ŻRÓDŁO ŚWIĘTEGO ŚWIERADA EarthCache

ŻRÓDŁO ŚWIĘTEGO ŚWIERADA

[PL]
Niedaleko Kościoła w Tropiu znajduje się kaplica - pustelnia św. Świerada, dobudowana do skały. Tu, w niszy skalnej, według własnego świadectwa Jana Długosza, co zanotował pod rokiem 998, Święty Świerad miał przez wiele lat trudzić się dla Chrystusa. Kilkadziesiąt metrów dalej wypływa z góry źródło które już przed wiekami zostało nazwane imieniem Świętego. Właśnie to źródło jest tematem niniejszego earth cache’a. Jest także pretekstem do krótkiego opisu zjawiska geologicznego jakim niewątpliwie są źródła. Przeczytaj proszę poniższy opis, udaj się na miejsce i spróbuj odpowiedzieć na zadane przeze mnie pytania.

Źródła to naturalne wypływy wody gruntowej na powierzchnię. Powstają wszędzie tam, gdzie zwierciadło wód gruntowych dochodzi do powierzchni. Ze względu na pochodzenie wody, źródła dzieli się na juwenilne i meteoryczne. W pierwszym przypadku woda pochodzi z utworów magmowych lub z lawy. Zwykle jest gorąca i może być zmineralizowana. Przypadek drugi to źródło zasilane na drodze infiltracji wód opadowych.

Siłą motoryczną powodującą wydobywanie się wody na powierzchnię może być grawitacja, albo ciśnienie hydrostatyczne. Ponieważ grawitacja działa z góry na dół, źródła grawitacyjne są descenzyjne ( woda swobodnie wypływa na powierzchnię pod wpływem siły ciężkości ). W drugim wypadku źródło ma charakter ascenzyjny (woda pod wpływem ciśnienia hydrostatycznego podnosi się w pustkach skalnych, porach lub szczelinach i wypływa na powierzchnię. Jeżeli woda pochodzi z dużych głębokości, źródło ma reżim stały - niezależny od opadów atmosferycznych. W takim wypadku najczęściej źródło ascenzyjne może być źródłem artezyjskim.

Ze względu na charakter procesów geologicznych, które formują podziemną część źródła, wyróżnia się :

Źródła warstwowe – powstają na linii przecinania się powierzchni terenu z płaszczyzną rozdzielającą warstwę przepuszczalną od warstwy nieprzepuszczalnej. Najczęściej są to mało wydajne źródła spływowe lub obfite źródła przelewowe, występują jako grawitacyjne, rzadko jako artezyjskie.



Źródła uskokowe – powstają na uskokach powodujących kontakt warstw nieprzepuszczalnych i przepuszczalnych. Kontakt uskoku tworzy wtedy zaporę dla ruchu wód gruntowych, które gromadzą się przy zaporze i mogą dosięgnąć powierzchni. źródła uskokowe mogą mieć też warunki artezyjskie, jeśli uskok przecina warstwę zawierającą wodę artezyjską.



Źródła szczelinowe – wiążą się ze szczelinami. Mogą one bić z warstw nieprzepuszczalnych, ale pociętych szczelinami takich jak : granity, wapienie czy łupki. Wtedy gromadzące się w szczelinach wody dążą grawitacyjnie w dół i tam gdzie szczeliny dochodzą do powierzchni, wypływają.



Źródła krasowe – są zasilane wodami krążącymi w skrasowiałych masywach skalnych, w których szczeliny, kanały i inne próżnie krasowe stanowią komunikujący się ze sobą system. Za pośrednictwem kanału zbiorczego krążące w masywie wody krasowe są wyprowadzane na powierzchnię w formie skoncentrowanego wypływu. Największe z nich dają początek rzekom.



Ze względu na rzeźbę terenu źródła możemy podzielić na :
1 - Źródła grzbietowe – występujące na grzbietach.
2 - Źródła zboczowe – wypływające na zboczach dolin.
3 - Źródła stokowe – wypływające ze stoku górskiego.
4 - Źródła krawędziowe – wypływające u podnóża krawędzi morfologicznej.
5 - Źródła podzboczowe i podstokowe.
6 - Źródła terasowe - powstają w górnych partiach teras rzecznych.
7 - Źródła przykorytowe.
8 - Źródła dolinne - występują w miejscu, gdzie dno doliny styka się ze zwierciadłem wody gruntowej.
9 - Źródła podwodne.



Ze względu na charakter litologiczny ( cechy i charakter skał z których źródło wypływa ) utworów, w których występują, wyróżnia się :
Źródła rumoszowe – wypływające z pokrywy zwietrzelinowej o dużych okruchach skalnych.
Źródła skalne – wypływające bezpośrednio z niezwietrzałych skał.
Źródła zwietrzelinowe - wypływające z pokrywy zwietrzelinowej. Jeśli pokrywa ta składa się z dużych okruchów źródło takie określane jest jako rumoszowe.
Źródła osuwiskowe - wypływające z jęzora lub niszy osuwiska.
Źródła deluwialne – drenujące deluwia. Źródła sandrowe – wypływające na obszarach/stożkach sandrowych.
Źródła morenowe – wypływające z gliniastych utworów morenowych.

Jako inną kategorię można wyróżnić także :
Żródła mineralne – zawierające wody o większej od przeciętnej ilości soli mineralnych (powyżej 1 g/l).
Żródło termalne (cieplice) – w których temperatura wypływającej wody jest znacznie wyższa od średniej temperatury powietrza w tym miejscu.
Żródła gazujące (pieniawy) – wyprowadzające wodę zgazowaną (mieszaninę wody i gazu – najczęściej dwutlenku węgla).

Aby zaliczyć znalezienie tego Earth Cache, musisz udać się pod tytułowe współrzędne i odpowiedzieć na zamieszczone poniżej pytania. Odpowiedzi proszę wysyłać za pomocą mojego profilu. Nie trzeba czekać na moją odpowiedź, można od razu logować. Jeśli coś będzie nie tak, zgłoszę się sam. Pamiętajcie proszę, że logi bez podesłanych odpowiedzi będą kasowane. Proszę nie umieszczać w logach zdjęć mogących sugerować poprawne odpowiedzi.

Pytania :
1. Podaj na jakiej wysokości mad poziomem morza wypływa Źródło Świętego Świerada.
2. Zmierz wydajność źródła i podaj ją litrach na minutę.
3. Źródło zbudowane jest w postaci kapliczki w której znajduje się figura Świętego Świerada. Ile widzisz na niej krzyży ?
4. W którym kierunku geograficznym patrzy Święty Świerad ?
5. Czy woda ze Źródła Świętego Świerada nadaje się do picia ?
6. Bazując na powyższym podziale źródeł spróbuj opisać Źródło Świętego Świerada. Pamiętaj aby wspomnieć coś o kolorze wody, zapachu itd.

Dziękuję i pozdrawiam.

[EN]
Near the Church in Tropie, there is a chapel - St. Świerad hermitage, built onto a rock. According to the testimony of Jan Długosz from the year 998, it was here, in a rock alcove, that St. Świerad had spent many years toiling for Christ. A few dozen meters further, a river springs from the top of a mountain, which has been named after the saint many centuries ago. That spring will be the subject of this earth cache. It is also an excuse to provide a brief description of the geological phenomenon such springs undoubtedly are. Please read the following description, go to the specified location and try to answer my questions.

A spring is a natural outflow of ground water to the surface, which occurs wherever the aquifer surface and the ground surface meet. Due to the origin of water, springs are divided into juvenile and meteoric. In the first case, the water comes from magma formations or lava. It is usually hot and may be mineralized. In the second case, the spring is supplied through rainwater infiltration.

The driving force causing the outflow of water to the surface can be gravity or hydrostatic pressure. Because gravity works from top to bottom, gravitational springs are descending. (water flows freely from the surface under the influence of gravity). In the latter case, the spring is ascending. (hydrostatic pressure causes water to rise up through the cracks, pores or fissures in the rock mass and flow to the surface. If the water comes from a large depth, the regime of the spring is constant - independent of precipitation. In this case, an ascending spring can be an artesian well.

Due to the nature of the geological processes that form the underground part of the spring, the following types are distinguished:

Layered springs – formed on the line of intersection of the surface area of the plane separating the permeable layer from the impermeable layer. Most are inefficient descending springs or abundant seepage springs, they occur as gravitational springs, rarely as artesian wells.



Fault springs – occur in places of contact between impermeable and permeable layers due to the presence of faults. The fault creates a barrier for movement of groundwater, which gathers at the dam and may eventually reach the surface. Fault springs may also exhibit artesian properties, if the fault intersects wit a layer containing artesian water.



Fracture springs – are associated with fissures. They can originate from cracks in impermeable layers, such as granites, limestones and shales. The water collected in the cracks is pulled downward by gravity, eventually flowing to the surface.



Karst springs – are supplied by waters circulating in karst rock massifs in which slots, channels, and other karst vacuums form a cohesive system. Through the collective channel, the water circulating in the karst massif is outputted to the surface in the form of a concentrated flow. The largest of them give rise to rivers.



According to topography, springs can be classified as:
1 - Ridge springs - occurring on the ridges.
2 - Hillside springs - occurring on valley slopes.
3 - Slope springs - occurring on mountain slopes.
4 - Edge springs - occurring at the foot of the morphological edge.
5 - Under-hillside and slope springs.
6 - Terrace springs - formed in the upper river terrace.
7 - Trough springs.
8 - Valley springs - occur at the point where the bottom of the valley comes in contact with the groundwater plane.
9 - Underwater springs.



According to lithological characteristics (features and character of the rocks from which the spring flows) of the rock mass, springs can be classified as:
Rubbly springs - flowing from the residual soil layer of large rock particles.
Rock springs - flowing directly from non-weathered rocks.
Weathered rock springs - flowing from the weathered rock layer. If the layer is composed of large rock particles, such a spring is defined as rubbly.
Landslide springs - flowing from the landslide tongue or niche.
Diluvium springs - diluvium draining.
Sandur springs - flowing into conical/outwash planes.
Moraine springs - flowing from moraine clay formations.

As another category we can also distinguish:
Mineral springs - containing water with a greater than average amount of mineral salts (greater than 1 g/l).
Thermal springs (hot springs) - in which the temperature of outflowing water is much higher than the average air temperature.
Gasified springs (Pieniawa) - producing a gasified water outflow (mixture of water and gas - mostly carbon dioxide).


In order to complete this Earth Cache, you must go to the title coordinates and answer the questions listed below. Please submit your answers through my profile. No need to wait for my answer, you can log on immediately. If something goes wrong, I will let you know. Please remember that the logs without submitted answers will be deleted. Please do not attach images that could point to the correct answer to the logs.

Questions :
1. At what altitude is the St. Świerad Spring located?
2. Measure the efficiency of the spring and provide the answer in liters per minute.
3. The spring is built as a chapel in which there is a statue of St. Świerad. How many crosses on it do you see?
4. To which geographical direction is St. Świerad looking?
5. Is the water from St. Świerad Spring suitable for drinking?
6. Based on the above classification of springs try to describe the St. Świerad Spring. Be sure to mention something about the water’s color, smell and so on.

Thank you and best regards.

[SK]
Neďaleko Kostola v dedinke Tropia sa nachádza na skalách postavená kaplnka - pustovňa sv. Svorada. Podľa svedectva Jana Długosza, zaznamenaného v roku 998, to tu, vo výklenku skaly, žil dlhé roky v askéze Svätý Svorad. O niekoľko desiatok metrov ďalej vyteká z hory prameň, ktorý už pred storočiami získal meno Svätca. A práve tento prameň je predmetom tohto earth's cache'a. Je okrem toho príležitosťou na krátky opis zaujímavého geologického javu, akým nepochybne sú pramene. Prečítaj si, prosím, nasledujúci opis, vyber sa na miesto a skús zodpovedať na moje otázky.

Pramene vznikajú prirodzeným vyvieraním podzemnej vody na povrch. Vznikajú všade tam, kde sa hladina podzemných vôd dostáva povrch. Podľa pôvodu vody je možné pramene rozdeliť na juvenilné a meteorické. V prvom prípade pochádza voda z magmových alebo lávových útvarov. Väčšinou je horúca a môže byť mineralizovaná. V druhom prípade sa jedná o prameň, ktorý je napájaný stekajúcou dažďovou vodou.

Hnacou silou, ktorá spôsobuje, že sa voda dostáva na povrch, môže byť gravitácia alebo hydrostatický tlaková sila. Nakoľko gravitácia pôsobí smerom zhora nadol, gravitačné pramene sú zostupné (voda voľne vyteká na povrch pod vplyvom svojej vlastnej tiaže). V druhom prípade má prameň výstupný charakter (voda sa pod vplyvom hydrostatického tlaku dvíha v skalných štrbinách, póroch alebo prasklinách a vyteká na povrch). Ak voda pochádza z veľkých hĺbok, prameň má nepretržitý režim - nezávisí od atmosférických zrážok. V takej situácii môže byť výstupný prameň najčastejšie prameňom artézskym.

Podľa charakteru geologických procesov, ktoré formujú podzemnú časť prameňa, rozoznávame:

Vrstevné pramene – vznikajú na priesečníku roviny povrchu terénu s plochou oddeľujúcou priepustnú a nepriepustnú vrstvu. Najčastejšie sú to málo výdatné údolné alebo výdatné pretekavé pramene, v podobe gravitačných a zriedkavo aj artézskych prameňov.



Zlomové pramene – vznikajú na zlomoch, pri ktorých dochádza ku kontaktu nepriepustných a priepustných vrstiev. Zlom vtedy vytvára bariéru, cez ktorú podzemné vody nemôžu pretekať, hromadia sa pri nej a môžu dosiahnuť až na povrch. Ak zlom pretína vrstvu obsahujúcu artézsku vodu, zlomové pramene môžu mať tiež formu artézskych prameňov.



Štrbinové pramene – súvisia so štrbinami. Môžu vyvierať z nepriepustných vrstiev popretínaných štrbinami, napr: granity, vápence alebo bridlice. Vody, hromadiace sa v štrbinách, sa pôsobením gravitácie pohybujú smerom dolu a tam, kde sa štrbiny dostávajú na povrch terénu, vyvierajú ako pramene.



Krasové pramene – napájané sú vodami prúdiacimi v krasových skalných masívoch, v ktorých štrbiny, kanály a iné krasové útvary tvora navzájom prepojený systém. Vody prúdiace v masíve sa prostredníctvom zberného kanála odvádzajú vo forme koncentrovaného prúdu na povrch. Najväčšie sa z nich tvora začiatky riek.



Pramene podľa reliéfu terénu delíme na:
1 - Chrbtové pramene – nachádzajúce sa na chrbtoch.
2 - Stráňové pramene – vyvierajúce na stráňach dolín.
3 - Svahové pramene – vyvierajúce z horských svahov.
4 - Hranové pramene – vyvierajúce na úpätí morfologickej hrany.
5 - Podstráňové a podsvahové pramene.
6 - Terasové pramene - vznikajú v horných partiách riečnych terás.
7 - Prikorytové pramene.
8 - Údolné pramene - nachádzajú sa na miestach, kde sa dno doliny stretáva s hladinou podzemných vôd.
9 - Podvodné pramene.



Pramene sa podľa litologického charakteru formácií, v ktorých sa nachádzajú (t.j. podľa vlastností a charakteru skál, z ktorých prameň vyviera), delia na:
Rumoviskové pramene – vyvierajúce zo zvetraného povrchu pokrytého veľkými kusmi skál.
Skalné pramene – vyvierajúce priamo z nezvetraných skál.
Sutinové pramene - vyvierajúce zo zvetraného povrchu. Ak sa povrch skladá z veľkých kusov skál, taký prameň nazývame rumoviskovým.
Zosuvové pramene - vyvierajúce z jazyka alebo vyhĺbeniny zosuvu.
Deluviálne pramene - odvodňujúce povodňové územia.
Fluvioglaciálne pramene – vyvierajúce vo fluvioglaciálnych oblastiach.
Morénové pramene – vyvierajúce z hlinitých morénových útvarov.

Ako iné kategórie môžeme uviesť:
Minerálne pramene – obsahujúce vody so zvýšeným, nadpriemerným obsahom minerálnych solí (viac ako 1 g/l).
Termálne pramene (termy) – pramene, v ktorých teplota vyvierajúcej vody je značne vyššia v porovnaní s priemernou teplotou vzduchu v danej lokalite.
Plynové pramene (perlivé pramene) - z ktorých vyviera perlivá voda (zmes vody a plynu - najčastejšie oxidu uhličitého).

Ak chceš úspešne absolvovať tento Earth Cache, musíš sa vybrať na súradnice uvedené v titule, a odpovedať na nižšie uvedené otázky. Odpovede, prosím, odosielaj prostredníctvom môjho profilu. Nemusíš čakať na moju odpoveď, môžeš hneď písať svoj log. V prípade akýchkoľvek problémov sa sám ohlásim. Nezabudni, prosím, že logy bez odoslaných odpovedí budem odstraňovať. Vo svojich logoch neumiestňuj fotky, ktoré by mohli napovedať správne odpovede.

Otázky:
1. Uveď, v akej nadmorskej výške vyviera prameň Sv. Svorada.
2. Zmeraj a uveď výdatnosť prameňa (v litroch za minútu).
3. Prameň je vo forme kaplnky, v ktorej sa nachádza socha Sv. Svorada. Koľko na nej vidíš krížov?
4. Na ktorú svetovú stranu sa Sv. Svorad pozerá?
5. Je voda z prameňa Sv. Svorada pitná?
6. Na základe vyššie uvedenej klasifikácie prameňov skús opísať Prameň Sv. Svorada. Nezabudni napísať niečo o farbe vody, jej vôni atď.

Ďakujem, zdravím.

[CZ]
Nedaleko Kostela v Tropiu se nachází kaple - poustevna sv. Świerada, přistavená ke skále. Zde, ve skalním výklenku, podle vlastního svědectví Jana Długosze, což poznamenal u roku 998, měl svatý Świerad po mnohá léta pracovat pro Krista. Několik desítek metrů dále vytéká z hory pramen, který už v dávné době bylo nazváno jménem Svatého. Právě tento pramen tvoří námět tohoto earth cache’a. Je také záminkou pro krátký popis geologického jevu kterým jsou nepochybně prameny. Přečtěte si prosím níže uveden popis, odeberte se na místo a pokuste se zodpovědět otázky, které jsem Vám položil.

Prameny jsou to přirozené výtoky spodní vody na povrch. Vznikají všude tam, kde hladina spodních vod sahá povrchu. S ohledem na původ vody se prameny dělí na juvenilní a meteorické. V prvním případě je voda původem z magmových útvarů nebo z lávy. Obyčejně je horká a může být mineralizovaná. Druhý případ tvoří pramen napájen cestou infiltrace srážkových vod.

Hnací sílou působící dostávání se vody na povrch může být gravitace, nebo hydrostatický tlak. Jelikož gravitace působí shora dolů, gravitační prameny jsou sestupné ( voda volně vytéká na povrch vlivem gravitační síly). V druhém případě má pramen výstupný charakter (voda působením hydrostatického tlaku se zvedá v skalních dutinách, pórech nebo trhlinách a vytéká na povrch. Pokud je voda původem z velkých hlubin, má pramen stálý režimy - nezávislý na atmosférických srážkách. V takovém případě nejčastěji výstupný pramen může být artéským pramenem.

S ohledem na charakter geologických procesů, které tvarují podzemní část pramene, se rozlišují :

Vrstevní prameny – vznikají na linii křižování povrchu terénu s rovinou, která odděluje propustnou vrstvu od nepropustné vrstvy. Nejčastěji toto jsou málo vydatné odtokové prameny nebo hojné přelivné prameny, vyskytují se jako gravitační, zřídka jako artéské.



Zlomové prameny – vznikají na zlomech působících kontakt nepropustných a propustných vrstev. Kontakt zlomu tehdy vytváří přehradu pro pohyb spodních vod, které se hromadí u přehrady a mohou dosáhnout povrchu. Zlomové prameny mohou také mít artéské podmínky, pokud zlom protíná vrstvu obsahující artéskou vodu.



Trhlinové prameny – jsou spojeny s trhlinami. Mohou tryskat z vrstev nepropustných, avšak prořezaných trhlinami jako jsou : granity, vápence nebo břidlice. Tehdy hromadící se v trhlinách vody směřuji gravitačně dolů a tam kde trhliny sahají povrchu, vytékají.



Krasové prameny – jsou napájeny vodami pohybujícími se v krasových skalních masívech, ve kterých trhliny, kanály a další krasové dutiny tvoří vzájemně propojený systém. Prostřednictvím sběrného kanálu kolující v masívu krasové vody se vyvádí na povrch v podobě koncentrovaného výtoku. Největší z nich dají počátek řekám.



S ohledem na konfiguraci terénu můžeme prameny rozdělit takto :
1 - Hřbetní prameny – vyskytující se na hřbetech.
2 - Úboční prameny – vytékající na úbočích dolin.
3 - Svahové prameny – vytékající z horského svahu.
4 - Okrajové prameny – vytékající na úpatí morfologického okraje.
5 - Podúboční a podsvahové prameny.
6 - Terasové prameny - vznikají v horních částech říčních teras.
7 - Prameny u koryt.
8 - Údolní prameny - vyskytují se v místě, kde se dno doliny stýká s hladinou spodní vody.
9 - Podvodní prameny.



S ohledem na litologický charakter ( vlastností a charakter hornin z kterých pramen vytéká ) útvarů, ve kterých se vyskytují, se rozlišují :
Suťové prameny – vytékající ze zvětralé horniny s velkými skalními úlomky.
Skalní prameny – vytékající přímo z nezvětralých hornin.
Zvětralinové prameny - vytékající ze zvětralé horniny. Pokud tuto horninu tvoří velké úlomky, pramen se nazývá suťový.
Sesuvné prameny - vytékající z výběžku nebo výklenku sesuvu.
Deluviální prameny – drenážování deluvia.
Sandrové prameny – vytékající v sandrových oblastech/kuželech.
Morénové prameny – vytékající z hlinitých morénových útvarů.

Jako další kategorii můžeme rozlišit také :
Minerální prameny – obsahující vody s nadprůměrným množstvím minerálních soli (nad 1 g/l).
Termální prameny (teplé prameny) – ve kterých teplota vytékající vody je mnohem vyšší než průměrná teplota vzduchu na tomto místě.
Plynující prameny (pěnivé prameny) – zavádějící zplyněnou vodu (směs vody a plynu – nejčastěji kysličníku uhličitého).

Aby se Vám započítalo nalezení tohoto Earth Cache, musíte se odebrat na titulní souřadnice a zodpovědět níže uvedené otázky. Odpovědí posílejte pomoci mého profilu. Nemusíte čekat mé odpovědi, můžete se hned logovat. Pokud něco nebude v pořádku, sám se nahlásím. Pamatujte prosím, že logy bez poslaných odpovědí budou zrušeny. Neumisťujte v logech snímky jež mohou sugerovat správné odpovědí.

Otázky :
1. Uveďte v jaké nadmořské výšce vytéká Pramen svatého Świerada.
2. Změřte vydatnost pramene a uveďte jí v litrech na minutu.
3. Pramen je obestavěn v podobě kaple, ve které se nachází socha svatého Świerada. Kolik na ní vidíte křížů ?
4. Kterým zeměpisným směrem se dívá svatý Świerad ?
5. Hodí se voda z Pramene svatého Świerada k pití ?
6. Na základě výše uvedeného rozdělení pramenů se pokuste popsat Pramen svatého Świerada. Pamatujte aby se zmínit o barvě vody, vůni atd.

Děkuji a zdravím.