Zabytkowa Kopalnia Srebra EarthCache

Earthcaches are cool, just think and earn a souvenir on 12th October 2014 -
it’s International EarthCache Day, the first Sunday of Earth Science Week!

STARA KOPALNIA SREBRA

Gdy legendy posłuchamy wygląda to tak… Rolnik Rybka lubił spędzać noce w lesie. Leżąc na leśnej ściółce marzył przy świetle księżyca. Pewnej nocy, gdy była pełnia, jak zwykle leżał sobie w lesie. W nocnej poświacie zobaczył pośrodku polany świerk. Wokół tańcowało siedmiu krasnoludków - górników. Byli tak maleńcy, że można ich było w dłoni zamknąć. Każdy miał na ramieniu mały złoty kilof. Ich brody świeciły się jak srebro. Gdy kilofkami rozkopali ziemię, zabłysły srebrne skarby. Rybka otwarł z ciekawości szeroko oczy. Już miał wstać gdy... nagle zmorzył go sen i zamknął oczy. Kilka dni później zaczął sam kopać w miejscu gdzie widział krasnoludki - górników. Niczego jednak nie mógł znaleźć. Był wielce zawiedziony. Niedługo później po tamtej nocy jego trzy krowy wpadły do bagna nieopodal świerku na polanie. Wiele się natrudził aby z pomocą lin i powrozów wyciągnąć biedne stworzenia. Gdy je wyciągnął zobaczył, że rogi zwierząt są całe posrebrzone. Pewien mądry człowiek z Bytomia stwierdził, że widać musi to być kruszec srebra. Od tego czasu wielkie bogactwo stało się udziałem wielu. W tym miejscu powstała prawdziwa kopalnia a wokół niej piękne i bogate miasto Tarnowskie Góry.

Wersja mniej „legendowa”, powiada, że rolnik Rybka podczas prac polowych wyorał bryłę rudy srebra, a w miejscu tym coraz większa liczba poszukiwaczy pojawiała się i tak oto kopalnia srebra powstała…

Jak było naprawdę? Historia kopalnictwa rozpoczyna się  w okolicach Tarnowskich Gór, jednego z najstarszych ośrodków górniczych w Polsce, dużo wcześniej. Od III–IV w. n.e. prowadzono tutaj eksploatacją rud ołowiowo-cynkowych z domieszką srebra, na co wskazują wykopaliska archeologiczne, które potwierdzają również wykorzystanie rud tych metali. Na szerszą skalę eksploatacja rozpoczęła się tutaj na przełomie XII i XIII w. Pochodząca z 1136 r. wzmianka informuje nas o wydobyciu srebra w tajemniczej miejscowości Zuersow pod Bytomiem (prawdopodobnie chodzi o Chorzów). W XIII wieku właśnie w okolicy Bytomia i Reptów rozwija się górnictwo srebra i ołowiu. W wieku XVI (1526 i 1528 rok) Tarnowskie Góry są miejscem gdzie wdrożony zostaje przywilej górniczy (wolność górnicza) oraz  pierwsza polska ustawa górnicza, tzw. Ordunek Gorny regulujący gwarkom warunki pracy i płacy w kopalniach. Tarnowskie Góry w tym okresie czasu przeżywają gwałtowny rozkwit i są największym ośrodkiem górniczym w obrębie Górnego Śląska. W wieku XIX pruskie kopalnie nie są już nastawione na wydobycie srebra. Rudy są ubogie i głównym założeniem ówcześnie działających kopalń jest wydobycie ołowiu. Wydobycie rud trwa z przerwami do początku XX wieku (do roku 1912). Rozwój kopalnictwa w tym rejonie wiąże się z koniecznością poradzenia sobie z licznymi problemami górniczymi między innymi z wodą zalewającą kopalniane chodniki. Ciekawostką jest fakt, że w kopalni w Tarnowskich Górach zostaje użyta po raz pierwszy na kontynencie europejskim, w roku 1788, sprowadzona z Anglii maszyna parowa, która służyła do odwadniania kopalni.

Złoża ołowiu w rejonie Tarnowskich Gór związane są z występowaniem skał węglanowych wieku triasowego. W obrębie skał triasu dolnego i środkowego występują skały dolomitowe, które są określane jako dolomity kruszconośne. W obrębie dolomitów kruszconośnych występują wtrącenia minerałów będących głównym obiektem zainteresowań górnictwa srebra rejonu górnośląskiego, zagłębiowskiego czy też małopolskiego. Minerałem rudnym srebra występującym w dolomitach kruszconośnych jest galena będąca siarczkiem ołowiu (PbS), zawierająca domieszki srebra. Najczęściej ilości srebra obecne w galenie są niewielkie, rzędu 0,01%. Analizy resztkowych pozostałości galeny w kopalni srebra (prowadzone w 1994 roku) w Tarnowskich Górach wykazywały zawartość Ag na poziomie 0,036%. O opłacalności przerobu galeny (jako źródła srebra) decyduje zawartość srebra na poziomie 1%. Niestety, rudy zawierające srebro w rejonie tranogórskim się wyczerpały.

Ciekawostką jest fakt, że obecnie Polska, w sposób ciągły, utrzymuje się w pierwszej dziesiątce państw wydobywających srebro. Wszystko dzięki KGHM Polska Miedź SA, który jest trzecim producentem srebra na świecie (zawartość srebra w Zakładzie Górniczym Lubin wynosi 65 gramów Ag na tonę urobku – 0,00065%).

Dodatkową atrakcją kopalni tarnogórskiej, zwiazaną z uruchomieniem na terenie kopalni pierwszej działającej maszyny parowej w Europie, wykorzystywanej do odwadnianaia kopalni, jest skansen maszyn parowych zlokalizowany bezpośrednio przy Zabytkowej Kopalni Srebra.

Aby zalogować tego kesza odpowiedz proszę na kilka pytań:

1. Udaj się w miejsce o współrzędnych: N50 25.575 E018 50.975 i odpowiedz na pytanie: jaki zakład górniczy wykorzystywał maszyne parową, którą oglądasz? Wykorzystywano ją jako maszynę wyciągową czy też jako maszynę pompującą wody dołowe?
2. Stojąc na współrzędnych: N50 25.550 E018 51.020 odpowiedz, który z kamieni granicznych reprezentuje pole górnicze o największej powierzchni oraz, z którego roku pochodzi słupek graniczny z tego pola?
3. Jak nazywa się główny minerał skałotwórczy budujący skałę dolomit? Jaki jest wzór chemiczny tego minerału?
4. Jak nazywa się bardzo często współwystępujący z galeną minerał będący nośnikiem cynku?

Opcjonalnie, proszę umieść foto swego gps-a na tle słupków granicznych ustawionych we współrzędnych podanych w powyżej (proszę nie spojlerować tablicy z opisem słupków).

Odpowiedzi proszę przysyłać wykorzystując formularz kontaktowy w moim profilu lub bezposrednio na adres ekspercka(at)gmail.com. Znalezienie można logować bez mojego potwierdzenia. Odezwę się, jeśli przesłane odpowiedzi będą niepoprawne. Logi osób, które nie prześlą odpowiedzi poprawnych (w ciągu 7 dni), będą kasowane.

Żródła:

1. Zabytkowa Kopalnia Srebra (www.kopalniasrebra.pl)

2. A. Bolewski, Mineralogia szczegółowa, WG

3. Program ochrony środowiska dla miasta Tarnowskie Góry na lata 2012-2015 z perspektywą na lata 2016-2019

4. Montes Tarnovicensis (www.montes.pl)