Wielka szpera
Historia wydarzenia w Litzmannstadt Ghetto
Zwyczajny, współczesny przechodzień spacerujący po zakamarkach starych Bałut, nie zdaje sobie sprawy z wyjątkowej i tragicznej historii tego miejsca. Nieco ponad 70 lat temu, w kulminacyjnym momencie tragedii osób głównie pochodzenia żydowskiego, odizolowanych w zamkniętej dzielnicy, okupanci zorganizowali nieludzką akcję polegająca na przymusowej deportacji części mieszkańców getta. Oczywiście celem tego działania była przede wszystkim zagłada większości wywożonych z getta Żydów. Na skutek rozkazów niemieckich władz rozdzielano rodziny, likwidowano przytułki i szpitale. W samym sercu łódzkiego getta, jego żydowski zwierzchnik, przewodniczący starszeństwa, Chaim Rumkowski, wygłosił na skutek żądań faszystów swoje przejmujące przemówienie, które brzmiało:
"Ponury podmuch uderzył getto. Żądają od nas abyśmy zrezygnowali z tego, co mamy najlepszego – naszych dzieci i Starszych. Nie mogłem mieć własnych dzieci, więc oddałem swoje najlepsze lata dzieciom. Żyłem i oddychałem z dziećmi, nigdy nie wyobrażałem sobie, że będę musiał uczynić tę ofiarę na ołtarzu własnymi dłońmi. W moim wieku, muszę rozłożyć ręce i błagać: Bracia i siostry! Oddajcie mi je! Ojcowie i matki –dajcie mi swoje dzieci!”
Akcja zaplanowana przez nazistów inspirowanych ideologią Hitlera, miała na celu nasilenie eksterminacji Żydów, w tym głównie najsłabszych czyli dzieci i ludzi starszych oraz chorych, nieprzydatnych do pracy na rzecz wojennej machiny, których życie przeliczano na zdolność do wyprodukowania jakiegoś elementu na rzecz Wielkiej Rzeszy lub koszt utrzymania. W wyniku szpery (od niem. Allgemeine Gehsperre) zginęła niewyobrażalnie wielka liczba 15-20 tys. mieszkańców getta wywiezionych do obozów zagłady lub zamordowanych podczas brutalnej segregacji.
Litzmannstadt Ghetto umiejscowione na znacznej części Bałut pochłonęło w latach swojego funkcjonowania (1940-1944) ogółem ponad 150 tys. ludzkich istnień, najczęściej na skutek chorób, głodu i w wyniku planowanej eksterminacji. Na szczęście były osoby, które ku naszej pamięci odważnie dokumentowały przebieg tych strasznych wydarzeń i im dedykuję tę skrytkę.
W hołdzie ofiarom getta i innych okrucieństw najeźdźcy….
O skrytce
Skrzynka poświęcona jest tragicznym wydarzeniom związanym nierozłącznie z historią Łodzi, które odbywały się podczas hitlerowskiej okupacji podczas II Wojny Światowej. Historia i podróż na którą zapraszam ma głównie zadanie edukacyjne, abyśmy pamiętali o tym do jakich czynów zdolny jest człowiek zapamiętały w swoim okrucieństwie, czego przykładem był Holocaust, którego doświadczyli także dawni mieszkańcy naszego miasta. Niektóre obrazy będą drastyczne i przygnębiające, bo takie wydarzenia zostały także udokumentowane. Jeśli nie masz ochoty ich oglądać – zrezygnuj.
Podróż rozpoczynamy na Placu Piastowskim, dawniej rynku Bazarowym (podczas okupacji Bazarplatz). W czasie wojny to miejsce było wykorzystywane do wykonywania publicznych egzekucji mieszkańców getta.
Stań w miejscu współrzędnych początkowych i zwróć się w kierunku budynku, który podczas okupacji służył jako magazyn rzeczy zrabowanych a potem urządzono w nim sortownię pierza. Budowli nie widać, ale jest to na tyle charakterystyczne miejsce, że bez trudu obierzesz właściwy kierunek. Po przejściu ok. 40 m w wyznaczonym kierunku znajdziesz się przy charakterystycznym, zabytkowym obiekcie odrestaurowanym w 2015 roku, który choć nie ma ścisłego związku z opisywaną historią, zapewne pierwotnie był niemym świadkiem okrucieństw odbywających się w tym miejscu, ponieważ stał tu od XIX wieku. Zabytek nazwijmy X. Obejrzyj go dokładnie. Szczególną uwagę zwróć na mosiężną tablicę poświęconą historii zabytku – informacje na pewno później się przydadzą. Następnie udaj się w nieco oddalone stąd miejsce, z którego wykonana jest tytułowa fotografia (po drugiej stronie ruchliwej ulicy). Wciel się w dokumentalistę, który zrobił słynne zdjęcie Rumkowskiemu podczas jego przemówienia zapowiadającego tytułowe wydarzenia i postaraj się dokładnie odtworzyć miejsce gdzie wykonany był historyczny kadr. Trochę może przeszkadzać zieleń, której 70 lat temu tu zapewne nie było. Teraz obierz kierunek na budynek który podczas okupacji pełnił w getcie funkcję Poczty i Kasy Głównej (też go nie widać, ważny jest dobrze zachowany azymut). Idź ok. 60 metrów. Tam ukryty jest kesz pośredni (etap 1), w którym znajdziesz link do wyszukiwarki serwisu w internetowej galerii, w której zgromadzone są fotografie dokumentujące historię Litzmannstadt Ghetto. Wystarczy wpisać w ramkę „Search for” POPRAWNIE trójczłonową wersję imienia i nazwiska ASYSTENTA głównego dokumentalisty getta Mendela Grossmana, oraz zaznaczyć wyłącznie opcję „Global serach”. Jeśli wyświetli się zbiór obrazów zawierający 479 zdjęć oznacza to, że jesteś bliski/bliska sukcesu. Nie ma innej rady, musisz przejrzeć całą zawartość zgromadzonych zasobów, aby móc obliczyć współrzędne ukrycia skrzynki (liczby ukryte pod P i Q). Finał zlokalizowany jest w bezpośrednim sąsiedztwie innego ważnego dla aparatu represji budynku, który również otoczony jest ponurą sławą.
Kesz finałowy ukryty jest w ruchliwym miejscu więc zachowaj ostrożność przy podejmowaniu i odkładaniu – zalecam godziny wieczorne lub wczesno poranne. W środku znajdziesz logbook i odręcznie przygotowane certyfikaty dla pierwszych trzech znalazców ozdobione własnoręcznie przez moją córkę. Aby dokonać wpisu zabierz ze sobą coś do pisania. Udając się na poszukiwania pamiętaj, że poruszasz się po Starych Bałutach…
Życzę powodzenia i odrobiny zadumy, którą starałem się w Was wzbudzić.
Współrzędne finału:
N 51.47.A+B-C-D-E
E 019.27.P-Q-R+D+E
gdzie:
A = resz
B = mem
C = liczba znaków wygrawerowanych w trzech pierwszych rzędach na tablicy zamieszczonej przy X
D = jod
E = bet
P = numer obwieszczenia (bekannmachtung) z plakatu zawierającego komunikat o rozpoczęciu akcji szpery (galeria)
Q = numer tramwaju aprowizacyjnego wjeżdżającego na teren getta, podniesiony do kwadratu (galeria)
R = dwukrotność nr ulicy, pod którym to adresem mieści się obecnie Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi
