Het begon in de dertiger jaren van de vorige eeuw. Het was crisis en de Nederlandse regering stelde importbeperkingen in op goedkoop buitenlands schoeisel, om de Nederlandse markt te beschermen. Het Bataconcern, dat in Tsjecho-Slowakije gevestigd was, had 28 eigen winkels in Nederland. Het besluit om ook in Nederland schoenen te gaan produceren lag voor de hand. De keuze viel op Best mede door de goedkope heidegrond en goede infrastructuur van treinspoor en kanaal. Dat er geen directe verbinding bestond met het dorp Best was geen bezwaar. Bata bouwde overal ter wereld een dorp bij hun fabrieken, compleet met winkels, scholen en verenigingen. Vrij vertaald: opstaan en slapen gaan met Bata. Tussen 1932 en 1936 werden de fabrieken, 130 woningen en 3 internaten gebouwd. Ook kwam er een kleuterschool, lagere school en bedrijfsopleiding. Directeur Thomas Bata kwam regelmatig langs en had nauw contact met burgemeester Strik. Wereldwijd hanteerde Bata dezelfde ontwerpen voor hun gebouwen. De inwoners van Best keken wat onwennig naar het nieuwe dorp daar op de hei. Wat moest je met een huis zonder puntdak? En al die moderne fratsen zoals elektriciteit, gas, waterleiding en riolering? Elk huis had een badkamer, was dat niet overdreven?
S1 N51° 29.524 E005° 23.950
Hier kun je parkeren, let wel op de parkeerschijf. Je staat nu ongeveer midden op het oorspronkelijke terrein. De fabrieken liepen in oostelijke richting helemaal door tot aan het spoor. Bata had een eigen station voor personeel en goederen. Ook het opvallende hoge ketelhuis stond daar. Dat gedeelte is eind jaren zeventig gesloopt en nu industrieterrein. In het westen ligt het dorp dat voor de medewerkers gebouwd is. Dit werd in 1978 verkocht aan de gemeente Best die de huizen doorverkocht aan de bewoners.
Hoeveel nagenoeg dezelfde fabrieksgebouwen zie je vanaf deze plek, dat is A.
S2 N51° 29.5(A)9 E005° 23.8(3 x A)0
Vlakbij S2 ligt de traditional GC2696Z “Oorlogsmonument 4”. Als je naar het noorden kijkt, zie je in de verte de huidige Batabrug over het Wilhelminakanaal. De eerste brug kwam in 1947, daarvoor was er een pontje. Als je wat meer naar links kijkt, zie je enkele nieuwere woningen. Daar stonden ooit de voorzieningen van het Batadorp zoals de kapper, een restaurant, bar, EDAH-winkel en bioscoop.
Hier stond een informatiebord met de tekst:”In 1971 verloor een groot aantal werknemers van Bata zijn baan”. Kijk rond en vind de naam van dit plein. B is het aantal keer dat de letter U voorkomt in de naam van dit plein.
S3 N51° 29.5(B)6 E005° 23.8(B)5
In de beginjaren kwamen de werknemers uit alle windstreken. Het vooruitzicht van werk en een huis trok velen aan. Op een zeker moment woonde in één straat zoveel Amsterdammers dat de straatnaam er op aangepast werd.
Het hoogste huisnummer in de Amsterdamsestraat is C.
S4 tussenpunt N51° 29.553 E005° 23.718
Je loopt nu door een typische straat. Hier woonden niet alleen Nederlanders. Vanuit het hoofdkantoor in Zlin werd een 35 tal ervaren medewerkers uitgezonden. Wie zijn gezin meebracht kreeg ook een huis. Het was de bedoeling dat zij na enkele jaren weer zouden terugkeren. Door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog en de Russische bezetting van Tsjecho-Slowakije die volgde, was dat voor velen niet meer mogelijk.
S5 N51° 29.(457 + C) E005° 23.(582 – C)
Behalve de spoorlijn was in de jaren '30 het Wilhelminakanaal ook een belangrijke aan- en afvoerroute. Het kanaal was een jaar of 10 daarvoor gegraven. Aan het Beatrix kanaal werd gewerkt, maar was nog niet af.
Het aantal haaientandjes dat in de richting van het kanaal wijst is D.
Verschil moet er wezen! Op weg naar S6 zie je links het oude dorp en rechts de “nieuwbouw” van na de privatisering. Verderop staan aan de rechterkant enkele directiewoningen, uiteraard net wat groter en mooier dan die van de arbeiders. Ooit heeft een jonge Mies Bouwman hier gelopen, begin jaren '40 was haar vader directeur van Bata.
S6 N51° 29.(25 x C) E005° 23.8(3 x D)
Niet iedereen nam zijn gezin met zich mee, of had maar een gezin. Wie alleen kwam kreeg onderdak in één van de drie internaten die ongeveer op deze plek stonden. Daarnaast hadden de internaten de functie van bedrijfsschool. Nieuwelingen werden vertrouwd gemaakt met het schoenmakersvak en goed presterende werknemers werden verder opgeleid voor leidinggevende functies.
De Bata winkel in Best heeft jarenlang aan de Hoofdstraat gestaan op N51° 30.740 E005° 23.678. Daar hoef je niet naartoe te gaan, de winkel is er toch niet meer. De afstand van S6 naar de winkel in vogelvlucht, rekenkundig afgerond op hele kilometers, is F. Gebruik hier je GPS.
S7 N51° 29.(D - F)31 E005° 23.(D + F)57
Je staat nu in het Batadorp van de 21e eeuw: ruime geschakelde huizen in een kindvriendelijke omgeving. Op een steenworp afstand van het beroemde knooppunt Batadorp waar de A58 en A2 zich splitsen. Bij de bouw van de oorspronkelijke huizen was hygiëne als uitgangspunt genomen. Elk huis had een badkamer en een plat dak. Want op de zolder onder een puntdak bewaar je alleen maar rommel!
Het aantal huisjes in de natuurspeeltuin dat wél een puntdakje heeft gekregen is G.
Loop verder over het pad waar je nu op staat richting de cache op:
N51° 29. A B + D) (D + F) E005° 24. (G - A) (C / 5) (B + D)
Cachelokatie gewijzigd per 15 december 2022.
Met dank aan PE1BEY voor het proeflopen.
Gefeliciteerd Willem007 met de FTF, Sjolex met de STF en Hansanita met de TTF!