[PL]
Planty – park miejski w Krakowie otaczający Stare Miasto, założony w latach 1822–1830, o powierzchni 21 ha i obwodzie 4 km.
Planty powstały na miejscu fortyfikacji otaczających miasto: murów obronnych oraz położonej na ich przedpolu fosy i wałów ziemnych. Był to grząski, zaniedbany teren pełniący rolę śmietniska i ujścia ścieków. W 1820 podjęto decyzję o utworzeniu "ogrodów miejskich" na miejscu wyburzonych na początku XIX w. murów (stąd nazwa Planty – od splantowania, czyli wyrównania rumowisk, bardzo długo jednak krakowianie używali nazwy Plantacye lub Plantacje). Głównym inicjatorem tej idei, twórcą pomiarów i planów był Feliks Radwański. Po jego śmierci w 1826 r. kierownictwo robót objął Florian Straszewski, który w 1830 r. założył fundację z przeznaczeniem na utrzymanie Plant.
Początkowe prace polegały na niwelacji terenu, zasypaniu fosy nawiezioną ziemią itp. W obrębie tworzonego parku pozostał Barbakan. W kolejnym etapie przystąpiono do obsadzania terenu drzewami (głównie kasztanowce, także klony, lipy, jesiony, topole, pojedyncze egzemplarze drzew egzotycznych) i krzewami, zakładania trawników i kwietników oraz wyznaczania alejek i placów zabaw.
Od roku 1827 Planty objęły pierścieniem także wawelskie wzgórze, na którego południowych stokach posadzono drzewa brzoskwiniowe i urządzono winnice, zlikwidowane w latach 50. XIX wieku w związku z podjęciem przez armię austriacką prac mających przekształcić wzgórze w cytadelę i koszary.
W późniejszych latach powstawały m.in. kioski i pawilon koncertowy. Prowadzono zwykłe prace pielęgnacyjne, zajmowali się nimi ogrodnicy zwani plantowymi. Zgodnie z regulaminem ustanowionym przez władze miejskie w 1879, planty podzielone były na dziewięć rewirów podlegających opiece dziewięciu plantowych. Funkcjonowali oni do połowy XX w.
Planty stały się miejscem spacerów, spotkań towarzyskich, a nawet uroczystości narodowych. W 1871 r. utworzono Komisję Plantacyjną, która zajęła się uporządkowaniem Plant i stałą nad nimi opieką. Z jej inicjatywy rozpoczęto ozdabiać park pomnikami. W 1919 roku przed Collegium Novum posadzono Dąb Wolności. U wylotu ul. Lubicz stał natomiast przed II wojną światową pamiątkowy wiąz posadzony ponoć przez samego Tadeusza Kościuszkę.
Podczas II wojny światowej doszło do znacznej dewastacji parku – Niemcy wycięli krzewy i zrabowali "na cele wojenne" metalowe ogrodzenie oddzielające aleje spacerowe od zieleni. W okresie powojennym ograniczano się tylko do zapobiegania dalszej degradacji Plant. Decyzję o ich rewitalizacji, według projektu prof. Janusza Bogdanowskiego, podjęto w 1989 r. W ciągu kilkunastu lat renowacji Plant przywrócono małą architekturę – stylowe lampy, ogrodzenia, ławki; za pomocą kamiennych murków zarysowano dawny przebieg murów obronnych oraz rozmieszczenie baszt i bram miejskich.
Planty podzielono na 8 ogrodów:
Wawel – w okolicach Wawelu – od ul. Franciszkańskiej do ul. Powiśle
Uniwersytet – w okolicach Uniwersytetu Jagiellońskiego – od ul. Franciszkańskiej do ul. Szewskiej
Pałac Sztuki – w okolicach Pałacu Sztuki – od ul. Szewskiej do ul. Sławkowskiej
Florianka – naprzeciw dawnego gmachu "Florianki"
Barbakan – w okolicach Barbakanu
Dworzec – w okolicach Dworca Głównego
Gródek – od ul. Mikołajskiej do ul. Siennej
Stradom – w okolicach Stradomia – od ul. Siennej do ul. Stradomskiej
żródło: Wikipedia
[EN]
Planty is one of the largest city parks in Kraków, Poland. It encircles the Stare Miasto (Old Town), where the Medieval city walls used to stand until the early 19th century. The historic Old Town is not to be confused with the Administrative District No. 1 Stare Miasto extending further east.
The park has an area of 21,000 square meters (5.2 acres) and a length of 4 kilometers (2.5 mi). It consists of a chain of thirty smaller gardens designed in varied styles and adorned with numerous monuments and fountains. The park forms a scenic walkway popular with Cracovians. In summer, sprinkled with ponds and refreshment stalls, it is a cool and shady retreat from the nearby bustling streets.
Most historic sites of the old Kraków are located inside the Planty-park-belt along the Royal Road (Polish: Droga Królewska) crossing the park from the medieval suburb of Kleparz – through Florian Gate – at the northern flank of the old city walls. The historic Wawel Castle at the Wawel Hill, adjacent to Vistula River meander, form the southernmost border of Planty.
History
The green belt was established in place of the medieval walls between 1822–1830 as part of the urban development projects to preserve the concept of a "garden city".
By the beginning of the 19th century the expanding city had begun to outgrow the confines of the old defensive walls. The walls had been falling into disrepair due to lack of maintenance after the Partitions of Poland. As a result, Emperor Franz I of Austro-Hungary ordered the dismantling of the old fortifications. However, in 1817 Professor Feliks Radwański of Jagiellonian University managed to convince the Session of the Senate of the Republic of Kraków to legislate the partial preservation of the old fortifications, namely, the Florian Gate and the adjoining Barbican, one of only three such fortified outposts still surviving in Europe.
[CACHE]
[PL] Mały pojemnik ukryty na współrzędnych. Zachowaj ostrożność ze względu na dużą ilość ludzi w okolicy. Weź proszę coś do pisania. Powodzenia ;)
[EN] Small container hidden at coordinates . Use caution due to the large number of people in the area. Please take something to write. Good luck ;)
