegh
en Vendel (1696), Nijeweg (1739), de Kade en de Hontse(1740).
De utrechtse landmeter Justus van Broeckhuijsen zette in 1705 op zijn "Caarte van den
Slaperdijk"een aantal namen zoals Kerckweg, het Kleyn Schutje, het Boven Eind,
"t Ruysse Veen, de Munnickenweg, Het Sant, het Pannen Huys, en de Molensteeg.
Al werden de namen anders geschreven, ze klinken ons welbekend in de oren.
Enkele worden niet meer gebruikt en welke straat daarmee bedoeld word, we zullen het nooit
te weet komen. Verder zien we in het bevolkingsregister van 1850 tot 1860 onder meer:
Om den Hoek(de Hooge Kant), "t Verlaat, Klein Schutje, Kerkstraat, Schoolstraat,
Zand, Bij de Molenbrug, Gortsteeg, Vendel, Pannehuis, Achter de Kerk,, Bezijden de Kerk,
de Markt, de Geer en Hond zijn Elleboog.
In 1856 werd de "Verordering op de Straatpolitie"vastgesteld, waarin bepaald werd dat
de kom van de gemeente moest bestaan uit : de Weverstraat, om den Hoek, Verlaat, Kleyn
Schutje, Kerkstraat, Schoolstraat, het Zand, bij de Molenbrug, de Gortsteeg, achter de
Kerk, bezijden de Kerk en het Marktplein. In 1851 is de gemeente verdeeld in 2 wijken
A en B. In 1862 werd er aan de Commissaris des Konings bericht, dat de naam van deze
gemeente Veenendaal is. Wijk A waren de buurtschappen: het Benedeneind, de Middelbuurt
en wijk B bestond uit de buurtschappen: Den Hondsenelleboog en den Haspel. Daar de
geldende verordening niet meer aan de eisen voldeed door nieuwe aan- en bijbouw, werd op
16 september 1873 door de gemeenteraad Veenendaal opnieuw in wijken verdeeld. Ook nu
werden de wijken met de letters A, B,C,D aangeduid. Op 30 mei 1899 kwam wijk E erbij en
op 31 december 1899 kende de gemeente zelfs 6 wijken, wijk F was eraan toegevoegd.
Wij laten u zien hoe de wijken waren samengesteld.
Wijk A : KLein Schut, Verlaat, Helling, Hoogstraat, Schoolstraat, Hoofdstraat en Kerkewijk.
Wijk B : Hoofdstraat, Zand, Boersland,Kostverloren,Molensteeg,Achterkerk en Markt.
Wijk C : Kerkewijk, Hondsenelleboog, Haspel, Panhuis, Gortsteeg en Munnikenweg.
Wijk D : Middelbuurt, Kerkewijk, Rouweveld en Boveneind.
Wijk E : Groenewoud, Nieuweweg,Lombok,Engelse Stad,Vendel, Gortsteeg en Molenbrug.
Wijk F : Kerkewijk, Kanaalweg,Markt, Achterkerk, Duivenweide, Breede Gang, Molensteeg
en Geerweg.
Daar de gemeenteraad al op 28 juni 1920, besloot om een aantal straten en wegen een
naam te geven, gebruikte de administratie van de gemeente nog de wijkaanduidingen en
de nummering van de huizen en gebouwen. Daarbij werd een systeem gebruikt, waarbij
geen nummers achter de hand werd gehouden om nieuwe huizen en gebouwen te voor-
zien van een nummer. Zo gebeurde het ,dat door de uitbreiding van tientallen woningen,
de huisnummers met vele sub-nummers werden uitgebreid.
En zo werden de bewoners in de "kom van de gemeente" verlost van vernummering van
hun huizen elke tien jaar. Het verhaal over dit stukje geschiedenis gaat uitsluitend over
het toenmalige Stichts Veenendaal. De zaken liggen anders voor de per januari 1960
toegevoegde delen van Gelders Veenendaal., Renswoude en Rhenen. De geschiedenis
van de straatnaamgeving van Gelders Veenendaal is een apart hoofdstuk.
Een bijzondere straatnaamgeving willen wij u nog vermelden. Tijdens de Duitse bezetting
van Nederland, was het verboden om namen van levende leden van ons vorstenhuis te
gebruiken voor straten,gebouwen, instellingen enz. De straten met een naam van het
vorstenhuis, werden op 4 februari 1942 bij een besluit van de burgemeester veranderd
in Lombokstraat, Boerscheland, Prins Hendrikstraat en Verlaat. Na de bevrijding op 12 juli
1945 kregen zij weer hun oude naam terug.
Tot standkoming van straatnamen.
Tot 28 juni 1920 werden er namen aangetroffen in offciële stukken, maar van een be-
sluit tot vaststelling in Stichts Veenendaal was er niet. De gemeenteraad besloot toen
op voordracht van B & W tot het vaststellen van de straatnamen van de gemeente.
Daarbij werden de namen van de volgende straten vastgesteld: Hoofdstraat, Hoogstraat,
het Verlaat, KLein Schutje, Schoolstraat, Markt, Kerkewijk Parallelweg, Achterkerkstraat,
de Breede Gang, het Boerscheland, Kostverloren, de Molensteeg, Wilhelminastraat
Julianastraat, Oranjestraat, het Groene Woud, de Kanaalweg, Smidstraat en de Zand
straat. In hetzelfde raadsbesluit was er ook sprake van de Panhuizerweg, maar deze
naam werd niet officieël vastgelegd. Op 23 mei 1933 kwam het besluit tot vaststelling
voor een Prattenburgscheweg,Spoorlaan, Parallelweg, Middellaan, Geerscheweg,
Groeneveldschelaan en Middelbuurtscheweg.. In dit jaar vond men het ook belangrijk
de wat veraf gelegen straten en wegen ook te voorzien van een naam. In 1927 werd
de naam van de Davidstraat vastgesteld., terwijl de bewoners er al 5 jaar lang woonde en
al zelf een naam voor hun straat hadden bedacht. Het aantal straanamen voor de 2de
wereldoorlog nam niet zo toe als tegenwoordig. Woningbouw in omvang als nu,was
er niet.De sociale woningouw in het Patrimonium, zoals de Veensen dat noemden,
ging soms wel met 2 of 3 straten tegelijk. Besluiten waarbij soms tientallen namen
werden vastgesteld werden er destijds niet genomen. Zo"n besluit met meer dan 10
namen stamt eerst uit 1950 en dit ging om een inhaalslag. Er werd in een nieuwe
wijk slechts 4 nieuwe namen vastgesteld. In andere gevallen werden namen aan
straten en wegen gegeven, die min of meer al een naam hadden of in de volksmond
al bestonden. Bij een raadsbesluit van 1 mei 1940 werden alle namen van de Gelders
Veenendaalse straten opnieuw vastgesteld.
Bron: Gemeente-archief.
Door onderstaande vragen te beantwoorden, komt u aan het coördinaat van de
eindcache.
Veel puzzelplezier!!!
1. Welke straat heette vroeger in de volksmond "de Bouw"? = A
2. Hoe werd de Hoogstraat omstreeks 1896 genoemd? = B
3. Naar welk buurtschap is een winkelcentrum vernoemd? = C
4. Hoe werd omstreeks 1700 de Fluiterstraat in de volksmond genoemd? = D
5. Hoe werd de Oranjestraat ook wel genoemd? = E
6. Wat is de huidige naam van het Boerscheland? = F
7. Op welke datum viel het besluit tot vastlegging van de straatnaam
"Middelbuurtscheweg? = G
8. Welke wijk ging er met de eer strijken, waarvoor 9 straatnamen
tegelijkertijd werden vastgesteld? = H
9. Van welke straat was vroeger de "Breede Gang"een deel? = I
10. Op welke kaart kwam de naam "juffrouwenwijck" voor? = J.
N 52 02 ( C - D ) ( J - G ) ( B - C + I)
E 005 32 ( F - A ) ( F - E ) ( C + H )
Je kunt de antwoorden van de puzzel controleren op GeoChecker.com.
Goud: Jayleighs
Zilver: Team Gewei
Brons: Bert4169
Blik: Karo team