Dit gebied wordt beheerd door Natuurpunt Scheldeland. Wijk niet af van wandelpaden en ga respectvol om met fauna en flora. Laat zeker geen afval achter.
Over Kalkense Meersen:
Tussen de dorpskernen van Schellebelle, Wetteren, Kalken en Uitbergen vlijen zich ruim 800 hectare vochtig weiland knusjes in een oksel van de Schelde. Tussen het lijnenspel van sloten, grachten, rijen knotwilgen en wandelpaden, valt het misschien niet overal op, maar hier bevind je je in een van de meest uitgestrekte natuurgebieden van Oost-Vlaanderen. En wie een van de wandelroutes in de benen heeft, zal het – enigszins buiten adem – kunnen beamen: achter elke kronkel wacht een nieuwe verrassing. En dat ook de overheden het hierover eens zijn, mag blijken uit een trits erkenningen en ambitieuze toekomstplannen voor het gebied.
Dat de mens hier in de loop van de geschiedenis zijn stempel heeft gedrukt, is merkbaar aan de vele littekens die de Kalkense Meersen sieren of ontsieren. De ingrepen in het landschap gebeurden soms om veiligheidsredenen, maar vaker nog was economische groei en bloei de drijfveer.
Zompig veen en opstuivend zand
Tot de mens zich in de tiende eeuw met de Schelde kwam bemoeien, kon die zich via een brede vallei met een vlechtwerk van geulen en zijarmen ongehinderd een weg zoeken naar zee. Op plaatsen waar het water bijna stilstond, ontwikkelde zich een zeer weelderige plantengroei.
Het dode plantenmateriaal stapelde zich op, laag boven laag, en geleidelijk ontstond zo veen. Toen de mens zich in het gebied vestigde, legde hij dijken aan, kapte het moerasbos en begon aan landbouw te doen. Het veengebied maakte zo plaats voor natte hooilanden en weiden, die naderhand hier en daar een zoom van knotwilgen of populieren kregen. In de achttiende eeuw begon men in het gebied turf te steken. Zo ontstonden turfputten, die zich vulden met water en waarvan de langwerpige waterpartijen in de noordelijke Scherenmeersen en het iets lager gelegen Heisbroek de nakomelingen zijn.
Om natte voeten en erger te vermijden, bouwde de voorzienige mens zijn prille nederzettingen liefst op hoog gelegen, droge zones. In de toenmalige riviervlakte koos hij logischerwijze voor de randen van de kouters langs de vallei, of voor rivierduinen, die vijf tot zes meter hoger lagen dan het omliggende landschap en bij overstromingen droog bleven.
Die zogenaamde stuifduinen ontstonden tijdens de ijstijden, toen zand uit de droge rivierbeddingen opwaaide en zich opstapelde naast de eigenlijke rivierloop. Het gehucht De Aard is ontstaan op zo’n zandige bult of donk in het meersenlandschap. De rivierduinen van Uitbergen behoren tot de weinige stuifduinen die in de loop der geschiedenis niet werden overwoekerd door bebouwing. Maar men zag wel brood in het zand. Tot op vandaag wordt er aan zandwinning gedaan, met enkele nieuwe waterplassen als gevolg.
Een kanaal voor aal
Een ander restant van menselijke bedrijvigheid is de Kalkenvaart. In het midden van de zestiende eeuw groeven ijverige Kalkenaren dit kanaal dwars door het meersengebied tot aan de toenmalige Scheldeloop. Met een netwerk van drainagegreppels, sloten en grachten regelden ze op die manier de waterhuishouding in dit landbouwgebied. De plaatselijke boeren lieten het voedselrijke Scheldewater over hun graslanden vloeien als natuurlijke vorm van bemesting. In de daaropvolgende eeuwen groeiden Kalken en het naburige Laarne uit tot een lokaal centrum van handel en nijverheid. Via de Kalkenvaart lieten de plaatselijke boeren meststoffen in de vorm van aal aanvoeren uit Gent, Dendermonde en Antwerpen. Ook bouwmaterialen, landbouwproducten en textiel werden via de nieuwe vaarroute druk verhandeld. En in de achttiende eeuw vonden zelfs wapens via de Kalkenvaart hun weg naar hun uiteindelijke bestemming, het kasteel van Laarne. Na die korte periode van economische bloei viel het handelsverkeer echter stil, en de vaart slibde dicht. In het begin van de twintigste eeuw werd ze weer aangesloten op de huidige loop van de Schelde. Maar aangezien ze ontoegankelijk bleef voor schepen, raakte de Kalkenvaart alsnog in het slop. Daar kwam in 1978 verandering in toen een pompgemaal werd ingeplant aan de monding van de Kalkenvaart. Door de minieme reliëfverschillen in de Scheldevallei is het verval in de waterlopen gering, waardoor de natuurlijke afwatering beperkt is. Té beperkt, vond men toen. De vernuftige mens nam eens te meer het roer in eigen handen en de Kalkenvaart kreeg een tweede leven als afwateringskanaal. Door die kunstmatige afwatering bleven een groter aantal gronden droog genoeg voor intensievere landbouw en tegelijk werden de omliggende gemeenten gevrijwaard van wateroverlast als de hemelsluizen eens te lang bleven openstaan. De krachtige pompen houden het grondwaterpeil sindsdien op veertig centimeter onder het maaiveld. De meersen komen daardoor zelfs tijdens de winter niet meer blank te staan, met alle gevolgen van dien voor de vochtminnende fauna en flora. Oorspronkelijk slingerde de grillige Schelde zich met een sierlijke zwaai tussen Wetteren, Kalken en Schellebelle verder zeewaarts. Op het einde van de negentiende eeuw stak de mens ook daar een stokje voor. Om de bochtige vaarroute wat in te korten, werd een doorsteek van een kilometer gegraven, langs het centrum van Schellebelle. De oude bedding slibde dicht, en er vormde zich een dikke laag veen, die nadien aan het oog werd ontrokken door een dunner laagje klei. Delen ervan werden trouwens ook gedempt.
Tot in 2018 structuurwerken startten om omliggende gemeenten te vrijwaren van overstroming.
Er werden overstromingsgebieden en natte weilanden aangelegd. De oude scheldearm werd opnieuw uitgediept.
In de Cluster Kalkense Meersen vormen waterveiligheid en natuur een sterke tandem. De overstromingsgebieden voorkomen wateroverlast en lokken een bont gezelschap van vogels en vissen. Het Sigmagebied oogst in binnen- en buitenland veel lof met zijn pionierswerk op het vlak van working with nature.
De Kalkense Vaart werd opnieuw verbonden met de Schelde en alzo werd het riviergebonden karakter van de Kalkense Meersen hersteld.
De Kalkense Meersen zijn meer dan zomaar een uitgestrekte grasvlakte dooraderd met sloten.
Broekmeers, Molenmeers, Scherenmeers (’s Herenmeers), Wijmeers, Belham, Heisbroek, … in elk van deze stukjes meersen floreren erg verscheiden biotopen, elk met karakteristieke planten- en diersoorten, die samen een kleurrijk mozaïek opleveren. (uit Snep 2006)
Tool: niet echt nodig, gezond verstand is handig. Neem ook iets mee om te noteren! Beschikken over internet of een degelijke topo-kaart kan ook nuttig zijn
Wij investeerden heel wat tijd in deze cache, behandel deze aub met respect en plaats de cache terug zoals hij werd gevonden
Gevonden, dan kan je een banner op je profielpagina plaatsen met volgende broncode
<a href="http://coord.info/GC5P3EH"><img src="http://users.telenet.be/kurt.dhooge/meersenbanner.jpg" title="Kalkense Meersen multicache"></a>
_______________________________________________________________________
Foto's die je soms nodig hebt bij de opgave:
_________________________________________________________________________________________________________________________