23 maja 1993 r. z okazji 60 rocznicy powstania Harcerstwa na terenie Ursusa został odsłonięty pomnik Szarych Szeregów dłuta druha Jana Graczyka.
Osobami związanymi z harcerstwem w Ursusie w czasie wojny byli:
Edmund Pokrzywa (1908-1975), nauczyciel Szkoły Powszechnej Nr 1, członek Związku Walki Zbrojnej, a następnie Armii Krajowej. W czasie okupacji współpracował z Tajną Organizacją Nauczycielską. Jego zasługą było stworzenie w Ursusie oddziałów 'Szarych Szeregów' i 'Zawiszaków'.
Druh Jerzy Łempicki ps. “Zygmunt”. Drużynowy tajnej drużyny “Zawiszaków” w Ursusie w latach 1943 – 1945r. Represjonowany przez służby bezpieczeństwa PRL w latach 1945 – 1946r.
Druh Tadeusz Krassowski ps. “Wilczek”. Drużynowy tajnej 207 M.D.H. grupy “Zawiszaków”, żołnierz 10 komp. “Kordian” AK w Ursusie, represjonowany przez służby bezpieczeństwa PRL w 1967-1968r.
Nazwa drużyny “Zawiszaków” wynika z podziału na grupy Harcerstwa Polskiego, które 27. IX 1939 r. przechodząc do podziemia, przyjmuje kryptonim “Szare Szeregi”.
ZAWISZA - to najmłodsi harcerze w wieku 11-15 lat. Ich zadaniem prócz nauki była pomoc w Małym Sabotażu a w czasie Powstania Warszawskiego organizacja poczty polowej.
Zawiszacy nie brali w zasadzie udziału w walce, natomiast przygotowywali się do pełnienia służby pomocniczej. Uczyli się na tajnych kompletach będąc jakby przyszłością wyzwolonej Polski. Przygotowanie do wojskowych służb pomocniczych oznaczono kryptonimem 'Mafeking'. Na zawiszacką służbę pomocniczą składały się: regulacja ruchu, łączność i ratownictwo. Do najbardziej znanych akcji Zawiszaków należała zorganizowana w czasie powstania warszawskiego Harcerska Poczta Polowa.
BOJOWE SZKOŁY (BS) – harcerze w wieku 16-18 lat. Ich zadaniem była: nauka, zwiad, łączność, Mały Sabotaż oraz przygotowanie do walki zbrojnej. Byli też przygotowywani, aby w przyszłości odbudowywali kraj.
Bojowe Szkoły zajmowały się Małym Sabotażu. Harcerze robili napisy i rysunki na ścianach takie jak symbole Polski Walczącej, zrywali nazistowskie flagi i zawieszali polskie, gazowali sale kinowe czy miejsc „nur für Deutsche” („tylko dla Niemców”), drukowali polskie ulotki.
Najgłośniejsza akcja to zdjęcie z pomnika Kopernika w Warszawie niemieckiej tablicy przez Macieja Aleksego Dawidowskiego ps. „Alek”. Akcja 'N' akcja polegająca na podrzucaniu Niemcom dywersyjnych ulotek i gazetek. Akcja 'WISS' polegająca na obserwacji wojsk niemieckich oraz ich ruchów. W powstaniu warszawskim BS walczyły w Śródmieściu, jako kompania, w innych dzielnicach jako plutony piechoty.
GRUPY SZTURMOWE (GS) – harcerze w wieku powyżej 18 lat. Ich zadaniem była: nauka, praca, walka zbrojna z okupantem – Wielka Dywersja, partyzantka, działalność w AK. Byli też przygotowywani, aby w przyszłości odbudowywali kraj.
Grupy Szturmowe podporządkowane KEDYWOWI AK. W Warszawie w sierpniu 1943 utworzono z nich Batalion 'Zośka' (trzecia kompania 'Agat', później 'Pegaz', przeznaczona zostaje do zadań specjalnych, następnie usamodzielniona staje się batalionem 'Parasol'). Oddziały Grup Szturmowych wykonały wiele akcji bojowych takich jak wysadzanie mostów kolejowych, pociągów, odbijanie więźniów (Akcja pod Arsenałem, w Celestynowie), likwidacja funkcjonariuszy aparatu terroru (Akcja Kutschera, Koppe, Bürckl) oraz akcje zaopatrzeniowe, takie jak zdobycie broni, samochodów, lornetek itp.
Kesz dostępny z chodnika. UWAGA: Tuż obok jest szkoła! Wymagana duża ostrożność! Proszę zabrać coś do pisania. (BYOP)