Be smart, be an EarthCacher - geology rulez! ;)
Acknowledgment: Paweł Woźniak MSc / Polish Geological Institute-National Research Institute
Podziękowanie: mgr Paweł Woźniak / Państwowy Instytut Geologiczny-Państwowy Instytut Badawczy
Choć na pierwszy rzut oka nic na to nie wskazuje, znajdujemy się w miejscu szczególnym i to nie tylko dla Mstowa. Przed nami roztacza się widok na dno szerokiej, płaskiej doliny, ograniczonej z każdej strony stromymi skarpami, którą płynie leniwie Warta – trzecia pod względem długości rzeka Polski. Bez trudu dostrzeżemy też urokliwe ostań wapienne skalnej Bramy Mirowsko-Mstowskiej (way point). Tworzą one niezwykle ciekawy przyrodniczo i krajobrazowo odcinek doliny, a ponadto przypominają nam o geologicznej historii tego miejsca, w którym tysiące lat temu twórcze, a zarazem niszczycielskie siły wody zmagały się z potęgą lądolodu. Aby ją poznać musimy odbyć podroż w czasie (niestety tylko w wyobraźni) i cofnąć się o 170 mln lat wstecz.
Warta... / photo & background photo: hanbei
Około 170-155 mln lat temu obydwie krainy geograficzne, zarówno Wyżyna Wieluńska jak i Częstochowska, znajdowały się pod wodą i stanowiły jednolitą, wapienną płytę, która osadziła się na dnie jurajskiego morza w brzeżnych częściach wielkiego oceanu Tetydy. Później obszar ten został podniesiony przez ruchy górotwórcze, a jego „wynurzenie” nastąpiło około 66 mln lat temu na przełomie kredy i paleogenu (granica między erami geologicznymi: mezozoik i kenozoik). Po „wyjściu” z morza, w warunkach ciepłego i wilgotnego klimatu ląd ten poddany był działaniu intensywnego wietrzenia chemicznego i fizycznego, którym towarzyszyły procesy erozyjne (niszczenie powierzchni terenu przez wodę, wiatr, słońce, siłę grawitacji i działalność organizmów żywych) i denudacyjne (niszczące, powodujące wyrównywanie i stopniowe obniżenie powierzchni Ziemi). Tak było aż do nadejścia epoki lodowcowej (nieformalna nazwa plejstocenu), w czasie której Polskę kilkakrotnie nawiedził lądolód skandynawski.
Głównym podejrzanym w przypadku powstania Przełomu Mirowsko-Mstowskiego Warty jest lądolód zlodowacenia środkowopolskiego w stadium Odry (300-230 tys. lat temu). Nasuwające się od północy ogromne masy lodu, powoli ale skutecznie zdzierały napotkane na swej drodze skały, krusząc je i mieląc, pozostawiając po swym niszczycielskim pochodzie osady żwirów, glin, piasku i lessu. Ponadto zablokowały one w pewnym momencie odpływ górnej Warty, która zmierzała wówczas swoją pradoliną w kierunku północnym. Po trwającym 70 tys. lat pobycie lądolodu w fazie jego wycofywania się, wody z topniejącego lodu utworzyły duże jezioro zaporowe, stopniowo coraz bardziej piętrzące się do góry. W pewnym momencie woda w miejscu dzisiejszego odcinka przełomowego (Mirów-Mstów) przedarła się przez próg jurajskich wapieni (jego pozostałościami są widoczne ostańce) zmieniając kierunek odpływu na wschodni. Powstało w ten sposób nowe koryto wcinające się wraz z upływem kolejnych tysiącleci coraz głębiej w podłoże skalne.
Jedno z zadań... / photo & background photo: hanbei
Odpowiedzi proszę wysyłać za pomocą mojego profilu. Nie trzeba czekać na moją odpowiedź, można od razu logować. Jeśli coś będzie nie tak, zgłoszę się sam. Pamiętajcie proszę, że logi bez podesłanych odpowiedzi będą kasowane.
ZADANIA
- Schodząc w dół skarpy w kierunku koryta rzeki możemy zauważyć większe lub mniejsze fragmenty bloków kamiennych. Jaka to skała? Podaj jej genezę powstania.
- Koordynaty waypointa wskazują na drugą "skałę przełomu" (pierwszą widać po drugiej stronie Warty na zdjęciu tła). Jak wysoko nad ziemią znajduje się dolna krawędź naturalnego zabarwienia widocznego na zdjęciu?
- Jak nazywamy rodzaj przełomu, który powstał w przeszłości geologicznej na skutek zablokowania przepływu Warty przez lądolód w okolicy dzisiejszej Bramy Mirowsko-Mstowskiej?
- Zadanie opcjonalne: Warta to obecnie jedna z ważniejszych rzek Polski. W jakiej pieśni patriotycznej pojawia się jej nazwa?
- Zadanie opcjonalne: a może by tak zdjęcie z Wartą? ;)
The turn of Warta, your turn to visit!
At first glance you won’t see it but actually we are in a special place, not only for Mstów. A view on the bottom of a wide and flat area is revealed to us, on each side surrounded by steep scarps where Warta – the third longest river in Poland flows slowly. Without much difficulty we can also look at limestone buttes of the rocky Mirowsko-Mstowska Gate (waypoint). Not only do they form a peculiar part of the valley, they also remind us of a geological history of the place where thousands of years ago some creative as well as destructive water forces were fighting the might of ice sheet. In order to learn about the place, we need to take a time travel (only in our imagination, unfortunately) and go back 170 million years. Around 170-155 million years ago both geographical regions – Wieluń and Czestochowa Uplands (Wyżyna Wieluńska, Wyżyna Częstochowska) remained under water and formed a uniform limestone plate, which settled on the bottom of the Jurassic Sea at parietal parts of the large Tethys Ocean. The area was subsequently raised due to orogenic movements, with its resurfacing occurring around 66 million years ago at the turn of Cretaceous and Paleogene (border between two eras: Mesozoic and Cenozoic). Following the ‘departure’ from the sea, with warm and mild climate, the land was affected by intense chemical and mechanical weathering, accompanied by erosive (damage of the area surface through water, wind, sun, gravity and activity of live creatures) and denudation processes (destructive and causing the levelling and gradual reduction of elevation). This took place until the Ice Age (informal name for Pleistocene), the time during which the Scandinavian ice sheet was bothering Poland. The main suspect of forming the Warta’s Mirowsko-Mstowski turn is the ice sheet from the Ice age in the Middle Poland, Odra location (300-200 thousand years ago). Great masses of ice arising from the North, slowly but surely tore apart any rocks on their way, leaving grit, clay, sand and loess sediments. At a certain point the masses blocked the outlet of upper Warta river, which then headed North through its urstromtal. After 70 thousand of years of the ice sheet withdrawal, the waters from the melting ice formed an artificial lake, gradually moving upwards. At some time the water located in today’s breakthrough point (Mirów-Mstów) made its way through the threshold of Jurassic limestones (buttes are their remains) and changed the outlet course east. This way a new riverbed was formed, with years cutting its way deeper and deeper into bedrock.
Replies are to be sent via my profile. There’s no need to wait for my reply, you can log your answers straight away. If there’s anything wrong, you will be notified. Do remember though, that logs with no answers shall be deleted.
TASKS
- Arriving at the downhill of the scarp and heading to the spring riverbed, you are able to see smaller or larger fragments of stone blocks. What is the rock? Provide its formation genesis.
- The waypoint coordinates point to another “breakthrough rock” (you can see the first one on another side of Warta, in the background of the photo). How high above the Earth is the lower edge of the natural tint seen in the picture located?
- Provide the name of the breakthrough, which occurred in the geological past as a result of the block of Warta by the ice sheet around today’s Mirowsko-Mstowska Gate.
- Optional task: Warta remains one of the most important rivers of Poland. What patriotic song contains its name?
- Optional task: Perhaps a pic with Warta? ;)
