Een houtwal, houtsingel of boomwal is een geheel of gedeeltelijk aan de natuur overgelaten erfafscheiding vaak ook tussen weilanden, die kan bestaan uit bomen en/of struiken. Ook een houtril of takkenwal van dood hout wordt soms een houtwal genoemd. Wanneer een houtsingel geen kunstmatige aarden wal bevat, wordt ook wel gesproken van een boomsingel of kortweg singel.
Grofweg kunnen twee typen worden onderscheiden: beplantingen die op een kunstmatige aarden wal staan (houtwal) en beplantingen die op dezelfde hoogte staan als het omringende land (houtsingel). Van oorsprong hadden houtwallen als functie het wild buiten en het vee binnen de landbouwpercelen te houden. Daarnaast leverden ze geriefhout en brandhout. De wallen werden aangelegd langs esranden, als begrenzing van landgoederen, rond de kleine percelen bij de dorpen, op de grenzen van beekdalen en dwars in de beekdalen. Vanwege hun rol als natuurlijk prikkeldraad werden vaak struiken met doornen aangeplant. De ouderdom van deze landschapselementen varieert sterk. Ze zijn vaak bij een ontginning aangelegd, in zeldzame gevallen zijn het overblijfselen van grenswallen uit de middeleeuwen.
Houtwallen en houtsingels zijn landschappelijk en ecologisch van bijzondere betekenis en herbergen een grote verscheidenheid aan planten- en diersoorten. De helling biedt variatie in nat/droog en warm/koud. De zonkant is dan vooral interessant voor insecten, amfibieeën en reptielen, de schaduwkant voor varens en mossen. De vegetatie onder de bomen wordt vaak gekenmerkt door soorten die buiten de houtsingels niet of nauwelijks in het gebied voorkomen, zoals kamperfoelie, maagdenpalm, bosandoorn, dauwnetel.