[PL]
Ten najmniejszy z białostockich parków – zajmujący obszar od 3,27 do 5 ha (w zależności od tego, czy liczymy łącznie ze wzgórzem św. Magdaleny, tzw. „Magdalenką” i jej przypadłościami w postaci obszarów zajmowanych przez Białostocki Teatr Lalek i Operę i Filharmonię Podlaską, czy też bez nich) – został urządzony na terenie częściowo zajmowanym niegdyś przez kirkut, rabinacki cmentarz żydowski.
Cmentarz ten (na którym chowano zmarłych od XVIII do XIX w.) został wstępnie zniszczony w trakcie II Wojny Światowej (podobnie zresztą jak większość Białegostoku), a następnie zupełnie już zdewastowany podczas powojennej odbudowy miasta. Podobnież pełnił wówczas ważną w życiu miasta rolę – miejsca zsypu usuwanego z ulic gruzu oraz alkoholowych libacji.
W latach 60 i 70-latach XX w. teren cmentarza został zasypany ziemią i obsadzony. Wytyczono alejki, zbudowano amfiteatr Czesława Niemena (dziś już go nie ma – na jego miejscu powstała w 2012 r. Opera i Filharmonia Podlaska) i w 1979 r. - budynek Białostockiego Teatru Lalek. W 1975 roku r. na skraju parku odsłonięto pomnik Bohaterów Ziemi Białostockiej (projektu B. Chmielewskiego i M. Zbichorskiego).
Szacuje się, że pod ziemią zakopanych jest około 1000 macew. Upamiętnieniem tego faktu była jedna z nich, ale w 2007 r. przewieziono ją na cmentarz przy ul. Wschodniej. A żeby było jeszcze „weselej” – na zboczach Magdalenki również funkcjonował cmentarz - początkowo rzymskokatolicki, z którego wydzielono później część prawosławną i unicką. Jeśli chcesz posłuchać i zobaczyć, co o powstaniu Parku Centralnego mówi jego pomysłodawca - Michał Bałasz - kliknij tutaj.
No, ale koniec już smętnego wpatrywania się ziemię – pora zadrzeć głowę wysoko, żeby cache’a nie przegapić!
[EN]
This is the smallest urban park in Białystok. It was established in 1960s and 1970s on 3,27 ha of land (or 5 ha if you count together with a hill called ‘Magdalenka’ and surrounding areas with theatre Białostocki Teatr Lalek and Podlasie Opera and Philharmonic).
Before the World War II the Jewish cemetery (kirkut) in Kalinowskiego Street (so-called ‘Rabbinical’) was located in this area. It was founded in the 18th century – probably in 1761 or 1764. It was closed in 1890, however people were still buried there in 1941. It was a burial site for a number of rabbis and other important members of the Białystok Jewish community. During World War II, the cemetery was destroyed by Nazis. After the war the grounds of the cemetery were covered with a layer of soil and Central Park was created there.
If it was not enough a christian cemetery (divided into orthodox, catholic and uniate sections) was also situated here - on the sides of ‘Magdalenka’ hill. Funny story, right? Ok, but now stop staring into the ground and rise your eyes if you wish to see the cache!
By the way if you want to know why the Jewish Cemetery was covered with ground, listen to an urban architect - Michał Bałasz, who was the main designer of Central Park (by clicking here).