GC5ZHN2 Jeleniogórski garniec lodowcowy (marmit) (Earthcache) in Dolnośląskie, Poland created by PGC-Team

GC5ZHN2 ▼

A cache by PGC-Team Message this owner

Hidden : 7/18/2015

Difficulty:

Terrain:

Size: Size: other (other)

Join now to view geocache location details. It's free!

Watch

How Geocaching Works

Please note Use of geocaching.com services is subject to the terms and conditions in our disclaimer.

Geocache Description:

Garniec lodowcowy (marmit) w Jeleniej Górze usytuowany jest nieopodal Krzyża Milenijnego w okolicy Zabobrza. Znajduje się on tuż poniżej górnej krawędzi stoku jednego ze wzgórz, między potokiem Jeleniak, a potokiem Złotucha, na wysokości 385 m n.p.m. Stok o ok. 20 m wysokości, na którym leży, opada stromo ku płaskiemu dnu doliny Jeleniaka. Garniec jest zagłębieniem w skale o kształcie walca, o wysokości ścian od 190 do 125 cm. Jego średnica wynosi 170 cm. Ma płaskie dno, lekko wklęsłe ku środkowi, a na środku znajduje się stożkowate zagłębienie o średnicy 20 cm i głębokości 8 cm. Na pierwszy rzut oka sprawia wrażenie sztucznego, wykutego przez człowieka tworu np. cysterny, zbiornika lub miejsca o specjalnym przeznaczeniu.

Obiekt ten został odkryty przypadkowo wiosną 1821 r. przez uczniów szkoły w Strupicach, (dzisiejsze Zabobrze przy ul. Wiejskiej) podczas wycieczki ze swoim nauczycielem Scholzem. Jakiś czas później odkrywcy wrócili tu i przeprowadzili badania. Wydobyli zawartość garnca, a wyniki zostały opublikowane przez F.K. Moscha w Görlitz, w niewielkiej książce w 1855 r.
Mosch przyjechał nawet do Strupic, by zobaczyć to znalezisko. Opisał je w taki sposób: „Pośrodku dosyć duży głaz, a pod nim pokruszone czerwono-żółte skorupy urny. Przy tym leżały kości, węgiel drzewny i popiół.” Nie wiadomo na jakiej podstawie stwierdzono, że znalezione fragmenty naczyń pochodziły z urny. Być może zasugerowano się popiołem i węglem drzewnym obok. Kości zidentyfikowano jako końskie.

W czasach Cesarstwa Niemieckiego dochodzono, jaka mogła być funkcja tego obiektu. Zaczęto uznawać, że zagłębienie w skale było miejscem kultu lub grobem Wandalów, jednego z plemion germańskich, które zamieszkiwało na Śląsku od III w. p.n.e. do IV w . n.e. Wandalowie wyparci przez Hunów ruszyli na Zachód (okres wędrówek ludów). Przeszli przez całą Europę. Z Półwyspu Pirenejskiego dostali się do Północnej Afryki, gdzie założyli swoje państwo. Stąd przez Sycylię uderzyli na Półwysep Apeniński, a w 455 r. zdobyli i złupili Rzym (stąd „wandalizm”). To plemię germańskie nie ma nic wspólnego ze współczesnymi Niemcami. Powstałe w 1880 r. Riesengebirgsverein, czyli Towarzystwo Karkonoskie w Jeleniej Górze, oprócz wyznaczania szlaków turystycznych, zajmowało się historią. Dlatego członkowie Towarzystwa przyjechali do Strupic w 1891 r., aby zapoznać się na miejscu ze znaleziskiem. Nauczyciel, który odkrył grób już nie żył. Rozmawiali jednak z jego synem i dowiedzieli się, że odkrycia znalezione w zagłębieniu 70 lat temu, znajdują się w szkole. Okazało się jednak, że zachowały się jedynie kości konia, na podstawie których nie można datować znaleziska.

W 1993 r. dokonano dokładnej penetracji tego obiektu. Wyczyszczono jego wnętrze, wykonano dokumentację rysunkową i fotograficzną. Niestety ani szkoła, ani kości konia w Strupicach już nie istniały. Została potwierdzona hipoteza, że jest to naturalna forma - garniec podlodowcowy, który mógł powstać w czasie zlodowacenia Odry, kiedy lądolód skandynawski dotarł do Kotliny Jeleniogórskiem po raz ostatni, czyli ok. 260 tys. do 300 tys. lat temu.
Głaz, który znaleźli w obiekcie uczniowie ze Strupic, będącym twardszym od podłoża, obracał się pod wpływem topniejącego lodu i zamarzającej wody, dzięki czemu wywiercił w skale dziurę - garniec. Nie można całkiem wykluczyć, że na garniec natknęli się Wandalowie, którzy zamieszkiwali przed wiekami te tereny, a konkretnie jedno z ich plemion - Silingowie. Mogli złożyć więc w garncu prochy w glinianej urnie jednego z kompanów wraz z kośćmi konia lub wykorzystać go jako np. miejsce składania ofiar. Tego już nigdy się nie dowiemy, bowiem artefakty znalezione w garncu 192 lata temu dawno zaginęły.

Nie zmienia to faktu, że garniec podlodowcowy jest sam w sobie obiektem wyjątkowym, godnym zainteresowania i ochrony. Podobne garnce lodowcowe znane są przede wszystkim z obszaru ostatniego zlodowacenia w Alpach i na Półwyspie Skandynawskim. W Polsce są wielką rzadkością.

Zdjęcie: PGC-Team.

Garniec lodowcowy, zwany również marmitem, jest zagłębieniem eworsyjnym w formie cylindra o wygładzonych ścianach i zaokrąglonym dnie, wyżłobionym w litej skale pod ciałem lodowca przez wody subglacjalne lub też przez wody supraglacjalne, spadające w głąb lodowca młynem lodowcowym i wprawiające w ruch wirowy kamienie znajdujące się na dnie tego zagłębienia. Marmity rozwijają się z reguły w lokalnych zagłębieniach lub szczelinach skały i mogą osiągać głębokości sięgające kilkunastu metrów.

Warto dodać, że marmity są często mylone z kotłami eworsyjnymi. Są to dwie różne formy polodowcowe. Powstawanie pierwszej z nich opisano powyżej, natomiast kocioł eworsyjny jest przegłębieniem w dnie cieku wodnego (strumienia lub rzeki) powstałym w wyniku eworsji, zwykle u podnóża wodospadu lub progu skalnego w korycie, w rozszerzeniach lub zakrętach koryta, ewentualnie koło innych przeszkód w nurcie. Kotły eworsyjne powstają, gdy spadająca z progu woda trafia na niesymetrycznie ułożone podłoże. Woda zaczyna na nim wirować wokół osi pionowej, a porwany nią gruz zaczyna krążyć, żłobiąc okrągłe zagłębienie. Kolejne kamienie działają jak frezy, szorując po jego dnie i po bokach. W rezultacie wieloletniego działania tworzy się okrągła, wygładzona niecka lub studnia, o głębokości sięgającej do kilku metrów, w której można dostrzec czasem kuliście obrobione kamienie.

Źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Kocio%C5%82_eworsyjny#/media/File:Kocio%C5%82_eworsyjny.svg

Przez profil wyślij odpowiedzi na poniższe pytania. Nie musisz czekać na moją zgodę na logowanie, jednak pamiętaj, że logi bez uprzednio wysłanych odpowiedzi będą kasowane. Logować EC można bezpośrednio po wysłaniu odpowiedzi do mnie. Jeśli coś w nich będzie nie tak, zgłoszę się do Ciebie/do Was i pomogę w zadaniu. Powodzenia!

Zadania:

Przyjrzyj się skałom, w których wydrążony jest garniec. Jaką mają strukturę?
Pierwotna głębokość garńca wynosiła 190 cm. Został on częściowo zasypany. Jaka jest jego obecna głębokość mierzona na ścianie widocznej na drugim zdjęciu.
W ścianach garńca widoczne są szczeliny. Odszukaj szczęlinę widoczną na trzecim zdjęciu i podaj jej głębokość.
Możesz załączyć zdjęcie swoje lub gpsa (opcjonalnie). Proszę nie zamieszczaj zdjęć odpowiadających na pytania.

Bibliografia:

http://www.jelonka.com/news,single,init,article,4973
Jaroszewski Wojciech, Marks Leszek, Radomski Andrzej: Słownik geologii dynamicznej, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1985, s. 55 i 139.

Additional Hints (No hints available.)