Yedikule Zindanları (veya gözlem kalesi görünümünde olduğundan Yedikule Hisarı), İstanbul'un ve Türkiye'nin en eski açık hava müzelerinden birisidir. Her tarihi yapı gibi bu eser de uzun ve önemli bir tarihe sahiptir.
Zindanın Kuruluşu ve Altın Kapı:
Adını, surların üzerine dizilmiş yedi adet kuleden alan Yedikule, Bizans’a misafir gelen kralları ve yabancı saray mensuplarını karşılamak için yapıldı. Tarihi verilere göre bir zafer takı olarak dönemin Bizans İmparatoru I. Theodosios (378-395) inşa ettirdi. Theodosios’tan sonra tahta geçen oğlu da dört tane yüksek gözlem kulesinden oluşan bir kaleyi kapı ile birleştirdi. İstanbul’un fethinden önce surların üzerindeki beş kule sebebiyle Bizanslılar, semte beş kule anlamına gelen “pentaprikyor” adını vermişlerdi. İstanbul’un fethi ile şehri eline geçiren Fatih Sultan Mehmet ‘in, iki ilave kule inşa ettirmesiyle bu görkemli yerin ismi, Yedikule’ye dönüşmüştür.
Yedikule Hisarı ve Zindanları, Sarayburnu’ndan Bakırköy’e uzanan upuzun bir sahil yolu üzerindedir. Yedikule Hisarı’nın surlarına baktığımız zaman, beş köşeli yıldız şekli meydana getirdiğini görürüz. Hisarın şehir tarafında tek bir kapısı bulunup, surların bitişiğine ise hiçbir yapı ilave edilmemiştir. Eski zamanlarda, hisardaki garnizonda bir kale muhafızı yardımcısı, altı subay ve elli asker bulunuyordu. Kale içinde muhafız evi ile on iki asker evi mevcuttu. Hisar avlusunda 1905 yılına kadar mevcut olan mescit minaresinden bir bölüm ile önündeki çeşme ve kuyuları görebilirsiniz.
Hisarın inşasından 1494-1496 yılına kadar devlet hazinesi burada saklanmış, Sultan II. Mahmud (1808-1839) zamanına kadar da devlet hapishanesi olarak kullanılmıştır.
Asırlarca zindan olarak kullanılan Yedikule Hisarı’nda ağırlıklı olarak Osmanlı Devleti’nin savaştığı ülkelerin elçileri, yabancı siyasi suçlular ve sarayın gözden çıkardığı Osmanlı devlet adamları hapsedilmiştir. Hisar bu yıllarda pek çok önemli ismin mahkumiyetine tanıklık etmiş olup, bunlardan en önemlisi genç yaşta tahta çıkan Genç Osman lakaplı II. Osman’dır. Genç Osman, yeniçeriler tarafından tahtan indirildikten sonra Yedikule Zindanları’na getirilmiş ve burada katledilmiştir. Hapsedilen diğer önemli isimlere bakıldığı zaman, Fatih tarafından varlığına son verilen Trabzon Rum İmparatorluğu’nun son imparatoru David Kommenos ve oğulları, Yavuz Sultan Selim’in Mısır’dan getirdiği son Abbasi Halifesi IV. Mütevekkil, Kırım Hanı Mehmet Giray, Ermeni Patriği Avedik ilk akla gelenlerdir.
Kulelerin hikayesi
- Genç Osman Kulesi
Osmanlı İmparatorluğu’nun genç ve talihsiz padişahlarından olan II. Osman’ın, bu kulenin ikinci katında öldürüldüğü bilinmektedir. Bu sebepten dolayı da bu kulenin adı, “Genç Osman Kulesi” olarak anılır. Bizans Dönemi ve Osmanlı Dönemi’nde zindan olarak kullanılan Genç Osman Kulesi’nde “Kanlı Kuyu” adı verilen derin bir kuyu mevcut. Mahkûmların idam edilince kesilen başları, bu kuyuya atılır ve denize kadar uzayan tünelden yuvarlanarak Marmara Denizi’nin sularında kaybolurmuş. Şimdilerde ise Kanlı Kuyu’nun üstüne, insanlar düşmesin diye demirden bir kafes konmuş olup, kuyu, ziyaretçilerin attıkları taşlarla dolmuştur.
- Cephanelik Kulesi
Bu kule, devlete bağlı olduğu süreçte cephane deposu olarak kullanılmış olup, iki hapishane dışında devlet suçlularının hapsedildiği zindanlardan da birisidir. Kuleyi ziyaret ettiğinizde, kirişle tutturulmuş tarihi ahşap katları görebilirsiniz.
- III. Ahmet Kulesi
Bu kule günümüze kadar dayanamayıp depremlerle yıkılan bir kule. Adını, yapım ve onarımında büyük katkı sağlamış olan devrimci padişah III. Ahmet’ten almış. Kulenin sokağa bakan dış yüzeyinde mermer bir levha üzerinde,“Maşâallahu ta’ala (yüce Allah’ın izniyle) yazısı ilgi çekmektedir.
- Hazine Kulesi
Bir dönem hazinelerin muhafaza edildiği yerdi. Devletin sahip olduğu bu hazine, Hazine Kulesinde tutulurdu. Fakat daha sonra III. Murat döneminde hazine saraya aktarıldı. Kulenin tarihindeki bir diğer olay ise, hemen yanında bulunan Yanan Kasır köşkünde çıkan yangından etkilenmesi fakat daha sonra onarılmasıdır. Köşkün "yanan" sıfatını almasının sebebi de bu yangındır.
- Zindan Kulesi (Kitabeler Kulesi)
Yedikule Hisarı, devlet hapishanesi olduğu dönemde, mahkûmlar tarafından zindan girişine kazılan kitabelerden adını alan bu kulede, soylu esirler, krallar, vezirler ve elçiler, 1768 yılına kadar yatmışlardır. Daha sonra padişahtan aldıkları izinle kale içinde bulunan evlerde tutsaklıklarına devam etmişlerdir. Zindanın giriş kısmındaki listede burada yatanların adları, neden burada bulundukları ve akıbetlerini yazmaktadır. Meşhur “Yılanlı Kuyu” da bu kulenin içinde. Şu an kuyunun ağzı kapalı, yılan falan da yok. Fakat bir zamanlar mahkumlara yılanlar eşlik ediyormuş bu kuyuda.
- Top Kulesi
Bu kulede diğer kuleler gibi değişik dönemlerde zindan olarak kullanılmıştır. Bu kulenin içindeki ahşap katlar da çıkan yangınlarda hasar görmüş durumda.
- Bayrak Kulesi
Yedi kule arasında en sağlam olanı, Altın Kapı’nın üstünde olan Bayrak Kulesi’dir. Kapının girişindeki sağ ve sol taraftaki kemerli tavana sahip odalar o dönemde kapı muhafızlarının odaları olarak kullanılıyormuş.
Kültür ve Turizm Bakanlığı, halkın 'Yedikule Zindanları' dediği hisarı özgün dokuya zarar gelmemesi koşuluyla 30 yıllığına özel bir şirkete kiraladı. Ancak şirket tarihi Bizans dönemine kadar giden yapıya buldozerlerle girmekte gecikmedi.
Şirket, pist yeri yapmak için hisar zeminindeki orijinal taşları sökerek yerine mıcır döktü, çıkan taşlar da rastgele etrafa atıldı. Alanın genişlemesi için ağaçlar da kesildi. Arkeolog ve sanat tarihçilerinin eleştirdiği uygulamalar hakkında ne şirket, ne bakanlık ne de kurul yetkilileri açıklama yapmadı...
Yedi kule zindanlarının kapısına kilit vurulmuş ve ziyarete izin verilmemektedir. Dilerseniz aşağıdaki linkden sanal tur yapabilirsiniz.
http://www.3dmekanlar.com/tr/yedikule-zindanlari.html
Kaynak : Wikipedia, Gezgin Dergisi
