Elburg in de Hanzetijd. Mystery Cache

ELBURG IN DE HANZETIJD
In het gemeentemuseum van Elburg hangt een levensgrote afbeelding van Sint Christoffel.

 

In de Middeleeuwen geloofden de mensen dat deze heilige een onvoorziene dood kon voorkomen. Eén eerbiedige blik op Sint Christoffel gaf een hele dag bescherming. Om het de mensen gemakkelijk te maken, werd zijn beeltenis overal duidelijk zichtbaar tentoongesteld. Vooral bij gevaarlijke reizen werd de hulp van Sint Christoffel veelvuldig ingeroepen. Zulke reizigers kochten dan een vaantje met daarom een afbeelding van deze sympathieke reus.
Het aardige van dit middeleeuwse geloof is de praktische betekenis voor het leven van alledag. Iets waar je bang voor bent, kan op een simpele manier voorkomen worden. Ook vind je overal in Europa dezelfde vertrouwde beelden terug. Net alsof je thuis bent met je eigen spulletjes om je heen. 

Handelspost
Sint Christoffel zul je vooral vinden in plaatsen waar veel gereisd werd. Zoals dat ook het geval is geweest in het oude Elburg van de late Middeleeuwen. Elburger handelaren kwamen toen overal, van Zweden tot Brugge. Vooral in het uiterst zuidwestelijk puntje van Zweden deden Elburgers goede zaken. Ze kochten daar zoveel haring, dat koning Albert toestemming gaf om tegenover zijn huis in Falsterbode een handelspost te openen. Daar werd de haring van de plaatselijke vissers opgekocht. Het schoonmaken en zouten werd door eigen mensen gedaan.

 
Fragment van Zuid- Zweden uit de Grote Bosatlas, 52e editie. Zuid-Zweden hoorde in de Hanzetijd bij Denemarken
 
Brief
Een van de schepenen van de stad Elburg werd als voogd aangesteld. Hij hield toezicht op de handel en de verscheping van de vracht naar het vaderland. Als beloning daarvoor kreeg de voogd enkele guldens per jaar en vrij kleding. Regelmatig stuurde hij brieven met interessante nieuwtjes naar de collega schepenen in Elburg. Zo’n brief uit 1410 is bewaard gebleven en ligt in het gemeentearchief in Oostendorp. De schrijver heette Evert Scerpinc.
De brief begint met een zakelijk overzicht van de hoeveelheid haring die verwerkt is en de prijs die ervoor betaald moet worden. Dan volgen mededelingen over de oorlog tussen Polen en Pruisen en het hele verhaal eindigt met een persoonlijke groet aan zijn vriend Johan Sticker:
‘Meer heb ik deze keer niet te schrijven, maar wens mijnheer Johan Sticker een gezegende nachtrust en laat hij vooral alle vrienden de groeten doen. Ik heb geen tijd om hem die allemaal in een afzonderlijke brief te schrijven. God zij met u. Ik heb deze brief geschreven op de Heilige Kruisavond.’ (13 september)
 
Voorbij de Jammerbocht
Tot begin november draaide het haringbedrijf in Zweden op volle toeren. Vlak voor Sint Maarten kwam daar een eind aan. De gezellen maakten zich klaar voor het kerstverlof in Elburg. Alles moest er voor het vertrek piekfijn uitzien. Samen met de plaatselijke bevolking werd Sint Maarten gevierd. ’s Morgens vroeg ging iedereen eerst naar de kerk. Midden op het prachtige altaarstuk stond de vertrouwde afbeelding van Sint Christoffel. Dat gaf hoop op een voorspoedige reis.’s Middag deed iedereen zich te goed aan de Sint Maartengans en trok daarna welgemoed aan boord. Als de schepen maar eenmaal de Jammerbocht voorbij waren, ging de verdere reis vanzelf.
 
Terug in Elburg
Bij de aankomst op de Rede van Elburg werden de schepen begroet met klokgelui en trompetgeschal. Iedereen haastte zich vol verwachting naar het strand. Daar kwamen de mannen met het loon van een heel jaar hard werken. Toch was de terugkeer niet voor iedereen een feest. Want hoe vaak gebeurde het niet dat een geliefd familielid in het voorbije jaar gestorven was. In het ergste geval wachtten er ook vrouwen tevergeefs op de terugkeer van hun man. Dan moest het achtergebleven gezin zelf maar zien hoe ze de winter doorkwamen. Ze kregen wel wat steun van het Schipluidengilde en de Kerk, maar dat was in veel gevallen te weinig. Het gebeurde dan wel dat de oudste zoon de plaats van zijn vader probeerde in te nemen als de vloot op 22 februari weer naar het Zweedse Falsterbo vertrok. Zo’n jongen was daar in de veel gevallen nog veel te jong voor. Maar wat wil je? Veel keus was er niet.
 
Drellenborch
Falsterbo ligt in de provincie Skane of – zoals de  Hollanders zeiden – Schonen.  In diezelfde provincie neemt tegenwoordig de plaats Trelleborg een opvallende plaats in aan de Zweedse Zuidkust. De naam van deze stad lijkt opvallend veel op Elburg. Vooral als u weet dat de naam van deze Zweedse stad vroeger ook wel als Trellborch of Drelborch geschreven werd.
Ook het Gelderse Elleborch kent oude schrijfwijzen als Stat te Drelborch en Stat ter Elborch. In 1362 werd een Elburger schipper in Vlaanderen aangehouden voor een overtreding. Zijn naam werd geschreven als Bert Wale van Drellenborch. Behalve de naamsovereenkomst tussen een stad in Gelderland en een stad in Skane zijn er ook nog onderlinge familiebanden tussen beide streken geweest. Zo was koning Christoffer van Denemarken een oomzegger van Aernt van Gelre.

 

St. Christoffel in de kerk van Munster. Ook in de St. Nicolaaskerk van Elburg heeft ooit zo'n groot beeld van St.Christoffel gestaan. Dit beeld is vernield tijdens de beeldenstorm van 1566.
 
Rijk geworden
Elburg heeft alleen maar het West-Duitse Haselünne als zusterstad.  Daar zou eigenlijk best nog het Zweedse Trelleborg als tweede stad aan toegevoegd kunnen worden. Vanuit die stad zijn dan fietstochten te organiseren naar het voormalig stukje Elburg bij de plaats Falsterbo. Natuurlijk mag een bezoek aan de kerk niet ontbreken. Zittend voor het altaarstuk van Sint Christoffel dwalen de gedachten terug naar de vijftiende eeuw. De tijd waarin veel Elburgers rijk geworden zijn in de handel. Maar ook de tijd waarin veel gezellen veel te vroeg gestorven zijn en hier rond de kerk van Falsterbo een naamloze rustplaats hebben gekregen. 
 

U kan uw oplossing valideren met certitude.