In de tweede helft van de 18e eeuw begon in Nederland de periode van de Verlichting met grote veranderingen op het gebied van wetenschappen, wijsbegeerte, theologie, kunst en literatuur. Ook ging met toen anders denken over begraven en o.a. medici maakten uit hygiënisch oogpunt bezwaar tegen de praktijk van het begraven in kerken.
In 1783 schreef het Zeeuws Genootschap der Wetenschappen te Vlissingen een prijsvraag uit. Het onderwerp: ‘Dewyl de schadelijkheid der begravenissen, binnen de Steden en Kerken, ten vollen beweezen en vry algemeen erkend is: welke zyn de verschillende redenen, dat die nadeelige gewoonte in deeze Republiek blyft stand grypen; en welke zyn de beste middelen, om dezelve te doen ophouden?’
Eén van de twee bekroonde inzendingen was van mr. Johan Diderik van Leeuwen uit Tiel die zijn betoog eindigde met SALUS PUBLICA SUPREMA LEX ESTO! (Laat het algemeen welzijn de hoogste wet zijn!).
J.D. van Leeuwen stichtte, samen met o.a. Arend Hendrik van Eck, het ‘Begraafgenootschap Ter Navolging’ met als doel in Tiel een buitenbegraafplaats aan te leggen. In 1786 werd hiertoe een stuk grond gekocht buiten de Burense Poort. Door een voortvarende aanpak kon daardoor al op 30 december 1786 Wilhelmina Claszen als eerste worden begraven. Twisten tussen de Orangisten en de Patriotten zorgden er daarna voor dat de begraafplaats zwaar werd beschadigd en dat er pas weer in 1790 weer iemand kon worden begraven: Rector van de Latijnsche School E.E. van Bergen wiens grafsteen bewaard is gebleven. In 1800 werd de toegangspoort, zwaar beschadigd door een storm, na herstel in 1801 ontbraken de urnen. In 1806 is de toegangspoort gecompleteerd door het plaatsen van twee nieuwe urnen. Boven de poort prijkte en prijkt de tekst: 'De menschenliefde door 't gezond verstand verlicht / heeft deez begraafplaats tot een voorbeeld hier gesticht'.
In 1858 werd goedkeuring verleend voor uitbreiding van de begraafplaats, waarvoor een jaar eerder al grond was aangekocht, die in 1859 werd voltooid. In het ontwerp van de uitbreiding van K.G. Zocher is de ingang van de begraafplaats verplaatst van de Stationsweg naar de Lingedijk. Een jaar later werd ook het baarhuisje gebouwd (in de jaren ’70 van de 20e eeuw vernieuwd).
Op 1 december 1971 werd Ter Navolging rijksmonument en van 1986 tot 1 januari 2015 werden alleen nog bijzettingen in de bestaande (familie)graven op het noordelijke deel toegestaan. Vanaf 2015 worden er weer nieuwe (urnen)graven uitgegeven en kreeg het zuidelijke de bestemming van strooiveld met daarop het kunstwerk ‘Via Nominum’ van de Tielse kunstenaar Michiel van Luijn.
Rond 2010 werd een eerste reeks grafmonumenten hersteld waaronder 4 grafkelders en een twintigtal grafzerken. In 2015 werd een herstelplan opgesteld voor de periode tot 2025. Het vermeldt het herstel van tientallen grote en kleinere grafmonumenten.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
"Stichting Ter Navolging Tiel"
De vrijwilligersorganisatie Stichting tot Instandhouding van Historische Begraafplaatsen in Tiel en Omstreken richt zich, gerelateerd aan de beschikbare vrijwilligersinzet en financiële middelen, allereerst op het behoud en het dagelijkse beheer van de rijksmonumenten Ter Navolging (1786) en de Joodse Begraafplaats (1827) in Tiel. Daarnaast wordt ingezet op het behoud en het herstel van tientallen grafmonumenten op Ter Navolging, het documenteren van graven en mensen die daar begraven liggen en het geven van voorlichting in de vorm van ‘open dagen’, rondleidingen en een fietsroute.
Onze vrijwilligersorganisatie zet zich in voor de ‘Instandhouding van Historische Begraafplaatsen in Tiel en Omstreken’. Op basis van de beschikbaarheid aan vrijwilligersinzet en budget richt zij zich allereerst op het behoud van de rijksmonumenten Ter Navolging (1786) en de Joodse Begraafplaats (1827) in Tiel.
Sinds 2010 is Ter Navolging van een ‘bramenparadijs tussen ruïnes’ veranderd in een historische begraafplaats met tevens het karakter van een intiem stadspark met enkele honderden soms eeuwenoude grafmonumenten. Dat dank zij de inzet van enkele tientallen vrijwilligers en (be)geleid door en met de inzet van de professionals van Van Luijn Natuursteen (Tiel), ‘De Steen’ (Beneden-Leeuwen) en ‘Aanpak Bouw en Riool’ (Kapel-Avezaath).
Op basis van het ‘Herstelplan 2015 – 2025’ wordt beoogd alle grafmonumenten zodanig te herstellen dat zij toekomstbestendig zijn.
Staat van maart – oktober het ‘buitenwerk’ centraal, in de wintermaanden verdiepen vrijwilligers zich in de archieven om (waar mogelijk) te achterhalen wie in welke graven liggen, hoe deze personen er uitzagen en welke achtergronden zij hadden. Het is het plan dit project, dat de titel ‘Het verhaal achter het graf’ draagt, in 2022 af te ronden.
Inmiddels zijn (vrijwel) alle grafmonumenten fysiek beschreven en zijn alle herstelwerkzaamheden gedocumenteerd: van het zwarten van teksten tot aan het verwijderen van verrotte I-balken tot aan het dak van een grafkelder om vervolgens weer op te gaan bouwen.
Naast een kleine tentoonstelling in het Baarhuisje van Ter Navolging is in het Metaheerhuisje van de Joodse Begraafplaats een expositie ingericht met daarin onder andere een overzicht van de geschiedenis van de Joden in Tiel en historische voorwerpen.
Met deze presentaties treedt de stichting naar buiten tijdens bijvoorbeeld Open Monumentendag en het Weekend van de Begraafplaats. Op die (zon)dagen worden rondleidingen verzorgd op zowel Ter Navolging als de Joodse Begraafplaats.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
- De geocache route begint bij de toegangspoort. (Sommige antwoorden staan in de tekst hierboven)
Vraag 1:
In welk jaar is de eerste overledene hier op "Ter Navolging" begraven? Noem dit A
- Loop de begraafplaats op en sla na 20 mtr links af. Op deze plek is in 2015 een nieuw strooiveld gerealiseerd.
Vraag 2:
Wie is de maker van het kunstwerk "Via Nominum"? Noem dit B
Michiel van Luijn = 336, Gerard van Luijn = 428 , Joost van Luijn = 542
- Loop terug naar het hoofdpad en sla dan linksaf.
Vraag 3:
Hoeveel engeltjes zijn er te vinden op dit pas volledig gerestaureerde familiegraf? Noem dit C
- Loop nu voorzichtig tussen de graven door naar het graf op de volgende foto.
Vraag 4:
In dit in 1931 geheel vernieuwd graf ligt o.a. J. D. van Leeuwen, de stichter van "Ter Navolging" begraven. Hoeveel torens staan er op de rand van dit graf? Noem dit D
6 = 112, 7 = 155, 8 = 198.
- Aan de rechterkant op ongeveer 10 meter vind u de grafsteen voor de volgende vraag.
Vraag 5:
"Let op dit is een oudere foto, de grafsteen achter dit graf is inmiddels weggehaald"
Deze oudste grafsteen op "Ter Navolging" ligt op het graf van Ernst Ephraïm van Bergen. In welk jaar is hij hier begraven? Noem dit E
- Loop nu richting het "baarhuisje".
Vraag 6:
Dit bijzondere grafmonument van het echtpaar Küthe is 2,25 meter hoog en weegt in totaal ca. 8000kg. Hoeveel paaltjes zijn er gebruikt voor de kettingen? Noem dit F
Cache locatie: N 51°53.A - ( B x C )' - E005°25.E - ( D x F )'
Let op cache voorzichtig openen en sluiten.
Met dank aan de "Stichting tot Instandhouding van Historische Begraafplaatsen in Tiel en Omstreken" voor het mogen plaatsen van deze cache en Michiel van Luijn voor de hulp tijdens de workshop "natuursteen bewerken" om de cachebehuizing vorm te geven.
Miniteam bedankt voor het proeflopen.