Psotliwym ruchem wyglądając z wody... EarthCache
Psotliwym ruchem wyglądając z wody...
Please note Use of geocaching.com services is subject to the terms and conditions
in our disclaimer.
Skrytka typu EarthCache nie posiada fizycznego pojemnika. Aby zaliczyć znalezienie EC powinnaś/powinieneś/powinniście udać się na miejsce, odpowiedzieć na pytania w opisie i przesłać do mnie odpowiedzi za pomocą formularza kontaktowego. Logować można bezpośrednio po wysłaniu odpowiedzi do mnie, a jeśli coś w nich będzie nie tak, zgłoszę się do Ciebie/do Was i pomogę w zadaniu. Powodzenia:)
Skrytka została stworzona przez catnh. Zdjęcia i treść są własnością catnh.
Dziękuję wszystkim za odwiedzenie tej skrytki, którą przekazałam w dobre ręce. :)
Jak zwykle to bywa przy skałach, snuje się tu legenda, która oplata wiele skał zwanych diabelskimi... Historia ta w różnych wersjach pojawia się w różnych miejscach, lecz podstawa zawsze jest ta sama: Diabeł chce coś zniszczyć. Otóż:
Pod wierzchołkiem Zamkowej Góry wznosił się obronny zamek, w którym podczas najazdu Tatarów na Polskę schroniła się św. Kinga. Diabeł postanowił zniszczyć budowlę. Wziął wielki kamień i leciał z nim, lecz z każdą chwilą robiło się jaśniej, a diabeł słabł. Nie udał się zły zamiar diabłu, kur zapiał i moc czartowska prysła, a diabeł upuścił kamień do rzeki.
Ten kamień czy raczej skała leży w Dunajcu po dziś dzień: zwana jest tu Kotunią, bo psotliwym ruchem wyglądając z wody, niby kot chytrze się czai... napisała w 1860 roku Deotyma. Kto by się spodziewał takiej nazwy po diabelskiej legendzie?
Podobno nazwa może pochodzić od ruskiego imienia Kotan, ale kto tam wie dokładnie skąd się wzięła?
Pieniński pas skałkowy Polski stanowi część wielkiej jednostki geologicznej Karpat, ciągnącej się na przestrzeni około 600 km od okolic Wiednia do Rumunii. Pas skałkowy oddziela dwie wielkie główne jednostki strukturalne Karpat - na południe od pasa, Karpaty Wewnętrzne i Karpaty Zewnętrzne (fliszowe) na północ od pasa.
Skałki pienińskie wykazują wielką stałość budowy, mimo znacznej przestrzeni występowania. Te same w zasadzie osady i struktury tektoniczne można rozpoznać zarówno w okolicach Wiednia, w dolinie Wagu i Orawy, Dunajca i Popradu, jak też w Rusi Zakarpackiej i w Rumunii.
W obrębie pienińskiego pasa skałkowego wyróżnia się kilka zasadniczych elementów strukturalnych:
- jednostki skałkowe (trias - kreda górna), które uległy silnemu sfałdowaniu w najwyższej kredzie;
- górnokredową osłonę skałkową, która uległa sfałdowaniu na granicy kredy i paleogenu;
- osłonę paleogeńską, która uległa silnemu sfałdowaniu (wraz ze starszymi elementami) na granicy paleogenu;
- utwory jurajskie i kredowe jednostki Grajcarka (magurskiej), które dostały się w obręb struktury skałkowej w wyniku fałdowań na granicy kredy i paleogenu.
Utwory jednostek skałkowych osadziły się w otwartym basenie oceanicznym, stanowiącym wyodrębnioną strefę w obrębie geosynkliny karpackiej. Można tu wyróżnić strefy facjalne charakteryzujące
- rów oceaniczny: strefy lub serie pienińską, braniską, niedzicką i czertezicką;
- i jego stoki: południowy - strefa lub seria haligowiecka i północny - strefa lub seria czorsztyńska.
Facja to zespół wspólnych cech charakterystycznych dla skał utworzonych w różnych warunkach.
Formacja wapienia czorsztyńskiego składa się z wapienia bulastego ze zmienną domieszką marglu hematytowego. Niekiedy występują wkładki czerwonego wapienia krynoidowego. Odmianą wapienia czorsztyńskiego, w randze ogniwa, są czerwone wapienie bulaste z wkładkami wapieni krzemionkowych i ławicami lub soczewkami rogowców radiolariowych. Inne ogniwo reprezentują margle i łupki zastępujące wapienie. Niekiedy w spągu występują brekcje sedymentacyjne.
Powyżej Kotuńki Dunajec dokonuje swojego przełomu, w którym ściany skalne osiągają nawet 500 metrów wysokości.
|
W obrębie stoków zachodzą procesy erozyjne np. grawitacyjne ruchy masowe, do których zalicza się obrywy skalne. Warunkiem niezbędnym, aby obrywy mogły zachodzić jest znaczne nachylenie stoku powyżej 60-70°. Obrywy obejmują duże powierzchnie stoku, w ruch są równocześnie wprawiane znaczne objętości materiału, przemieszczające się - przynajmniej początkowo - w postaci zwartej. Rozdrobnienie odbywa się w trakcie ruchu oraz w momencie uderzenia w powierzchnię stoku. Obrywy, zwłaszcza duże, należą do zjawisk wyjątkowych o bardzo małej częstotliwości. |
W korytach rzek także zachodzą procesy erozyjne - woda to bardzo groźny żywioł. Materiał skalny niesiony przez rzekę jest wleczony po jej dnie, poszczególne fragmenty skał uderzają o siebie i o dno, powoduje to wygładzanie i zaokrąglanie ich krawędzi. W wyniku obtoczenia powstają otoczaki, którymi usłane jest dno Dunajca.
Zadanie:
Zadanie do wykonania w korycie Dunajca, dlatego po większych opadach i podczas opadów deszczu, EC może być niedostępny. Dostęp do skałki może wymagać brodzenia. Obserwacji należy dokonać na łatwo dostępnych fragmentach skały. Nie ma potrzeby wychodzenia na szczyt skały, wszystkie zadania do wykonania u podstawy. Nie wchodźcie do głównego nurtu Dunajca! Przy skale tworzą się wiry.
1. Teoria o porzuceniu skały przez diabła wydaje się być bardzo prawdopodobna, lecz istnieją także inne hipotezy. Jak myślisz, czym jest Kotuńka?
Czy może to być część skały, która wyłania się nad powierzchnią, zaś reszta ukryta jest poniżej koryta Dunajca? A może jest to część skały, która niegdyś była połączona z brzegiem? Czy może to być obryw skalny?
2. Czy wody Dunajca lub Grajcarka mogły przynieść tu skałę wielkości Kotuńki?
3. Kotuńka narażona jest na erozję, czy jakieś jej cechy świadczą o tym, że Dunajec ją niszczy?
4. Kotuńkę buduje bulasty wapień czorsztyński. Przyjrzyj się skale i spróbuj opisać ten wapień. Czy jest on biały, szary, kremowy (żółtawy), różowy, czarny? Czy w dostępnych miejscach można znaleźć amonity lub inne skamieniałości? Czy skała jest chropowata czy gładka? Może widać w nim krzemienie?
Źródła i więcej:
http://geology.com/usgs/landslides/ 2015-06-07
Pieniny. Przewodnik, J. Nyka, Wydawnictwo Trawers, Latchorzew 2000
Przewodnik geologiczny po pienińskim pasie skałkowym, K. Birkenmajer, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1979
Additional Hints
(No hints available.)
Treasures
You'll collect a digital Treasure from one of these collections when you find and log this geocache:
Loading Treasures