Be smart, be an EarthCacher - geology rulez! ;)
Acknowledgment: Paweł Woźniak MSc / Polish Geological Institute-National Research Institute
Podziękowanie: mgr Paweł Woźniak / Państwowy Instytut Geologiczny-Państwowy Instytut Badawczy
Mocno zarośnięta obecnie dziura w ziemi, znajdująca się około 1750 m w linii prostej na południowy-zachód od przystanku PKS w miejscowości Brzyszów, jest wbrew pozorom jedną z bardziej oryginalnych form terenu, typową dla obszarów podlegających intensywnym procesom krasowym. Uwał, bo tak fachowo określają tego typu obiekty geolodzy, to bardzo rzadko spotykana w Polsce struktura, którą oprócz Gminy Mstów obserwować możemy jedynie na Ponidziu oraz na Wyżynie Lubelskiej. Skąd się tutaj wziął? Oto jego krótka historia.
Uwał koło Brzyszowa / photo & background photo: hanbei
W miarę swojego rozwoju podziemne ciągi jaskiniowe uzyskują połączenia z powierzchnią terenu poprzez system lejów krasowych. W przypadku ich gęstego nagromadzenia (tu, dzięki badaniom stwierdzono obecność dziesięciu), leje łączą się ze sobą, co w pewnym momencie może doprowadzić do zawalenia się osłabionego stropu podziemnej jaskini. O jej obecności świadczyć mogą widoczne w krawędziach zapadliska wapienie z resztkami polew naciekowych (z rzadka, w okresach zaniku wegetacji roślin), a także znajdowane sporadycznie fragmenty stalaktytów i stalagmitów. Taki scenariusz wydarzeń rozegrał się najprawdopodobniej w okolicach Brzyszowa. Pozostało po nim długie (około 300 m) i wąskie (20-25 m) obniżenie terenu o stosunkowo stromych zboczach i nierównym dnie osiągającym głębokość dochodzącą do 10 m.
Uwał w Gminie Mstów jest wciąż okresowo aktywny! Podczas obfitych opadów lub wiosennych roztopów strumienie wody spływają do niego i nikną bezpowrotnie. Dlaczego nie powstaje tu jeziorko? To kolejny dowód na istnienie drożnego, podziemnego systemu jaskiniowego. Niewielkimi szczelinami woda odpływa w głąb masywu wapiennego i formuje zapewne nowe korytarze, sale oraz komnaty, które w sprzyjających okolicznościach będziemy mogli zwiedzić za kilka, kilkanaście tysięcy lat...
Intensywny uwał w regionie Revilla de Pomar, Hiszpania / photo: Google Maps
Odpowiedzi proszę wysyłać za pomocą mojego profilu. Nie trzeba czekać na moją odpowiedź, można od razu logować. Jeśli coś będzie nie tak, zgłoszę się sam. Pamiętajcie proszę, że logi bez podesłanych odpowiedzi będą kasowane.
ZADANIA
- Jak wygląda ukształtowanie terenu w obrębie uwału od strony jego południowego krańca? Podaj krótki opis miejsca w którym stoisz (maksymalnie 4-5 zdań). Rozglądnij się uważnie wokół siebie, forma terenu nie jest jednolita.
- Patrząc na mapę turystyczna Gminy Mstów, tuż za jej południową granicą (około 500 m) zobaczyć można zaznaczony obiekt geologiczny – jeziorko krasowe. Zarówno uwał, jak i wspomniane jeziorko występują praktycznie na jednej linii o przebiegu północ-południe (z niewielkim odchyleniem). Co łączy obie te formy? Odpowiedzi udziel w maksymalnie dwóch krótkich zdaniach.
- Zadanie opcjonalne: zdjęcie "zielonego piekła" (obecnie zielonego) mile widziane ;)
Uvala – an (un)usual hole in the Earth...
Now heavily overgrown hole in the Earth, located 1750 m on the south-west from Brzyszów PKS coach station, the uvala is actually one of the more unique forms in the ground, typical for areas affected by karst processes. As formally called by geologists, uvala is a rarely seen in Poland structure. Only two more are present in Poland – in Ponidzie and Wyżyna Lubelska. How did it get here? Here’s the short story. With its development, underground cave systems access link to the surface of the ground through sinkholes. In case of their high density (investigators confirmed 10 here), sinkholes join each other and sometimes cause the roof of the underground cave to collapse. The cave’s presence may be confirmed by limestone with fragments of flowstones (seldom during plant growth disappearance periods) seen on the edges of subsidence as well as sporadically found stalactites and stalagmites. The scenario most likely took place around Brzyszow. The effect was a long (around 300 m) and narrow (20-25 m) dip of the area with relatively steep slopes and rough bottom with depth reaching up to 10 metres. The Uvala here is still seasonally active. During heavy rain or spring thaws, streams of water enter the uvala and completely disappear. Why is there no lake? Well, this is another proof for existence of an unobscured, underground cave system. Water enters the limestone massifs through narrow cavities and forms new galleries, halls and chambers, which we may possibly be able to visit in few or dozens of thousands years…
Replies are to be sent via my profile. There’s no need to wait for my reply, you can log your answers straight away. If there’s anything wrong, you will be notified. Do remember though, that logs with no answers shall be deleted.
TASKS
- What does the shape of the area around the uvala from its southern edge look like? Provide a short description of the place (4-5 sentences max.). Look around you very carefully - the terrain form is not uniform.
- Looking at the Mstów County’s map, just behind its south border (around 500 m) you may see a marked geological object – a karst spring. The uvala as well as the spring are located almost opposite to each other (north-south line with a small angle). What provides the link between those two forms? Two short sentences max.
- Optional task: a photo of ‘the green hell’ (green at the current moment) would be a nice addition ;)
