Zostawmy za sobą plażowe hity sprzed lat i spójrzmy na samą Majorkę. Wyspa będąca dziś częścią Królestwa Hiszpanii, należy do śródziemnomorskiego archipelagu Balearów. I jak wskazuje nazwa, jest wśród nich największa. Ale to chyba wszyscy wiedzą... No chyba, że ktoś przysypiał na geografii. Strzelam, że nikt na historii nie słyszał, że wyspa ta miała swoje chwile niepodległości. No, może nie całkowitej, ale zawsze coś... A było to tak...
Jakub Zdobywca
Przenieśmy się do Hiszpanii z początków XIII wieku. Półwysep Iberyjski jest podzielony pomiędzy chrześcijańskie królestwa na północy, które za jakiś czas dadzą początek Hiszpanii i Portugalii. Południe zaś należy do muzułmańskich Maurów. Jeszcze czterysta lat temu panowali nad większością ziem na południe od Pirenejów. Ich terytoria teraz również są podzielone na mniejsze kraje zwane z arabska taifami. Trwa właśnie rekonkwista, w trakcie której chrześcijanie sukcesywnie przejmują ziemie Maurów.
Chrześcijańskie państwa walczą nie tylko z wyznawcami islamu, ale też między sobą. Niektóre z nich stają się lokalnymi potęgami na mapie półwyspu. Jednym z nich jest Królestwo Aragonii. W 1213 r. obejmuje w nim rządy pięcioletni wówczas Jakub I, który zyska sobie później przydomek Zdobywca. W trakcie jego panowania Aragonia powiększy się o duże terytoria zdobyte kosztem Maurów, ale też słabszych państw chrześcijańskich. Wraz z końcem lat dwudziestych i przez lata trzydzieste XIII w. król Jakub podbija kolejno Majorkę, Minorkę, Ibizę i Walencję. W chwili, gdy na piaszczystych plażach naszej wyspy-bohaterki staje stopa pierwszego aragońskiego żołnierza znajduje się ona w rękach marokańskiej dynastii Almohadów. Życie Majorkan pod ich berłem wcale nie jest takie złe.
Majorka jako Mayurqa
Majorka została zdobyta przez muzułmanów w pierwszych latach X wieku. Za czasu ich rządów wyspa przeżywała prawdziwy rozkwit. Rozbudowano sieć irygacyjną tutejszych pól, a także wspierano lokalny przemysł. Z racji swego położenia Majorka była miejscem gdzie przecinały się szlaki handlowe łączące wybrzeża zachodniej części Morza Śródziemnego. To także pozytywnie wpływało na tutejszą gospodarkę. Cały archipelag Balearów stał się też dogodną bazą dla uprawianego przez Maurów na pobliskich akwenach piractwa.
To właśnie chęć ukrócenia działalności majorkańskich piratów była główną przyczyną, dla której chrześcijanie zdecydowali się przejąć kontrolę nad wyspą. Pierwsze poważniejsze próby miały miejsce jeszcze na początku XII w. Oblężenie Majorki przez siły Katalończyków i Pizańczyków w latach 1114-1115 trwało 8 miesięcy, ale nie przyniosło pożądanego efektu. Udana próba to rok 1229 i wyprawa wspomnianego już Jakuba I Zdobywcy.
Królestwo Majorki prezentem dla synka
Zdobyta przez Jakuba Majorka stała się integralną częścią Aragonii. W 1262 r. król postanowił proklamować osobne Królestwo Majorki. Chciał w ten sposób zabezpieczyć przyszłość swojego ulubionego syna Jakuba II, którego nazwijmy Majorkańskim (w tej historii pojawi się jeszcze kilku Jakubów. Niech nam się nie pomylą...). Był on drugim synem Zdobywcy. Pierwszym był Piotr (III, zwany Wielkim) i to on zwyczajowo dziedziczył Aragonię, a także Katalonię i Walencję oraz tytuł hrabiego Barcelony.
Aragonia, mimo że może się wydawać, że stanowiła jednolitą całość tak naprawdę składała się z dwóch odrębnych części – Królestwa Aragonii i hrabstwa Barcelony. Władcy aragońscy nosili zatem dwa tytuły: króla Aragonii i hrabiego Barcelony. Obie części państwa miały swoje własne zwyczaje i swoje prawa, a ich ludność cieszyła się różnymi przywilejami. Mimo wielu prób przez długie wieki nie zostały zespolone w integralną całość. Nie udało się to ani w drugiej połowie XV wieku, kiedy to Aragonię połączyła z Kastylią unia personalna, ani w 1516 r. gdy Filip I zjednoczył ziemie hiszpańskie pod jednym berłem. Odrębność tych ziem zniosły dopiero w 1714 traktaty de Nueva Planta scalające całe państwo jednym, wspólnym prawem. Ale to już zupełnie inna historia...
Królestwo Majorki w którym miał panować Jakub Majorkański obejmowało wyspy Baleary, a także hrabstwa Roussillon, Cerdanya i Monpellier leżące w dzisiejszej południowej Francji. Miało być całkowicie niepodległe, a jego król niezależny od władcy Aragonii.
Mimo tych chwalebnych założeń po 1276 r., gdy Jakub I Zdobywca zmarł zaczął się konflikt w rodzinie. Król Piotr nie uznał decyzji ojca i zmusił swojego młodszego brata do uznania jego zwierzchności nad Królestwem Majorki.
Czy nieszpory na Sycylii przyniosą Majorce wolność?
Przenieśmy się na chwilę jakieś 1000 kilometrów na wschód. Jest 30 marca 1282 roku a na Sycylii wybucha powstanie. Przeszło ono do kart historii pod nazwą nieszporów sycylijskich. W tym czasie wyspa ta znajdowała się pod panowaniem króla Neapolu i Sycylii Karola I z francuskiej dynastii Andegawenów. Był on stryjem ówczesnego króla Francji Filipa Śmiałego (a prywatnie praprapradziadkiem naszej Jadwigi, żony Władysława Jagiełły). Karolowi marzyło się wielkie imperium śródziemnomorskie, oparte o ziemie upadającego Cesarstwa Bizantyjskiego, które miał zamiar w przyszłości zdobyć. Jak to czasem bywa z takimi mrzonkami, noga podwinęła mu się już na starcie, właśnie w te pamiętne nieszpory, które początkowo wydawały się być jedynie lokalnym buntem. Uciskani przez Francuzów Sycylijczycy postanowili zrzucić obce jarzmo (legenda głosi, że wtedy powstało słowo „mafia”, jako skrót hasła - Morte Alla Francia Italia Anela co znaczy „śmierć Francuzom hasłem Włochów”). Sygnałem do wybuchu powstania był dźwięk dzwonów wzywających wiernych właśnie na nieszpory. Rebelia szybko objęła swym zasięgiem całą wyspę zmuszając francuskie wojska do ewakuacji. Powstańcy otrzymali duże wsparcie z zewnątrz, właśnie od Piotra Aragońskiego.
Takiego obrotu spraw nie mógł nie wykorzystać Jakub. Szybko opowiedział się po stronie Francuzów i zaangażował w konflikt atakując włości Piotra na półwyspie Iberyjskim. Król Francji Filip (który był zięciem Jakuba Zdobywcy. Wszystko w rodzinie!) wsparł Jakuba Majorkańskiego militarnie i wziął udział w wyprawie na Aragonię. Najazd okazał się jednak całkowitą klęską. Koalicjantów zdziesiątkowały nie tylko aragońskie miecze, ale też epidemia dyzenterii. W 1285 roku było już pozamiatane. Piotr Wielki zdobył nie tylko Sycylię, ale też podbił na nowo Majorkę i inkorporował ją do Aragonii. Długo się zdobyczą nie nacieszył, gdyż jeszcze w tym samym roku opuścił ziemski padół. W tym samym roku zmarł także król Francji Filip komplikując nieco plany Jakuba uniezależnienia się od Aragonii.
Majorka wraca w prawowite ręce
Po śmierci Piotra Wielkiego na tronie Królestwa Aragonii (i hrabstwa Barcelony) zasiadł jego syn Alfons. Mimo, że panował nadal nad Balearami i przyjął tytuł Króla Majorki cieszył się nim krótko, gdyż zmarł ledwie sześć lat później. Kolejny władca – Jakub Sprawiedliwy został zmuszony przez papieża Bonifacego VIII do zawarcia ugody w sprawie Sycylii z królem Francji Filipem Pięknym (tym od templariuszy; czytaliście „Królów przeklętych” M. Druona?) i królem Neapolu Karolem II Kulawym (synem Karola I). Jeden z zapisów tzw. układu z Anagni dotyczył kwestii Majorki. Dokument nakazywał jej zwrot Jakubowi Majorkańskiemu jako Królestwa podległego Aragonii. W zamian musiał się zrzec swych hrabstw na kontynencie. W rzeczywistości jednak władał nimi aż do śmierci, która zabrała go w 1311 r.
Przez ten czas jaki mu pozostał Jakub Majorkański zajął się odbudową swego zniszczonego przez wojny państwa. Lokował nowe miasta i wsie, zreformował administrację, rozwijał handel. Zadbał także o stolicę Majorki – Palmę, którą nakazał przebudować w nowoczesne jak na tamte czasy miasto.
Następcą Jakuba Majorkańskiego został jego syn Sanczo. Zapisał się on w historii państwa, jako twórca silnej floty powstałej by walczyć z nękającymi Baleary piratami. Jego małżeństwo z córką króla Neapolu Karola Kulawego miało pomóc w wyrwaniu wyspy z orbity aragońskiego panowania. Nie udało się to, a bezpotomny Sancho został zmuszony przez Jakuba Sprawiedliwego do zawarcia umowy, na mocy której państwo przejdzie pod władanie Aragonii w przypadku gdy nie pojawi się potomek. Mimo zapisów traktatu, po śmierci Sancza królem Majorki został jego bratanek Jakub III.
Ostatni Majorkanin
Wbrew podpisanej przez stryja umowie Jakub III zasiadł na tronie Królestwa Majorki. Złożył władcom Aragonii (kolejno, Jakubowi Sprawiedliwemu i Alfonsowi Łagodnemu) hołd lenny i spokojnie rządził swoimi ziemiami. Jednak następny król-hrabia Piotr IV nie zgodził się na tego rodzaju status quo. Stwierdził, że testament Sancza nie został wypełniony i oskarżył Jakuba o wiarołomstwo. Przygotował sfingowany proces, który oczywiście wygrał i otworzył sobie w ten sposób drzwi do legalnego najazdu na wyspę. Miał on miejsce w 1343 r. Piotr przybył na Majorkę, wydał Jakubowi bitwę pod Santa Ponca i wygrał ją. Przegrany król salwował się ucieczką do swych kontynentalnych posiadłości. Wiedząc, że jest na przegranej pozycji próbował przehandlować je władcy Aragonii za okupowane wyspy i w ten sposób zachować część królestwa. Jednak plan Piotra przewidywał zajęcie całego państwa swego krewniaka, a nie tylko jego części i odrzucił propozycję. Zaoferował jedynie odszkodowanie pieniężne w zamian za uzyskane tereny. Na to nie zgodził się za to Jakub.
Król Majorki spróbował więc poszukać sojuszników dla swej sprawy. Odwieczny wróg Aragonii – Francja, dostarczyła Jakubowi jedynie zawodu. Jej ówczesny władca – Filip Walezjusz, był zajęty konfliktem z Anglią, który za chwilę miał się przeobrazić w wojnę nazwaną później stuletnią. Jakub zwrócił się zatem o pomoc do Anglików, wziął nawet udział po ich stronie w sławnej bitwie pod Crecy. Nie przyniosło mu to żadnych korzyści. By zdobyć konieczne środki na kontynuowanie wojny został zmuszony do sprzedaży Francji swych praw do Montpellier. Zapłatę przeznaczył na zorganizowanie armii, z którą powrócił w październiku 1349 r. na Majorkę. Do decydującej bitwy z Aragończykami doszło pod miejscowością Lluchmayor. Skończyła się ona rozgromieniem wojsk Jakuba III i jego śmiercią. Królestwo Majorki zostało po niej zlikwidowane, a jego ziemie włączone bezpośrednio do Królestwa Aragonii.
I skończyło się królestwowanie...
Rozwiązanie królestwa i włączenie jego ziem do Aragonii nie stanowiło dla jego ludności jakiejś ogromnej tragedii. Nadal żyli swoimi sprawami, cieszyli się z dość dużej niezależności, wciąż korzystali z dogodnego dla handlu śródziemnomorskiego położenia wyspy i drżeli na myśl o powtarzających się atakach piratów. Tak Majorka we względnym spokoju dotrwała do czasów nowożytnych. Z naszego punktu widzenia warto wspomnieć o Fryderyku Chopinie, który gościł na wyspie w latach 30 XIX wieku.
Jednak prawdziwy rozkwit Majorki zaczął się dopiero w latach 50 XX wieku. Wtedy zaczęła się tu lawinowo rozwijać turystyka, która szybko stała się głównym źródłem dochodu wyspy. Przybywali tu spragnieni słońca mieszkańcy północnej Europy, i nie tylko. Sława wyspy, jako miejsca wypoczynku rozbrzmiewała choćby we wspomnianym na wstępie utworze. Dziś, Majorka jest jednym z ważniejszych turystycznych regionów Hiszpanii, a wpływy z tej gałęzi gospodarki to 90% budżetu wyspy.
źródło: Wikipedia
Skrytka to pojemnik mikro ukryty na współrzędnych (+/- 5 m). Bądź czujny i uważaj na mugoli. Miłego szukania!