Toczy Skałę Morska Fala i skałotocz :) EarthCache
Toczy Skałę Morska Fala i skałotocz :)
-
Difficulty:
-
-
Terrain:
-
Size: 
(other)
Please note Use of geocaching.com services is subject to the terms and conditions
in our disclaimer.
Skrytka typu EarthCache nie posiada fizycznego pojemnika. Aby zaliczyć znalezienie EC powinnaś/powinieneś/powinniście udać się na miejsce, odpowiedzieć na pytania w opisie i przesłać do mnie odpowiedzi za pomocą formularza kontaktowego. Logować można bezpośrednio po wysłaniu odpowiedzi do mnie, a jeśli coś w nich będzie nie tak, zgłoszę się do Ciebie/do Was i pomogę w zadaniu. Powodzenia:)
W Chełmku można znaleźć wyraźne ślady z czasów, gdy wyspa Skała była nadmorskim kurortem
Mapę Europy pewnie każdy widział i wie gdzie na tej mapie znajduje się Morze Śródziemne, a jak podobałaby się Wam taka mapa, na której to morze byłoby na "wyciągnięcie ręki"? To nie science fiction, kiedyś Morze Śródziemne było na "wyciągnięcie ręki" i to niedawno, jedynie ok. 15 mln lat temu. No może nie do końca Morze Śródziemne jakie dziś znamy, gdyż obecne jest pozostałością Oceanu Tetydy i powstało po zamknięciu tego oceanu.
Morze Śródziemne w badenie (przed ok. 15 mln lat) wg Franka Rögla, 1998
Kolorem niebieskim oznaczono morza. Kolorem białym oznaczono lądy. Czerwoną linią zaznaczono charakterystyczne odcinki dzisiejszych wybrzeży Atlantyku, Mórz: Śródziemnego, Adriatyckiego, Czerwonego, Czarnego i Kaspijskiego oraz Zatoki Perskiej.
Miocen trwał od ok. 23 mln lat do 5,3 mln lat temu. Trwająca kolizja mikrokontynentów alpejsko-karpackich (tzw. ALCAPA) oraz Apulii (południowo-wschodnia Europa) z platformą północnoeuropejską, była jedną z głównych przyczyn orogenezy alpejskiej (główne etapy tej kolizji zakończyły się około 17 mln lat temu). Orogeneza to proces powstawania gór z przyczyn tektonicznych.
Inna kolizja, mikrokontynentów alpejsko-karpackich, Apulii oraz Afryki z Europą doprowadziła do powstania pasa płaszczowin na terenie dzisiejszych Karpat Zewnętrznych (Beskidy). Płaszczowina to ogromny fałd leżący (wytworzony w procesie fałdowania obszaru), przemieszczony na duże odległości. W procesie fałdowania obszarów kształtują się charakterystyczne fałdy o różnym położeniu.
W trakcie orogenezy alpejskiej powstały Góry Betyckie na terenie dzisiejszej Hiszpanii oraz południowej części Apeninów (Włochy). Przesuwanie się Korsyki i Sardynii w kierunku wschodnim zmodyfikowało kierunki dominujących deformacji w Alpach oraz Karpatach, wpływając znacząco na formę orogenów alpejskich w Europie. To wtedy powstał charakterystyczny łuk Karpat – efekt przemieszczania się frontu orogenicznego w kierunku północnym i wschodnim, spowodowanego między innymi wschodnim kierunkiem ruchu Korsyki i Sardynii oraz przyłączeniem Apulii (rejon dzisiejszych Bałkanów) do Europy. Nastąpiło także wiele innych wydarzeń, lecz powracając do tematu morskiego...
Na początku miocenu tj. ok 20 mln lat temu rozpoczęły się procesy związane z zamknięciem Oceanu Tetydy. Przyczyną tego było połączenie się Afryki i Półwyspu Arabskiego z Azją. Po kilku milionach lat uformowało się Zapadlisko Przedkarpackie, które stanowi część wielkiego basenu sedymentacyjnego (basen Paratetydy) powstałego na przedpolu nasuwających się ku północy Karpat. Morze to pozostawiło po sobie pas osadów, rozciagający się na ziemiach polskich od Roztocza po okolice Rybnika. Są to głównie skały ilaste z wapieniami, gipsami i solą kamienną , nierzadko zawierające złoża ropy naftowej i gazu ziemnego. Około 6 - 7 mln lat temu, wskutek wydźwignięcia Karpat Zewnętrznych wraz z całym otaczającym obszarem morze mioceńskie znikło.
Wzgórze Skała było w miocenie niewielką wyspą, o jej brzegi uderzały fale, a to prowadziło do powstawania klifów.
W Chełmku odsłania się rumowisko, które powstało na przedpolu klifu. Materiał obrywany ze stromego skalistego brzegu podcinanego przez fale, po obtoczeniu w strefie kipieli był wynoszony na przedpole klifu - w ten sposób powstały utwory widoczne w tym odsłonięciu. Brzeg morski niszczony przez wodę uderzającą w brzeg i abrazję, cofa się z prędkością uzależnioną od intensywności falowania i odporności skał, z których jest zbudowany. Niszczenie następuje stosunkowo szybko. Erozję brzegów wyspy zatrzymało podniesienie się poziomu morza. Podczas jego największego zasięgu wyspa (wzgórze Skała) została całkowicie zatopiona. Po ustąpieniu morza erozja wzgórza była kontynuowana z udziałem innych procesów, w warunkach lądowych.
Grafika przedstawiająca skałotocza
Przy ulicy Jagiellońskiej można przyjrzeć się fragmentowi rumowiska, w którym znajdują się skały z wyraźnymi śladami po skałotoczach oraz innych organizmach morskich drążących w skałach. Skałotocza są rodzajem małż. Otoczaki są wydrążone z różnych stron, jeśli zaś wydrążenia pojawiają się z jednej strony, oznacza to, że druga strona, zagrzebana w osadzie, była niedostępna dla organizmów drążących.
Przykład obtoczonej skały z wydrążeniami skałotoczy.
Zadanie:
Na ul. Jagiellońskiej znajduje się kapliczka z wmurowanymi w jej podstawę kamieniami z wydrążeniami skałotoczy. Kapliczka ta jest punktem orientacyjnym do zadań.
1. Czy w najbliższej okolicy można dostrzec dawny klif morski?
2. Jak myślisz, dlaczego organizmy morskie drążyły otwory w skałach?
3. Jakiej wielkości otwory znajdują się w kamieniach budujących podstawę kapliczki?
4. Jak myślisz, czy będąc dziś na kamienistej plaży morskiej lub oceanicznej udałoby Ci się znaleźć fragmenty skał wydrążone przez skałotocza?
5. Czy na przedłużeniu pochyłości, na której znajduje się kapliczka (patrząc w lewo lub w prawo) można znaleźć fragmenty kamieni, które są częścią odsłonięcia brzegu morza mioceńskiego? (Inne niż wmurowane w podstawę kapliczki)
Źródła i więcej:
Ślady brzegu morza mioceńskiego, Marek Szuwarzyński
http://ibrbs.pl/mediawiki/index.php/Zapadlisko_przedkarpackie 2015-05-25
http://stareaneksy.pwn.pl/historia_ziemi/przyklady/index.php?odsloniecie=skotniki&pokaz=problematyka 2015-05-29
http://stareaneksy.pwn.pl/historia_ziemi/przyklady/index.php?odsloniecie=skotniki&pokaz=problematyka 2015-05-24
http://zywaplaneta.pl/tabela-stratygraficzna/kenozoik/neogen/miocen/ 2015-05-24
http://muzeum.pgi.gov.pl/lekcje_int/morza/index.htm 2015-05-26
Additional Hints
(Decrypt)
xncyvpmxn
Treasures
You'll collect a digital Treasure from one of these collections when you find and log this geocache:
Loading Treasures