Τα ακρωτήρια της Κρήτης ένα προς ένα είναι τόσο άγρια λες και έχουν βαλθεί να περάσει το ένα το άλλο σε αγριάδα. Ένα από αυτά είναι και το ακρωτήριο Σταυρός στη βόρεια πλευρά του νομού Ηρακλείου. Ο Σταυρός είναι ένας επιμήκης βράχος απίστευτα απότομος που σα γλώσσα εισχωρεί αρκετά μέτρα στο Κρητικό πέλαγος στην ακτογραμμή ανάμεσα στα χωριά Φόδελε και Αγία Πελαγία Ηρακλείου. Ο Σταυρός αποτελεί μια πολύ άγρια και ταυτόχρονα επιβλητική και όμορφη περιοχή με πολύ βαθειά νερά και απίστευτα κατακόρυφο γκρεμό σε κάθε πλευρά του. Η περιοχή κυριαρχείται τις περισσότερες μέρες του χρόνου από πολύ δυνατούς βοριάδες που κάνουν την θάλασσα να χτυπά με μανία το ακρωτήριο και να δημιουργεί τεράστια κύματα. Τις λίγες ημέρες που δεν έχει άγρια θάλασσα αποτελεί πραγματική εμπειρία η προσέγγιση με σκάφος της βάσης του γκρεμού που ορθώνεται κατακόρυφος όσο σε ελάχιστα μέρη κυρίως στη δυτικά πλευρά του ακρωτηρίου που η κλίση του βράχου είναι αρνητική. Μονάχα όποιος βρεθεί με σκάφος στη ρίζα του γκρεμού του Σταυρού μπορεί να νοιώσει το μοναδικό δέος και την αγριάδα που προκαλεί αυτή η γωνιά της Κρήτης. Στην άκρη του ακρωτηρίου υπάρχει μικρός φάρος που προειδοποιεί τα πλοία και πολύ κοντά στο φάρο το εκκλησάκι του αγίου Σώζοντα. Ο Άγιος Σώζων είναι ένα κατάλευκο με μπλε διαγραμμίσεις θαλασσοδαρμένο εκκλησάκι στην άκρη του βράχου και σε σημείο που φαίνεται καλά από τη θάλασσα.
Το κτίσιμο του δεν ξέρουμε πότε ακριβώς έγινε και υπάρχουν ελάχιστες πηγές. Σύμφωνα με την παράδοση όμως χτίστηκε από κάποιο καπετάνιο που έπλεε με το καράβι του στα ανοικτά της Κρήτης και ξαφνικά συνάντησε μεγάλη θαλασσοταραχή. Η τρικυμία ήταν τόσο μεγάλη που το καράβι φάνηκε να μην τα καταφέρνει να αντιμετωπίσει τα μεγάλα κύματα και ο χαμός φαινόταν βέβαιος. Τότε ο καπετάνιος σύμφωνα με την παράδοση έπεσε κάτω και προσευχήθηκε να βγει από την θαλασσοταραχή σώος αυτός και το πλήρωμά του. Και υποσχέθηκε στο θεό ότι στο σημείο που θα βγουν ζωντανοί στη στεριά θα κτίσουν εκκλησία που θα την αφιερώσουν στον άγιο που εκείνη την ημέρα γιόρταζε. Σαν από θαύμα το καράβι σώθηκε και τα μεγάλα κύματα ξέβρασαν τον καπετάνιο στο ακρωτήρι του Σταυρού. Κοιτώντας το εορτολόγιο ο καπετάνιος είδε ότι την ημέρα που σώθηκαν ήταν η γιορτή του αγίου Σώζοντος που κάθε χρόνο γιορτάζει στις 7 Σεπτεμβρίου. Έτσι λοιπόν αποφάσισε και έχτισε εκεί το εκκλησάκι στη μνήμη του αγίου που τον έσωσε από το βέβαιο πνιγμό. Η εκδοχή αυτή ίσως έχει αληθινή βάση αφού πολλά εκκλησάκια σε ακτές τα έχτισαν ναυτικοί σε εκπλήρωση κάποιου τάματος που έκαναν σε κάποια δύσκολη κατάσταση. Με τα χρόνια το εκκλησάκι του αγίου Σώζοντος απέκτησε φήμη και κάθε χρόνο στη γιορτή του αγίου γινότανε πανηγύρι με πολλούς προσκυνητές που έφταναν από τη θάλασσα με σκάφος ή από την ξηρά από ένα εντυπωσιακό μονοπάτι που ακόμα και σήμερα ονομάζεται ‘’το μονοπάτι των προσκυνητών’’. Το μονοπάτι αυτό που είναι πραγματικά εντυπωσιακό σώζεται ακόμα και σήμερα και διασχίζει όλη τη βόρεια ακτογραμμή του απότομου βουνού Μπομπιάς κινούμενο πάντα στην κόψη του γκρεμού μέχρι το ακρωτήριο του Σταυρού. Στο τελευταίο του τμήμα που κατηφορίζει για το εκκλησάκι στενεύει ο βράχος απότομα και το μονοπάτι δεν ενδείκνυται για άτομα με υψοφοβία. Εκεί είναι απαραίτητη η χρήση των χεριών ενώ αριστερά και δεξιά καιροφυλακτεί ο απότομος γκρεμός. Σύμφωνα με την παράδοση ενώ το μονοπάτι αυτό είναι αρκετά επικίνδυνο και απότομο ποτέ δεν σημειώθηκε κάποιο ατύχημα σε κάποιον από τους πολλούς προσκυνητές που για χρόνια το επισκέπτονται γεγονός που αποδίδεται σε θαύμα αφού η χάρη του αγίου δεν αφήνει κανένα που έρχεται να προσκυνήσει να πάθει κακό.
Κείμενο - Φωτογραφίες Χριστόφορος Χειλαδάκης
-------------------
The church of Agios Sozon is located on a steep site, at the tip of Cape Stavros, at the northernmost point of the entire central Crete. The Cape of Zeus (Dios Akron) of the Venetian maps is believed to have hosted a sanctuary dedicated to Zeus in the ancient past.
The church of Agios Sozon is linked to many legends and traditions. The most famous legend tells that once a ship approached the cape due to bad weather and the captain invoked the help of the saint that celebrated on that day, promising to build a temple of honey and milk dedicated to Him. Indeed, the ship was saved miraculously and the captain fulfilled his vow, by building the church of St Sozon celebrating that day (September 7). At the northern end of the Cape we see three white washed crossed that are believed to have been brushed by the captain.
The church in the past was one of the largest Christian pilgrimage destinations of Crete. Hundreds of faithful people approached the church on September 7, the feast day of Agios Sozon, by boat or by following the ancient path that led here. Today the feast still takes place with less people.
Beside the temple there is the metal lighthouse that operated from 1921 to 1949. It has been eroded by the sea salt.
Text: Cheiladakis Christoforos