Be smart, be an EarthCacher - geology rulez! ;)
Acknowledgment: Monika Krzeczyńska MSc / Polish Geological Institute-National Research Institute
Podziękowanie: mgr Monika Krzeczyńska / Państwowy Instytut Geologiczny-Państwowy Instytut Badawczy
Skąd taki wielki otwór w skale na szczycie góry? Czyżby w legendzie o Panu Twardowskim tkwiło ziarno prawdy? Podobno bowiem diabeł przysiadł tu pewnego dnia goniąc Pana Twardowskiego, a śmiejąc się do rozpuku puszczał bąki, dzięki czemu powstała owa dziura.
Z geologicznego punktu widzenia wygląda to nieco inaczej...
Strop jaskini na Dupce / photo & background photo: hanbei
Potężny, prowadzący stromo w dół otwór jaskini uformowany jest w skałach wapiennych stanowiących trzon góry Dupka. Jest to typowe dla Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej wzniesienie, na którego szczycie znajdują się wychodnie twardych, słabowietrzejących wapieni skalistych przykrytych zwietrzeliną i młodszymi, miękkimi osadami. Wzgórza takie ciągną się długim pasmem od Krakowa aż po Częstochowę. Są one pozostałością po potężnych strukturach kolonijnych tworzonych przez gąbki wraz z innymi towarzyszącymi im organizmami, m.in. sinicami żyjącymi na dnie jurajskiego morza panującego tu ok. 160 mln lat temu.
Po ustąpieniu morza (regresji) z końcem kredy wynurzone skały zostały wystawione na działanie warunków atmosferycznych – rozpoczęły się procesy wietrzenia, erozji i denudacji. Początkowo usunięta została warstwa skał kredy, o dużej podatności na wietrzenie odsłaniając warstwy położone poniżej – powstałe w jurze. Wówczas rozpoczął się proces selektywnego wietrzenia wapieni jurajskich. Odsłonięte zostały najwyższe fragmenty masywów wapieni skalistych pozostałych po wspomnianych kolonijnych budowlach gąbkowych i jak świadkowie dawnych czasów - wieńczą obecnie wiele z wapiennych wzgórz.
Jednak i te skały nie oparły się całkowicie wietrzeniu. Wody atmosferyczne wnikały w każdą, najmniejszą nawet szczelinkę: na skutek procesów krasowych rozpuszczały wapień, a w wyniku wietrzenia fizycznego rozsadzały go. Wzdłuż pierwotnie bardzo drobnych szczelin i pęknięć z czasem powstały puste przestrzenie – studnie krasowe, ciągi korytarzy jaskiniowych. Tak też powstała Jaskinia Siedlecka zwana częściej (ku uciesze najmłodszych) Jaskinią na Dupce.
Odpowiedzi proszę wysyłać za pomocą mojego profilu. Nie trzeba czekać na moją odpowiedź, można od razu logować. Jeśli coś będzie nie tak, zgłoszę się sam. Pamiętajcie proszę, że logi bez podesłanych odpowiedzi będą kasowane.
ZADANIA
- Zjawiska krasowe prowadzące do powstawania podziemnych pustek, najszybciej przebiegają na granicy warstw skalnych. Dlaczego tak się dzieje? Na granicy jakich warstw uformowany został pierwotnie górny korytarz jaskini na Dupce?
- Jak nazywają się formy naciekowe widoczne w ścianie pod szerszą półką skalną w otworze jaskini?
- Po której stronie świata w stosunku do środka otworu jaskini znajduje się ta półka?
- Zadanie opcjonalne: zdjęcie na Dupce? Wolne żarty ;)
Cave on… the Bum
Why there is such a big hole in the rocks at the top of the mountain? Is the legend of Mr. Twardowski true? Apparently, the devil sat here one day after chasing Mr. Twardowski, and while laughing heartily he let go of farts, making a hole. From a geological point of view, it looks a bit differently...
Huge, steep entrance to the cave formed in the limestone that is the core of Dupka (“bum”) mountain. This hill is typical of the Polish Jura Krakowsko-Częstochowska, with outcrops of hard, resistant to weathering rocky limestone covered by younger and softer sediments on top. Similar hills occur from Krakow to the Czestochowa. They are a remnant of the huge colonial structures created by the sponge along with other accompanying organisms, including cyanobacteria that were living at the bottom of the Jurassic sea, approx. 160 million years ago.
After the retreat of the sea (regression) at the end of the Cretaceous, submerged up this moment rocks were exposed to atmospheric conditions and the weathering, erosion and denudation processes began. Initially, susceptible to weathering Cretaceous rocks has been removed, revealing the layers below – these formed in the Jurassic. These rocks underwent selective weathering. It led to the exposure of the highest parts of limestone massifs that are remnant of these colonial sponge structures and like witnesses of old times – they crown many of the limestone hills today.
However, even these rocks yielded to weathering. Atmospheric water penetrated every, even the smallest slit: due to karst processes the limestone was dissolved and the frost weatherings led to physical shattering. The originally very small cracks and fissures over time turned into voids – sinkholes and cave systems. This is how Siedlecka Cave was created, more often known (to youngsters great delight) as Cave on Dupka (“bum”).
You can send answers via my profile. You do not need to wait for my answer, you can log instantly. If something is wrong I will contact you myself. Please remember that logs without answers will be deleted.
QUESTIONS
- The karst processes lead to the formation of underground cavities, and are the fastest at the boundary of rock layers. Why is this happening? At the boundary of what layers formed an upper corridor of the Cave on Dupka?
- What is the name of speleothems that are visible on the wall above the wider shelf in cave mouth?
- On which side of the world, in relation to the center of the cave opening, is the shelf?
- Optional: Photo on the Bum? Good joke ;)
