ZŁOTO GŁUPCÓW
Zapraszam na poszukiwania minerału, który w przeszłości (a pewnikiem i obecnie) wśród poszukiwaczy złota wzbudzał/wzbudza szybsze krążenie krwi w organizmie...
Piryt był minerałem znanym już w starożytności, a jego nazwa pochodzi z języka greckiego od słowa pyr (ogień), co ma bezpośredni związek z charakterystyczną cechą pirytu - ma on zdolność do iskrzenia pod wpływem uderzenia krzesiwem.
Piryt jest siarczkiem żelaza (FeS2) o barwie jasnomosiężnożółtej lub złocistożółtej, często z pstrymi nalotami. W przypadku występowania kryształów moją one formę sześcianów, ośmiościanów lub dwunastościanów. Charakterystyczne jest zbrużdżenie ścian kryształów. Najczęstsza forma występowania w przyrodzie: skupienia ziarniste, zbite, wpryśnięcia lub inkrustacja. Twardość pirytu w skali Mohsa wynosi 6-6,5.
Piryt w przyrodzie powstaje w wyniku różnorodnych procesów. Występuje zarówno w skałach magmowych, metamorficznych jak również osadowych. Głównym etapem powstawania pirytu są procesy pomagmowe: krystalizacja pirytu następuje na etapie pneumatolitycznym lub hydrotermalnym w temperaturach 450-100 ºC. Często piryt występuje wspólnie (fachowo brzmi - w asocjacji) z innymi siarczkami: sfalerytem, galeną chalkopirytem, markasytem, pirotynem czy też arsenopirytem.
Wspomniana barwa pirytu, w szczególności pirytu świeżego, niezwietrzałego, upodabnia go do złota rodzimego. Ze względu na możliwą obecność zarówno pirytu jak i złota rodzimego w aluwiach (osadach rzecznych) podczas płukania piasków złotonośnych często trafiano na ziarna pirytu. Stąd utarła się wspomniana nazwa złoto głupców. Odróżnienie pirytu od złota rodzimego generalnie jest proste: fazy te różnią się twardością i gęstością. Złoto jest zdecydowanie bardziej miękkie (twardość wg skali Mohsa 2,5-3), a w przypadku pirytu twardość wynosi wspomniane 6-6,5. Różni je również gęstość: złoto charakteryzuje się gęstością 15,5-19,3g/cm3, a piryt 5,0-5,2g/cm3.
Nawiązując do obszaru gdzie jesteś i kwestii pirytu. Piryt jest najpospolitszym siarczkiem występującym w pokładach węgla. Poza pirytem często występują w nich markasyt (minerał ten to również siarczek żelaza, ale krystalizujący w innym układzie krystalograficznym; tzw. polimorf).
W początkowej fazie uwęglenia substancji organicznej pojawia się piryt drobnokrystaliczny, który rozsiany jest w masie węgla, często w formie kulistych konkrecji. Takie kuliste konkrecje oraz formę wpryśnięć, skupień zbitych oraz niewielkich kryształów stosunkowo łatwo jest znaleźć w miejscu gdzie się znajdujesz. Największe znajdywane tutaj kryształy pirytów miały rozmiary ok 1cm.
Najczęściej jednak znajdziesz tu wpryśnięcia oraz formę zbitą. Dodatkowo licznie występują różne formy inkrustacji (forma naskorupienia na powierzchni skalnej): inkrustowane są powierzchnie skał (można również obserwować to zjawisko na przełamie skał w horyzoncie prostopadłym do inkrustacji).
Ciekawostka środowiskowa
Obecność pirytu na zwałowiskach odpadów skał płonnych wiąże się z problemami. Dlaczego? Ponieważ piryt w obecności wilgoci (para wodna w powietrzu, woda w gruncie) podlega procesowi wietrzenia. Podczas tego procesu powstaje kwas siarkowy, który przyśpiesza proces wietrzenia pirytu w zwale powęglowym. Podczas wietrzenia pirytu zachodząca reakcja jest wysoce egzotermiczna, co oznacza, że temperatura w zwale odpadów rośnie. Ponieważ na zwałowiskach znajdują się skała płona zawierająca do kliku procent węgla kamiennego, dodatkowo na zwałach można spotkać inne odpady łatwopalne (guma z taśmociągów, tworzywa sztuczne) stosunkowo łatwo dochodzi do zapłonu. Stąd blisko do problemu palących się zwałowisk (hałd), które są bardzo uciążliwe do ugaszenia. Co ciekawe w obrębie palących się zwałowisk można spotkać minerały charakterystyczne dla terenów wulkanicznych...
Ciekawostka technologiczna
Chociaż, z punktu widzenia wizualnego, piryt jest atrakcyjnym minerałem, to jest on uciążliwym towarzyszem złóż węgli kamiennych czy też węgli brunatnych. To właśnie piryt jest odpowiedzialny za emisję tlenków siarki podczas spalania węgli w kotłach, zarówno w kotłach niewielkich jak też w dużych kotłach przemysłowych. Jednocześnie piryt wchodząc w reakcję, podczas spalania, z ziemiami alkalicznymi powoduje korozje powierzchni kotłów podnosząc koszty konserwacji i eksploatacji kotłów. O ile problem odsiarczania spalin powstających w kotłach przemysłowych został rozwiązany to wciąż pozostaje problem emisji tlenków siarki z tzw. niskiej emisji pochodzącej z kotłów o niewielkiej mocy (kotłów domowych lub niewielkich kotłów przemysłowych).
Aby zalogować skrytkę odpowiedz na poniższe pytania:
1. odpowiedz jak nazywa się odmiana polimorficzna pirytu?
2. załącz opis form pirytu, które uda Ci się zobaczyć na zwałowisku. Możesz się rozpisać, chetnie poczytam... Opis możesz zastąpić fotografią napotkanej/napotkanych form pirytu. Osobiscie życzę Ci spotkania tej najbardziej wartościowej, po którą przyjeżdżają tutaj kolekcjonerzy.
3. stojąc na podanych współrzędnych odpowiedz ile szybów kopalni KWK Kazimierz-Juliusz widzisz. Przyjrzyj się dobrze i nie sugeruj się tym ile szybów w kopalni jest obecnie,
Odpowiedzi proszę przysyłać wykorzystując formularz kontaktowy w moim profilu. Znalezienie można logować bez mojego potwierdzenia. Odezwę się, jeśli przesłane odpowiedzi będą niepoprawne. Logi osób, które nie prześlą odpowiedzi, będą kasowane po 7 dniach.