[PL]Szczeliniec Wielki jest najwyższym szczytem Gór Stołowych (919 m n.p.m). Dzięki labiryntowi skalnemu znajdującemu się w najwyższej partii masywu, formacjom skalnym o fantazyjnych kształtach oraz tarasom widokowym jest on jedną z największych atrakcji turystycznych Gór Stołowych. Na szczyt Szczelińca Wielkiego prowadzi ponad 600 schodów, które co roku pokonują całe rzesze turystów. Na górze od 1845 roku czynne jest schronisko górskie. Cały obszar Szczelińca Wielkiego wraz z najwyższymi jego partiami tworzy rezerwat krajobrazowy, który jest udostępniony do zwiedzania.
Szczeliniec Wielki, podobnie zresztą jak całe Góry Stołowe, zbudowany jest ze skał osadowych – piaskowców ciosowych. Piaskowce te powstały tutaj z materiału osadzającego się na dnie morskim w okresie, gdy teren Gór Stołowych pokrywało jeszcze morze. W wyniku erozji i ruchów tektonicznych piaskowce przybrały wygląd płytowy z różnymi finezyjnie ukształtowanymi formami geomorfologicznymi, które obecnie są jedną z największych atrakcji tego regionu. Wiele z tych form przypomina zwierzęta, dlatego też występują tutaj skały o takich nazwach jak „Słoń”, „Wielbłąd”, „Żółw”, „Sowa” czy też „Kwoka”.
Wyjątkowo ciekawym fragmentem Szczelińca Wielkiego jest głęboka szczelina skalna „Piekiełko”, do której schodzi się wąskimi, stromymi schodami. W szczelinie tej panuje swoisty mikroklimat, którego cechami charakterystycznymi jest niska temperatura i duża wilgotność powietrza. Ze względu na ciągły proces rozsuwania się warstw piaskowca od środka masywu do jego uskoku czyli także w obrębie „Piekiełka”, istnieje prawdopodobieństwo, że w dalekiej przyszłości niektóre fragmentu masywu rozpadną się. Wszelkie ruchy skał w tym rejonie badane są szczelinomierzami, które zlokalizowane są w rejonie schroniska górskiego, „Piekiełka” i tarasów południowych. Według prowadzonych pomiarów jedynie ruchy bloków skalnych w obrębie „Piekiełka” stanowią potencjalne zagrożenie dla trasy turystycznej, która usytuowana jest w ich bezpośrednim kontakcie.
Szczeliniec Wielki jest fragmentem pierwotnej powierzchni zrównania, tzw. poziomu I, który w Górach Stołowych położony jest na wysokości 850-919 m n.p.m. Poziom ten powstał w wyniku wypiętrzenia w środkowym oligocenie. Skały, które zostały wtedy wypiętrzone zostały w trzeciorzędzie poddane intensywnym procesom denudacyjnym. Wśród nich należy wyróżnić erozję powierzchniową i infiltrację wód powierzchniowych w głąb masywów skalnych zbudowanych z porowatej skały jaką jest piaskowiec. Infiltracja sprawia, że materiał skalny, a przede wszystkim spoiwa mineralne są wypłukiwane ze skał. Proces ten nazywamy sufozją. Dzięki temu procesowi szczeliny skał są sukcesywnie powiększane wzdłuż spękań ciosowych.
EARTHCACHE: wstęp na Szczeliniec Wielki jest sezonowy (od 1 maja do 31 października) – w półroczu zimowym wstęp tylko na własną odpowiedzialność (!), poruszaj się tylko po wytyczonych szlakach turystycznych – realizacja zadań ujętych w tym EC nie wymaga opuszczania wytyczonych ścieżek (!), nie przechodź przez barierki (!), nie zaśmiecaj terenu, szanuj faunę, florę i skały (!)
Swoją „Geowędrówkę Po Szczelińcu Wielkim” zacznij od Waypointu START - N 50°28.854' / E 016°20.386'. Twoje zadania są następujące:
SKAŁA (Waypoint 1):
Współrzędne doprowadziły Cię do miejsca, gdzie znajduje się skała, na której wyryto pewny napis.
1) Podaj rok, który widnieje na tej skale.
2) Zwróć uwagę, że skały znajdujące się obok Ciebie zawierają glaukonit, dzięki któremu mają one charakterystyczny odcień. Jaki odcień nadaje tym skałom glaukonit?
CO DWIE GŁOWY TO NIE JEDNA (Waypoint 2):
Stań na współrzędnych Waypointu 2 i wyznacz azymut 15°. W odległości 10 metrów od Ciebie znajduje się skała, której dotyczą poniższe pytania:
3) Na skutek procesów wietrzenia wiele skał w Górach Stołowych przyjmuje finezyjne kształty. W górnej części skały, którą właśnie masz przed sobą wyraźnie widać głowy dwóch zwierząt. Podaj nazwę przynajmniej jednego z nich.
4) Piaskowiec budujący tą część Gór Stołowych określa się jako arenit kwarcowy, który posiada spoiwo podstawowo-porowe zawierają minerały węglanowe. Podejdź do skały i oceń czy minerały ją budujące powodują, że skała ma powierzchnię wygładzoną czy raczej szorstką?
TARAS PRZY SCHRONISKU (Waypoint 3):
Zatrzymaj się na tarasie widokowym w miejscu oznaczonym współrzędnymi Waypointu 3.
5) Oceń wysokość pionowej ściany pomiędzy tarasem widokowym a rumowiskiem skalnym u podnóża tarasu.
6) Rozejrzyj się dookoła. Czy Twoim zdaniem proces sufozji był tutaj intensywny czy wręcz przeciwnie? Krótko uzasadnij swoją odpowiedź.
FOTEL PRADZIADA (Waypoint 4):
Wejdź po metalowych schodach na platformę widokową na Fotelu Pradziada.
7) Podaj wysokość bezwzględną na jakiej właśnie się znajdujesz.
8) Na Fotelu Pradziada został wyryty tekst zawierający pewną datę. Jaki rok i miesiąc został wyryty na tej skale?
MAŁPOLUD (Waypoint 5):
To jedna z najbardziej charakterystycznych skał w tym miejscu. Skała jest znana jeszcze pod nazwą „Mamut”, ale osobiście mam dla niej jeszcze inne nazwy – „Tytus” (bohater komiksów) albo „Siara” (ten od „Memory, find...”). Przyjrzyjcie się skale, a zrozumiecie o czym mowa…
9) Oceń wysokość skały „Małpolud”
10) Na okolicznych skałach można zauważyć różne typy porostów. Jakiego koloru porosty tutaj dominują?
PIEKIEŁKO (Waypoint 6):
No niżej zejść już się tutaj nie da. Jesteś w najgłębszej szczelinie Szczelińca Wielkiego, udostępnionej oczywiście dla turystów.
11) Oceń głębokość szczeliny, w której się właśnie znajdujesz.
12) Za tabliczką, na której widnieje napis "Piekiełko" widzisz okrągłe zagłębienia w skale. Powstały one wskutek gromadzenia się metanu w osadach morza kredowego i jego uwalniania, najprawdopodobniej wskutek wstrząsów sejsmicznych. Te puste miejsca nazywamy skalnymi kawernami. Podaj średnicę największej kawerny w tym miejscu.
SKALNE MIASTO (Waypoint 7):
13) Podaj nazwę skały, która zlokalizowana jest dokładnie na północ od Ciebie.
14) Czy znajdujące się wokół Ciebie skały I poziomu zrównań to zlepieńce (a), piaskowce ciosowe (b), margle (c) czy czerwone piaskowce (d)?
GEOTECHNOLOGIA (Waypoint 8):
Udaj się na współrzędne Waypointu 8 i spójrz w kierunku północno-wschodnim. Na pionowej ścianie Szczelińca Wielkiego został zainstalowany pewien brązowy przyrząd związany z geologią tego obszaru.
15) Do czego służy instrument pomiarowy zainstalowany na ścianie?
Odpowiedzi proszę wysyłać na mój profil albo na mojego e-maila. Nie musisz czekać na moją odpowiedź, ale pamiętaj, że wszystkie logi bez wysłanych odpowiedzi będą kasowane. Nie umieszczaj odpowiedzi i foto spoilerów w swoim logu. Powodzenia!
[EN]Szczeliniec Wielki is the highest mountain in the Stołowe Mountains (919 meters ASL). It’s one of the most important tourist attraction in this region due to existing of rock labyrinth on the top of the massif. There are also rock formations with unique and fantastic shapes. More than 600 stairs allow tourists to reach the top of Szczeliniec Wielki where tourists can rest in the mountain hostel. The area of Szczeliniec Wielki is the landscape park which can be visited by tourists.
Szczeliniec Wielki is made of sedimentary rocks, mostly upper Cretaceous quader sandstones. Quader sandstone was formed from material which was deposited here on the bottom of sea in the Upper Cretaceous. Sandstone has graded bedding structure here due to erosion and tectonic movements. Different egzogenic processes shaped the surface of mountains and shaped unique rock formations. Many rocks look like animals, so you can find here rocks known as ‘Elephant’, ‘Camel’, ‘Turtle’, ‘Owl’ or ‘Hen’, ‘Ape’.
One of the most attractive place in Szczeliniec Wielki is a deep crack called ‘Piekiełko’. This place has its own cold and humid microclimate. There is a high probability that some parts of the massif near ‘Piekiełko’ will break down because layers of sandstone move apart in this place. Movements of rocks are measured here by very sensitive instruments which are located close to the mountain hostel, ‘Piekiełko’ and southern viewpoints.
EARTHCACHE: there is seasonal access only (it’s your responsibility to go there from the 1st of November to the 30th of April), do not get out the tourist trail (!), do not cross the barrier (!), do not litter and respect fauna, flora, rocks (!)
START - N 50°28.854' / E 016°20.386'. Complete the following tasks:
SKAŁA (Waypoint 1):
You are in place where you can see text curved in the rock.
1) What date is curved in this rock.
2) Notice that rocks around you consist glauconite. What characteristic colour is given to rocks in this place by glauconite?
CO DWIE GŁOWY TO NIE JEDNA (Waypoint 2):
Go to the Waypoint 2 and take the azimuth of 15°. There is a rock in a distance of 10 meters from you.
3) Many rocks in the Stołowe Mountains have unique shape. In the upper part of the rock you can see heads of two different animals. Give type one of them.
4) Sandstone is common in the Stołowe Mountains. It’s also known as a quartz arenite. Have sandstone rock smooth or rough surface here?
TARAS PRZY SCHRONISKU (Waypoint 3):
You are in the viewpoint next to the mountain hostel.
5) Estimate the height of vertical rock wall between the viewpoint and debris at the bottom of the rock wall.
6) Look around. In your opinion, is a process of suffusion intensive or sporadic in this place? Briefly justify your answer.
FOTEL PRADZIADA (Waypoint 4):
Go upstairs to the viewpoint ‘Fotel Pradziada’ (‘Throne of Liczyrzepa’) .
7) What is altitude of the place where you are?
8) There is a curved text in the rock called ‘Throne of Liczyrzepa’. What year and month is curved in this rock?
MAŁPOLUD (Waypoint 5):
The rock ‘Małpolud’ (‘Ape’) is one of the most characteristic rock in Szczeliniec Wielki.
9) Estimate height of the rock ‘Ape’.
10) Look around. You can see different species of lichens on rocks. Which colour of lichens dominate here?
PIEKIEŁKO (Waypoint 6):
You are in ‘Piekiełko’ - the deepest crack of Szczeliniec Wielki.
11) Estimate the depth of the crack ‘Piekiełko’.
12) Behind the small information board ‘Piekiełko’ you can see holes in a rock. They were formed due to emission of methane which was accumulated in the Cretaceous sea depositions. Those holes are called caverns. What is a diameter of the largest cavern here?
SKALNE MIASTO (Waypoint 7):
13) Give name of the rock which is located to the North from you.
14) What is a type of rocks around you? Is it conglomerate (a), quader sandstone (b), marlstone (c) or red sandstone (d)?
GEOTECHNOLOGIA (Waypoint 8):
Go to the Waypoint 8 and look to the North-East. You can see some geological instrument on the vertical rock wall.
15) In what aim was the geological instrument installed here?
Please, send me a message or e-mail with your answers. You needn’t to wait for my response but remember that all logs without answers sent to the owner will be deleted. Do not give answers or photo spoilers in your log. Good luck!
[CZ] (by dejwy)Szczeliniec Wielki (česky Velká Hejšovina) je nejvyšším vrcholem Stolových hor (919 m. n. m.). Skalní bludiště situované v nejvyšší části masivu, pestré skalní útvary i terasy s panoramatickými vyhlídkami jsou jedněmi z největších lákadel tohoto území. Na vrchol Velké Hejšoviny, kde se nachází horská chata otevřená od roku 1845, je umožněno turistům vystoupat po více než 600 schodech. Celá oblast Velké Hejšoviny byla vyhlášena Národním parkem přístupným veřejnosti.
Velká Hejšovina, stejně jako celá oblast Stolových hor, je tvořena usazenými horninami svrchní křídy - kvádrovými pískovci. Tyto pískovce vznikly z materiálu usazeného na mořském dně ve svrchní křídě, tedy v období, kdy Stolové hory byly součástí dna tehdejšího velkého moře. Důsledkem eroze a tektonických pohybů na sebe vzaly pískovcové desky vzhled různých pěkných geomorfologických forem, které jsou nyní jednou z největších atrakcí tohoto regionu. Mnoho z těchto forem připomíná zvířata, proto se zde vyskytují skály se jmény jako "slon", "velbloud", "želva", "sova", "slepice“ nebo "lidoop".
Mimořádně zajímavou částí Velké Hejšoviny je hluboká skalní trhlina "Peklo“, do které sestupují úzké a strmé schody. V této části je unikátní mikroklima, které je charakteristické nízkou teplotou a vysokou vlhkostí. V důsledku procesu oddělování vrstev pískovcovém masivu od jeho středu ke krajům, probíhajícího rovněž "Peklem", je pravděpodobné, že se v budoucnosti určitá část masivu rozpadne. Pohyby hornin v této oblasti jsou měřeny citlivými přístroji (v češtině se pro přístroj vžila přezdívka dle jeho tvůrce - "Košťákoměr") které jsou umístěny v oblasti horské chaty, "Pekla" a jižních teras. Podle výsledků měření pohybu skalních bloků v oblasti "Peklo" se stanovuje potenciální hrozba pro osoby na turistické trase, která je v těsném sousedství.
Velká Hejšovina je fragmentem původního povrchu, tzv. Úrovně I, který se ve Stolových horách nachází v nadmořské výšce 850 - 919 m.n.m. Tato úroveň vznikla následkem otřesů ve středním Oligocénu. Skály, které po otřesech zůstaly stát, byly vystaveny působení intenzivní procesů denundace. Z nich vyzdvihněme hlavně povrchovou erozi a vsakování povrchové vody do skalních masivů složených z porézní horniny - pískovce. Vsakování způsobuje, že materiál skal, a zejména minerální pojiva jsou ze skal vyplavována - tento proces se nazývá sufóze. Důsledkem je postupné rozšiřování mezer mezi skalami.
EARTHCACHE: v zimní sezóně je možný vstup jen na vlastní nebezpečí. Pohybujte se pouze po turistických stezkách – k plnění úkolů zahrnutých do EC není nutné opuštění turistické trasy, nevstupujte za zábradlí, nepoškozujte půdu, dodržujte ochranu rostlin, živočichů i skal (!)
Vlastní geoputování po Velké Hejšovině začněte od waypointu START - N 50°28.854' / E 016°20.386'. Vaše úkoly jsou následující:
SKÁLA (Waypoint 1):
Souřadnice Vás dovedou na místo, kde ne nachází skála s vyrytým jistým napisem.
1) Uveďte rok, který je vyrytý na skále.
2) Uvědomte si, že skály okolo obsahují glaukonit, takže mají výrazný barevný odstín. Jaké zabarvení způsobuje skalám příměs glaukonitu?
DVĚ HLAVY JSOU LEPŠÍ NEŽ JEDNA (Waypoint 2):
Zastavte se na souřadnicích Waypointu 2 a určete azimut 15 °. Ve vzdálenosti 10 metrů od vás se nachází skála, které se týkají tyto otázky:
3) Důsledkem procesů zvětrávání vytváří mnoho skal na Stolové hoře jemné formy. Na vrcholu skály, která je právě před vámi, můžete jasně vidět dvě hlavy zvířat. Uveďte jméno alespoň jednoho z nich.
4) Pískovec vytvářející tuto část Stolových hor se nazývá křemenný arenit, jehož pojivo tvoří uhličitanové minerály. Přibližte se ke skále a odhadněte jaký povrch má skála díky minerálům, které ji tvoří. Má povrch hladký nebo spíše drsný?
TERASA U CHATY (Waypoint 3):
Zastavte se na vyhlídkové terase v místě souřadnic waypointu 3.
5) Odhadněte výšku svislých stěn mezi skalní vyhlídkou a suťovým svahem na úpatí terasy.
6) Podívejte se kolem sebe. Myslíte si, že proces sufóze zde byl intenzivní nebo naopak? Stručně zdůvodněte svou odpověď.
PRADĚDOVA ŽIDLE (Waypoint 4):
Vystoupejte po kovových schodech na vyhlídkovou plošinu na Pradědovu židli.
7) Změřte nadmořskou výšku místa, kde se právě nacházíte.
8) Na Pradědově židli nalezněte vyrytý text obsahující určité datum. Jaký rok a měsíc je vyryt na skále?
LIDOOP (Waypoint 5):
Jedna z nejcharakterističtějších skal Velké Hejšoviny. Skála je známa ještě pod názvem „Mamut”. Podívejte se na skálu a pochopíte, o čem hovořím…
9) Odhadněte výšku skály „LIDOOP”.
10) Na okolních skalách můžete vidět různé druhy lišejníků. Jaká barva lišejníků zde převládá?
PEKLO (Waypoint 6):
Ne, níže už tady jít nemůže. Nacházíte se v nejhlubším místě Velké Hejšoviny zpřístupněné turistům.
11) Odhadněte hloubku skalní trhliny, v níž se nyní nacházíte.
12) Za tabulkou s nápisem "Peklo" vidíte kulové prohlubně ve skále. Byly vytvořeny hromaděním metanu v sedimentech z křídového moře a jeho uvolněním, s největší pravděpodobností následkem seismické aktivity. Tyto prázdné prostory jsou nazývány skalními jeskyněmi. Změřte průměr největší skalní jeskyně v tomto místě.
SKALNÍ MĚSTO (Waypoint 7):
13) Uveďte název skály, která se nachází přímo na sever od vás.
14) Skály, které se kolem vás nachází, jsou zejména slepence (a), kvádrové pískovce (b), slínovce (c) nebo červené pískovce (d)?
GEOTECHNOLOGIE (Waypoint 8):
Přejděte na souřadnice Waypointu 8 a podívejte se severovýchodním směrem. Na svislé stěně Velké Hejšoviny je nainstalováno zařízení svázané s geologií této oblasti.
15) K čemu slouží měřicí přístroj instalovaný na stěně?
Prosím o zaslání odpovědí přes můj profil. EarthCache můžete zalogovat okamžitě poté, nemusíte čekat na mou odpověď. Jen nezapomeňte, že bez zaslání odpovědí bude váš log smazán. Hodně štěstí!
